Gözleri eğilmiş, kendilerini zillet kaplamış olacaktır; oysa onlar sağlıklı iken secdeye çağrılıyorlardı.
Okunuşu ve Kelime Anlamı
Haşiaten (eğilmiş olarak) ebsaruhum (gözleri), terhekuhum (kaplamıştır onları) zilleh (bir zillet). Ve kad kanu (oysa onlar) yud’avne (çağrılıyorlardı) ile’s-sucudi (secdeye) ve hum salimun (sağlıklı ve güçlü iken).
Mukatil Tefsiri
“Gözleri eğilmiş olarak” yani cehennemi gördükleri sırada gözleri aşağıya eğilmiş olacaktır.
“Kendilerini bir zillet kaplamıştır.” Yani onları horluk ve aşağılanma kuşatacaktır.
“Oysa onlar, sağlıklı iken secdeye çağrılıyorlardı.” Yani dünyada beş vakit namaza çağrılıyor ve bununla emrolunuyorlardı. Sağlıklı ve güçlü olmalarına rağmen secde etmemişlerdi. Bu yüzden omurgaları demir şişler gibi katı ve hareketsiz hale gelecektir.
Mukâtil dedi ki: İbn Mesud, “O gün işin dehşeti ortaya çıkarılır” ayeti hakkında şöyle demiştir: “Rabbinin baldırının nuru yeryüzünü aydınlatacaktır.” Bu sebeple Allah Teâlâ: “Yeryüzü Rabbinin nuruyla aydınlandı” (Zümer 69) buyurmuştur. Yani yeryüzü O’nun sağ baldırının nuruyla aydınlanacaktır. Bu, İbn Mesud’un görüşüdür.
Mukâtil dedi ki: İbn Abbas ise “O gün işin dehşeti ortaya çıkarılır” ayeti hakkında şöyle demiştir: “Bu, ahiretin şiddeti ve dehşeti zamanıdır.” Arapların, “Savaş bütün şiddetiyle kızıştı” anlamında kullandıkları “savaş baldırı üzerine kalktı” sözü gibi bir ifadedir. Yani ahiretin örtüsü kaldırılacak ve onun korkuları ile dehşetleri ortaya çıkacaktır.
Taberi Tefsiri
Allah Teâlâ’nın “Gözleri eğilmiş” buyruğu, onların bakışlarının zillet ve korku sebebiyle yere düşmüş olacağını ifade eder. “Kendilerini zillet kaplamış olacaktır” buyruğu ise, Allah’ın azabından gelen aşağılanmanın onları sarıp kuşatacağı anlamındadır. “Oysa onlar sağlıklı iken secdeye çağrılıyorlardı” buyruğunun anlamı da şudur: Onlar dünyada Allah’a secde etmeye çağrılıyorlardı; kendileri sağlam ve sağlıklı idiler, secde etmelerine engel olacak hiçbir mani yoktu ve kendileriyle secde arasına giren hiçbir engel bulunmuyordu.
Bazıları, buradaki secdenin farz namaz olduğunu söylemişlerdir. İbn Humeyd → Mihrân → Süfyân → Mansûr → İbrahim et-Teymî rivayetinde İbrahim et-Teymî, “Onlar sağlıklı iken secdeye çağrılıyorlardı” ayeti hakkında: “Farz namaza çağrılıyorlardı.” demiştir. İbn Humeyd → Mihrân → Süfyân → Ebû Sinân → Saîd b. Cübeyr rivayetinde Saîd b. Cübeyr: “Farz namaza çağıran müezzini işitir, fakat ona icabet etmez.” demiştir. Yine Mihrân → Süfyân → babası → İbrahim et-Teymî rivayetinde İbrahim et-Teymî: “Bu, farz namazdır.” demiştir.
“Onlar secdeye çağrılırlar; fakat güç yetiremezler” ayeti hakkında tefsir ehli de bizim söylediğimiz gibi açıklamada bulunmuştur. Ali → Ebû Sâlih → Muâviye → Ali → İbn Abbas rivayetinde İbn Abbas, “Onlar sağlıklı iken secdeye çağrılıyorlardı” ayeti hakkında şöyle demiştir: “Bunlar kâfirlerdir; dünyada güven içinde iken çağrılıyorlardı, bugün ise korku içindeyken çağrılırlar. Sonra Allah, şirk ehliyle kendi itaati arasına hem dünyada hem de ahirette engel koyduğunu haber vermiştir. Dünyada onlar hakkında ‘Onlar işitmeye güç yetiremezlerdi ve görmezlerdi.’ buyurmuştur; ahirette ise ‘Güç yetiremezler; gözleri eğilmiş olacaktır.’ buyurmuştur.”
Bişr → Yezîd → Saîd → Katâde rivayetinde Katâde, “Onlar secdeye çağrılırlar; fakat güç yetiremezler” ayeti hakkında şöyle demiştir: “Vallahi bu, kıyamet günüdür.” Bize zikredildiğine göre Allah’ın Peygamberi şöyle derdi: “Kıyamet günü müminlere secde izni verilir; müminler secde ederler. Her iki mümin arasında bir münafık bulunur; münafığın sırtı secde etmekten katılaşır. Allah, müminlerin secdesini onlar için bir azarlama, zillet, küçüklük, pişmanlık ve hasret sebebi kılar.” “Oysa onlar secdeye çağrılıyorlardı” buyruğu, yani dünyada çağrılıyorlardı; “ve onlar sağlıklı idiler” buyruğu da, yani dünyada sağlıklı idiler, demektir.
İbn Abdüla‘lâ → İbn Sevr → Ma‘mer → Katâde rivayetinde Katâde şöyle demiştir: “Bana ulaştığına göre kıyamet günü müminlere secde izni verilir; her iki mümin arasında bir münafık bulunur. Müminler secde eder, münafık ise secde etmeye güç yetiremez.” Katâde’nin, “Sırtları katılaşır.” dediğini zannediyorum. “Müminlerin secdesi onlar için bir azarlama olur.” demiş, ardından şu ayeti okumuştur: “Oysa onlar sağlıklı iken secdeye çağrılıyorlardı.”
Hz.Ateist Tefsiri
Henüz eklenmedi…