İlim ehlinin icmasına göre kısas ancak kasden olursa vacip olur. el-Muvaffak şöyle demiştir: Şartları oluştuğu vakit kasden öldürmede kısasın vacipliği noktasında ilim ehli arasında bir ihtilafın olduğunu bilmiyoruz. Nitekim umum açısından ayet ve hadisler buna işaret etmektedir.
Kısasın vacip şartlarından birisi de, talep edildiği vakit maktulün velilerinin ittifak içerisinde olmalarıdır. Çünkü içlerinden birisi katili affedecek olursa, diğer tüm velilerden bu kısas talebi sakıt olur. Onlardan kimisi ortada yoksa yahut mükellef değillerse, o zaman gıyıpta olan gelmedikçe, kısası da tercih etmedikçe veya vekil göndermedikçe ve bunun yanında çocuk da buluğa girmeyip, deli de kendine gelmedikçe ve kısası da tercih etmedikleri sürece, diğer ortak velilerin kısas taleplerinin infaz edilmesi geçerli olmaz.
İlim adamlarının icmasına göre hür bir Müslümana, kolu bacağı kesilmiş ve duyuları körelmiş de olsa, katiline kısas uygulanır; ister katil ahlaklı olmasının yanında sağlıklı olsun veya bunun tersi olsun fark etmez. Aynı şekilde ikisi ilim, asalet, zenginlik, fakirlik, sağlık, hastalık, kuvvet, zafiyet, yaşlılık, küçüklük, makam, idare vb. gibi özelliklerde eşit de olsalar durum aynıdır, ittifakla bu kısası engellemez. Zira buna genellik prensibi işaret etmektedir. Bir de bu sıfat ve üstün özellikleri ileri sürerek eşitliğe itibar etmek, tam olarak kısası düşürmeye, ceza ve infazın hikmetini de götürmeye sebebiyet verebilir.
Ğîle ve benzerlerinin öldürülmesi de kısas ve affetmede aynı hükme tabidir. Bu, devlet başkanı olmadan maktulün velisine kalmış bir durumdur. Bunu Ebu Hanife ve İmam Şafii söylemiştir. İmam Malik ise: Bize göre bu durumda olan kimseler öldürülür. Velinin ondan kan bedeli isteyerek onu affetme hakkı olmaz; bu görev devlet başkanına aittir, demiştir. Ona göre “ğîle”, bir insanı kandırıp evine vb. girip onu öldüren yahut malını çalan kimse demektir.
Şibhü’l-‘Amd (Kasıt Şüphesi Taşıyan Öldürme): Genel olarak öldürme niyeti olmadan adama vurmasıyla şüpheli kasdın oluşmasıdır. Bu, kimi zaman adama bir düşmanlığı sebebiyle yahut terbiye vermek amacıyla baş gösterip onu dövme şekliyle gerçekleşirken, kimi zaman daha da ileriye giderek kırbaçla, sopayla, küçük bir taşla yahut elle yumruk atmak suretiyle adama vurması ve bunun neticesinde genellikle öldürme kasdedilmediği halde bu eylemlerden dolayı adamın ölmesiyle söz konusu olur. İşte bu, şüpheli amd olur. Çünkü öldürme kasdetmediği halde ölümüne sebebiyet vermiştir. Buna “amdu’l-hata” (kasıtlı hata) ismi de verilir.
Kasıtlı hata, kasdın ve hatanın bir arada işlem görmesidir. Çünkü o vakit dövmeyi kasden, ama öldürmeyi ise hataen yapmış demektir. İşte bunda kısas yoktur. İlim ehlinin çoğunluğunun görüşüne göre diyet akileye aittir.
Ebu Hureyre’nin yaptığı rivayete göre, o şöyle demiştir: “Huzeyl kabilesinden iki kadın arasında çıkan kavgada kadınlardan biri diğerine taş atmış ve onun karnındaki çocuğun düşmesine sebep olmuştu. Hz. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) ise kadının düşen çocuğu karşılığında bir köle ya da cariyenin diyet olarak verilmesine hükmetti. Kadının diyeti hakkında ise akilesi tarafından ödenmesine hükmetti.” Bu hadis hakkında Buhari ve Müslim ittifak etmiştir. Böylece diyeti kadının akilesine ödettirmiştir. Akile ise kasden öldürmeyi taşımaz.
Hz. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) buyurur ki: “Haberiniz olsun! Şüphesiz kamçı ve sopa ile olan kasde benzeyen hataen öldürmenin diyeti yüz devedir. Bunlardan kırkının karınlarında yavruları olacaktır.”
İmam Malik ise kasden öldürmeyi kısasa mucip saymıştır. Çünkü Allah’ın kitabında ancak kasden ve hataen öldürme gelmişti. Buna göre üçüncü bir öldürme şeklini ilave etmenin nassa ilave etmek anlamına geleceğini ifade etmiştir. Fakat “kasde benzeyen öldürme”nin sünnetle sabit olduğu, kitapla sabit olan kısımların ise sadece zikri geçen iki kısım olduğu yönünde cevap verilmiştir.