Borcunun ödenmesi konusunda bir adamı vekil kılar, kendisine ödenmesi için ona mal (para) verir, vekil de borcun ödenmesini iddia eder ve malı borç sahibine öderse —beyyine dışında— bu borçluya dair bu sözü kabul edilmez. Çünkü onun emin olmayacağından, malı ona ödemesine dair sözü de kabul edilemez; tıpkı müvekkilin bunu iddia etmesi gibi kabul edilir. Şayet borçlu bu hususta yemin ederse, o takdirde müvekkilden bunu talep etme hakkı doğar. Zira zimmeti, söz konusu malın vekiline verilmesinden beri olmuş değildir.
Peki, bunu ödeyecek olursa, o zaman müvekkilin vekile rücu etme hakkı var mıdır? Bakılır; şayet beyyine olmadan borcu ödediğini iddia ederse, bu durumda müvekkilin, gıyabında iken onu ödediğinde kendisine rücu etme hakkı doğar. Nitekim el-Kâdı (İyaz): “Hakkını ödediğine dair doğru da söylemiş olsa, yalan da söylemiş olsa durum aynıdır.” demiştir. Bu, İmam Şâfiî’nin de görüşünü oluşturur. Çünkü ona, mevcut olmasa dahi borcundan kurtulması noktasında izin vermiştir.
İmam Ahmed’den gelen diğer görüşe göre, bu durumda o herhangi bir şeye rücu edemez; ancak şahit göstermesi bunun dışındadır, ama bunu da icra etmiş değildir. Bu görüşe göre eğer müvekkil ödeme konusunda doğru söylemiş olursa herhangi bir şeye rücu etmez. Yalan söylemişse, o takdirde itibar edilecek söz, yemin etmesiyle birlikte vekile ait olur. Bu, Ebû Hanîfe’nin görüşüdür. Şâfiî ashabına ait bir görüş de bu yöndedir. Zira o, müvekkilinin emrettiği şeyi işlemiş olacağından, itibar edilecek söz de ona ait olur; tıpkı ona elbiseyi satmasını emretmesi ve onun da elbiseyi sattığını iddia etmesi gibi kabul edilir.
Birinci görüşe gelirsek: Bir defa şahit göstermeyi terk etmesiyle haddi aşmış olması, tazmin olunmalıdır. Tıpkı misli semen olmadan alışveriş konusunda haddi aşması gibi sayılır. Diğer görüşün kıyasına gelince, mucibine göre bu söz mümkündür. Çünkü onun bu sözü borcun ödenmesi hakkında makbuldür; ancak sözü söylemesinden dolayı değil, sadece haddi aşmasından dolayı tazmin etmesi gerekmektedir.