Farz olan haccı yapmamış bir kimse, başkasının adına hac yapamaz. Bunu, Evzâî, İmam Şafii ve İshak söylemiştir. Çünkü bu minvalde gelen İbn Abbas’ın rivayetine göre:
“Hz. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) bir adamı ‘Şübrüme için lebbeyk’ derken işitince, ona:
‘Şübrüme kimdir?’ diye sordu.
Adam: ‘Yakınımdır.’ deyince:
‘Sen kendin için hac yaptın mı?’ diye sordu.
Adam da: ‘Hayır,’ dedi.
Bunun üzerine:
‘Sen önce kendin için bir hac yap, ondan sonra da Şübrüme’nin yerine hac yap.’ buyurdu.”
İmam Malik ve Ebu Hanife ise; hac yapmadığı hâlde başkasının adına vekâletle hac yapması caizdir, demişlerdir. Buna benzer bir görüş, İmam Ahmed’den de nakledilmiştir. Sevrî ise şöyle demiştir:
“Kendisi için hac yapmaya muktedir olursa, haccını kendisi yapar. Buna muktedir değil ise, bu durumda başkası onun adına vekâletle hac yapar.”
Onlar, vekâletin haccın kapsamında değerlendirildiğini gerekçe göstererek, bu durumda -zekâtta olduğu gibi- farzı sakıt olmayan bir kimsenin yerine başkasının hac yapmasını caiz görmüşlerdir.
(Buna), geçen açıklamalarla cevap verilmiştir. Zekâta gelince bu, hac konusundan ayrılır; çünkü hacda başkasının adına hac yapmak caizdir ve bir kısım zekât ise kişinin üzerinde kalması söz konusudur. İşte bu durumda henüz tamamlanmadan önce hacca başlayacak kimsenin, başkası adına hac yapması caiz olmaz.
Farz haccını yapmadığı hâlde bir kimse, nafile ya da adak haccını yapmak için ihrama girecek olursa, yapacağı bu haccı onun farz haccı yerine geçer. Bunu, İmam Şafii söylemiştir. Çünkü hac yapmak için ihrama girmiş olduğu için bu, farz olan bir hac kapsamına girer ve mutlak manadaki hüküm gibi farz haccını eda etmiş sayılır.
İmam Malik, Sevrî ve Ebu Hanife ise:
“Neye niyet etmiş ise o haccı eda etmiş sayılır,” demişlerdir. Bu, aynı zamanda İmam Ahmed’den gelen diğer görüşünü de oluşturur, buna dair açıklamalar ise geçmişti.
Umre de bu noktada hac gibidir; çünkü umre konusu da diğeri gibi aynı hac hükümleri arasında yer almaktadır.