Bu konuda Peygamber’den bana ulaşan sahih rivayet şudur: Yûnus b. Abdüla‘lâ – Abdullah b. Vehb (ve ayrıca Ubeyd b. Âdem – babası – Leys b. Sa‘d) – Muâviye b. Sâlih – Eyyûb b. Ziyâd – Ubâde b. Velîd b. Ubâde b. Sâmit – babası yoluyla şöyle demiştir: Babam Ubâde b. Sâmit dedi ki: Ey oğlum! Peygamber’in şöyle dediğini işittim: Allah’ın yarattığı ilk şey kalemdir. Allah ona: Yaz! dedi. O da o anda olacak her şeyi yazdı.
Ahmed b. Muhammed b. Habîb – Ali b. Hasan b. Şakîk – Abdullah b. Mübarek – Rabâh b. Zeyd – Ömer b. Habîb – Kâsım b. Ebî Bezzâ – Saîd b. Cübeyr – İbn Abbas’a göre: Peygamber şöyle dedi: Allah’ın yarattığı ilk şey kalemdir. Allah ona her şeyi yazmasını emretti.
Aynı rivayet Musa b. Sehl er-Ramlî – Nuaym b. Hammâd – İbn Mübarek – Rabâh b. Zeyd – Ömer b. Habîb – Kâsım b. Ebî Bezzâ – Saîd b. Cübeyr – İbn Abbas – Peygamber yoluyla da nakledilmiştir.
Muhammed b. Muâviye – Abbâd b. Avvâm – Abdülvâhid b. Süleym – Atâ’ya göre: Velîd b. Ubâde’ye sordum: Babanın ölürken sana son öğüdü neydi? Dedi ki: Beni çağırdı ve şöyle dedi: Ey oğlum! Allah’tan kork. Bil ki, Allah’ın birliğine ve kaderin hayrına ve şerrine iman etmedikçe gerçek anlamda Allah’tan korkmuş olmazsın. Peygamber’in şöyle dediğini işittim: Allah’ın yarattığı ilk şey kalemdir. Allah ona: Yaz! dedi. Kalem: Ne yazayım? dedi. Allah: Kaderi yaz! dedi. Bunun üzerine kalem o anda olmuş ve olacak her şeyi yazdı.
İlk âlimler bu konuda ihtilaf etmişlerdir. Onların görüşlerini zikredeceğiz.
Bazıları Peygamber’den gelen bu rivayetle aynı görüşü benimsemiştir.
Bunu söyleyenler
Vâsıl b. Abdüla‘lâ – Muhammed b. Fudayl – el-A‘meş – Ebû Zabyân – İbn Abbas’a göre: Allah’ın yarattığı ilk şey kalemdir. Allah ona: Yaz! dedi. Kalem: Ne yazayım? dedi. Allah: Kaderi yaz! dedi. Bunun üzerine kalem, kıyamete kadar olacak her şeyi yazdı. Sonra Allah buharı yükseltti ve gökleri ondan ayırdı.
Aynı rivayet Vâsıl – Vekî‘ – el-A‘meş – Ebû Zabyân – İbn Abbas yoluyla da nakledilmiştir.
Muhammed b. el-Müsennâ – İbn Ebî Adî – Şu‘be – Süleyman – Ebû Zabyân – İbn Abbas’a göre: Allah’ın yarattığı ilk şey kalemdir. O da olacak her şeyi yazdı.
Temîm b. el-Muntasır – İshak – Şerîk – el-A‘meş – Ebû Zabyân veya Mücahid – İbn Abbas’tan da aynı şekilde rivayet edilmiştir.
Muhammed b. Abdullah – İbn Sevr – Ma‘mer – el-A‘meş – İbn Abbas’a göre: İlk yaratılan şey kalemdir.
İbn Humeyd – Cerîr – Atâ – Ebû’d-Duhâ – İbn Abbas’a göre: Rabbimin yarattığı ilk şey kalemdir. Allah ona: Yaz! dedi. O da kıyamete kadar olacak her şeyi yazdı.
Diğerleri ise şöyle dedi: Allah’ın yarattığı ilk şey nur ve karanlıktır.
Bunu söyleyenler
İbn Humeyd – Seleme – İbn İshak’a göre: Allah’ın yarattığı ilk şey nur ve karanlıktır. Sonra ikisini birbirinden ayırdı; karanlığı siyah bir gece yaptı, nuru da aydınlatan bir gündüz yaptı.
Ebû Ca‘fer (et-Taberî) der ki: Bana göre bu iki görüşten doğruya daha yakın olan, İbn Abbas’ın görüşüdür. Çünkü daha önce Peygamber’den naklettiğim rivayette şöyle buyurulmuştur: Allah’ın yarattığı ilk şey kalemdir.
Şöyle denebilir: Sen kalemin ilk yaratılan şey olduğunu söyledin. Peki, İbn Abbas’tan gelen şu rivayet ne olacak: Allah Arş üzerinde idi, sonra kalemi yarattı?
Cevap şudur: Eğer bu rivayet sahih ise, bu kalemin Arş’tan sonra yaratıldığını gösterir. Ancak Şu‘be bu rivayeti naklederken Arş’tan söz etmemiştir. Diğer raviler de İbn Abbas’tan sadece şu ifadeyi nakletmiştir: Allah’ın yarattığı ilk şey kalemdir.
Nitekim şu rivayet de bunu destekler:
el-Müsennâ – Abdüssamed – Şu‘be – Ebû Hâşim – Mücahid – Abdullah’a göre: Allah’ın yarattığı ilk şey kalemdir. Ona: Yaz! dedi. O da olacak her şeyi yazdı. İnsanlar da bugün ancak yazılmış olanı yapmaktadır.
İbn İshak’ın sözünden de anlaşılır ki, nur ve karanlık Arş ve suyun yaratılmasından sonra yaratılmıştır.
Bu konuda en doğru söz, Peygamber’den gelen sözdür. Çünkü o, bu konudaki en doğru bilgiyi veren kişidir. Onun şu sözü geneldir ve hiçbir istisna içermez: Allah’ın yarattığı ilk şey kalemdir. Bu ifade, Arş, su veya başka herhangi bir şey için istisna getirmeden kalemin her şeyden önce yaratıldığını gösterir.
İbn Abbas’tan gelen ve bizim naklettiğimiz rivayetler, Mücahid yoluyla gelen rivayetten daha sağlamdır. Çünkü bu konuda raviler arasında ihtilaf vardır.
İbn İshak’ın sözünün ise açık bir isnadı yoktur.
Bu konu, ancak Allah’tan veya Peygamber’den gelen bilgiyle bilinebilecek konulardandır. Bu hususta Peygamber’den gelen rivayetleri daha önce zikrettim.