Canlı, akıcılığa sahip bir canı olmayan ve akıcılığa sahip bir canı olan şeklinde iki kısımdır.
Birinci Kısım: Akıcılığa Sahip Bir Canı Olmayan Canlılar
Sinek, akrep ve hamamböceği gibi kanı akıcı olmayan hayvanların canı bu kısımdadır. Bu kısım da iki türe ayrılır:
Pislikten türeyen kurtlar, tuvalet ve lavabo böcekleri gibi olan canlılar. Bunlar canlı olsun cansız olsun pistir ve içerisinde ölmese dahi az olan suyu pisletirler.
Temizlikten türeyen canlılar. Bunlar ise canlı olsun cansız olsun temizdir ve ilim adamlarının geneline göre, suyun içerisinde de ölmüş olsalar, suyu pisletmezler.
İbn Münzir der ki:
“Bu konuda ilim adamları arasında bir görüş ayrılığı bilmiyorum; yalnız İmam Şâfiî’nin iki görüşünden birisi buna ayrı düşmektedir.”
Delil: Allah Resûlü (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur:
“Birinizin sulu yemek kabına bir sinek düştüğü vakit onu (tamamen) yemeğin içine batırsın. Çünkü onun bir kanadında hastalık (mikrop), diğerinde ise şifa vardır.”
Bu lafız, soğuk ya da sıcak içecekler veya yağ gibi içerisinde ölüp kalmış tüm sinekleri kapsar. Şayet bu hayvanlar suyu pisletseydi, onu bozduğuna dair açık bir emir olurdu.
İkinci Kısım: Akıcılığa Sahip Bir Canı Olan Canlılar
Bu da üç türe ayrılır:
Ölüsü helal olan türler: Balık ve sadece suda yaşayan diğer deniz hayvanları gibi. Bunların dirisi de ölüsü de temizdir. Suyunu değiştirse dahi, bunlar suyu pis etmezler. Çünkü bundan sakınılması mümkün değildir.
İnsanoğlu dışında, ölüsü helal olmayan türler: Mesela eti yenilen kara hayvanları ve diğerleri gibi. Bunların hepsi ölmekle pis olur ve içerisinde ölmekle az suyu pisletirler. Çok suyu ise, ancak şeklini değiştirdikleri vakit pisletirler.
İnsanoğlunun artığı: Bu konuda İmam Ahmed’den iki rivayet, İmam Şâfiî’den de iki görüş gelmiştir:
Birincisi (ki bu doğru olan görüştür): İnsanoğlunun canlı ya da ölü iken artığının temiz olduğudur. Çünkü Hz. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur:
“Mümin asla pis değildir.”
Buhârî ve Müslim ittifak etmiştir.
Bu durum, şehid gibidir; çünkü ölmesiyle pis sayılacak olursa, gusül aldırılmasıyla da temiz olmayacaktır. Bu da onu, ölmesiyle pis olan diğer hayvanlara benzetmiş olurdu.
İkincisi: İmam Ahmed’den, insanın necis olduğunu ifade eden bir rivayet gelmiştir. Bu, aynı zamanda Ebû Hanîfe’nin mezhebinin de görüşüdür. Canının (kanının) akıcı olması hasebiyle insanı necis saymışlardır.
Ancak doğrusu, ilk görüştür. Allah en iyisini bilir.