Ebeveynin ve doğan evlatların nafakasının temeli, kitap, sünnet ve icmâya dayanmaktadır. Yüce Allah buyurur ki: “Sizin için çocuğu emzirirlerse onlara ücretlerini verin.” (Talak Suresi)
Şöyle de buyurur: “Onların örfe uygun olarak beslenmesi ve giyimi baba tarafına aittir.” (Bakara Suresi)
Bir buyruğu da şöyledir: “Rabbin, sadece kendisine kulluk etmenizi, ana-babanıza da iyi davranmanızı kesin bir şekilde emretti.” (İsra Suresi) Bu iyilikten birisi de ihtiyaçları olduğu vakit ebeveyne infak etmektir.
Sünnetten delili ise Hz. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem)’in: “Onun malından iyilikle sana ve oğullarına yetecek kadar al.” buyruğudur. Hz. Aişe’den gelen bir rivayete göre Allah Resulü şöyle buyurmuştur: “Şüphesiz ki, kişinin yediği en temiz yemek, kendi kazancından olanıdır. Çocuğu da kendi kazancındandır.”
İcmâya gelirsek, İbn Munzir bu konuda şöyle demiştir: İlim ehlinin icmâına göre kazancı ve malı olmayan fakir bir ana-babanın nafakası, çocuğunun malında bir vecibe sayılmaktadır. Kendilerinden ilim aldığım her bir âlimin icmâına göre, bir kimsenin yine malı olmayan küçük evlatlarına nafaka temin etmesi ona vaciptir.
Anneye nafaka verilmesi vaciptir. Babası olmadığı vakit, onun da söz konusu olan o nafakayı çocuğuna harcaması kendisine vacip olur. Bunu, Ebu Hanife ve İmam Şafii söylemiştir. Çünkü Yüce Allah: “Ana-babanıza da iyi davranmanızı kesin bir şekilde emretti.” buyurmuştur. Bir adam gelerek: “Ey Allah’ın Resulü! İyi davranıp hoş sohbette bulunmama en çok kim hak sahibidir?” diye sordu. Hz. Peygamber: “Annen!” diye cevap verdi. Adam: “Sonra kim?” dedi. Allah Resulü: “Annen!” diye cevap verdi. Adam tekrar: “Sonra kim?” dedi, yine: “Annen!” diye cevap verdi. Adam tekrar sordu: “Sonra kim?” Allah Resulü bu dördüncüyü: “Baban!” diye cevapladı. Bu hadis hakkında Buhari ve Müslim ittifak etmiştir. Çünkü anne de ebeveynden birisini oluşturduğu için babaya benzemektedir.
İmam Malik’ten nakledildiğine göre, anneye ne nafaka vacip olur ne de onun nafaka vermesi kendisine vacip olur. Çünkü o, çocuğunun asabesi sayılmamaktadır.
Ne kadar yükselse de dedelere ve ninelere, ne kadar da aşağıya inse, babanın çocuklarına nafaka temin etmesi vaciptir. Bunu, İmam Şafii, Sevri ve rey ashabı söylemiştir. Çünkü Yüce Allah: “Vârise de bunun benzeri vardır.” (Bakara Suresi) buyurmuştur. Zira bu, “baba” ve “oğul” isminin mutlak kapsamına girmiş olmaz ve buna dair delil, Allah Teâlâ’nın şu buyruğudur: “Allah size, çocuklarınız hakkında, erkeğe, kadının payının iki misli miras vermenizi emreder.” (Nisa Suresi) Onlarda da erkek evlatların çocuğu dâhil olmaktadır. Allah Teâlâ buyurur ki: “Ölenin çocuğu varsa, ana-babasından her birinin mirastan altıda bir hissesi vardır.” (Nisa Suresi)
İmam Malik der ki: Onlara ne nafaka vacip olur ne de nafakayı vermeleri kendilerine vacip olur. Çünkü dede gerçekte baba sayılmamaktadır.