Alaycı, koğuculuk için dolaşan.
Diyanet Vakfı
10, 11, 12, 13, 14. (Resulüm!) Alabildiğine yemin eden, aşağılık, daima kusur arayıp kınayan, durmadan laf götürüp getiren, iyiliği hep engelleyen, mütecaviz, günaha dadanmış, kaba ve haşin, bütün bunlardan sonra bir de soysuzlukla damgalanmış kimselerden hiçbirine, mal ve oğulları vardır diye, sakın boyun eğme.
Kurtubi Tefsiri
Ayıplayıp duran, onun bunun sözünü taşıyana;
” Ayıplayıp duran” ile ilgili olarak İbn Zeyd şöyle demiştir: Hemmâz: Ayıplayıp, duran eliyle insanları ayıplayan ve onları vuran kimse, demektir. Lemmâz ise diliyle ayıplayan kimseye denilir. el-Hasen de şöyle demiştir: Bu meclisin bir kenarında sinen kişi demektir. Yüce Allah’ın:
“İnsanları arkadan çekiştiren (humeze)” (el-Humeze, 104/1) âyetine benzemektedir.
Hemmâz insanları yüzlerine karşı sözkonusu eden kimse, lemmâz ise hazır olmadıkları vakit arkalarında onlardan sözeden kimsedir, diye de açıklanmıştır. Bu açıklamayı Ebû’l-Âl-iye, Atâ b. Ebi Rebah ve yine el-Hasen yapmışlardır.
Mukâtil bunun aksini söylemiştir: Humeze hazır olmayanın gıybetini yapan kimse, lumeze ise yüzüne karşı gıybet yapan kimse demektir. Murre: Her ikisi de eşittir, demiştir. Hazır olmayan kimseyi tenkid edip yeren kimse demek olan “el-kattât” İle de aynı şeydir. Buna yakın bir açıklama İbn Abbâs ve Katade’den yapılmıştır. Şair de şöyle demektedir;
“Benimle karşılaştığında yalan yere bir sevgi izhar ediyorsun,
Fakat hazır olmadım mı sen, arkadan beni çekiştiren, gıybetimi yapansın (hâmiz ve lumezesin).”
“Onun bunun sözünü taşıyana-” İnsanların arasını bozmak maksadı ile laf alıp götüren demektir.
Fesad çıkarmaya çalıştı, gayret etti, fesad çıkarıyor, bunun için gayret ediyor…” demektir. (Bu işt yapmaya da:) “nemim ve nemîme denilir.
Müslim’in Sahih’inde Huzeyfe’den rivâyete göre; ona bir adamın laf götürüp getirdiğine dair haber ulaşınca Huzeyfe şöyle demiş: Rasûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem)’ı: “Cennete hiçbir nemınâm (onun bunun sözünü taşıyan) girmeyecektir.” diye buyururken dinledim. Müslim, 1, 101; Müsned, V, 391, 39fi, 599, 406
Şair de şöyle demektedir:
“Ve bir mevlâ (azatlı) ki karınca yuvası gibidir; yanında hiçbir hayır yoktur,
Mevtasına (efendisine) ancak laf alıp taşımasından başka.”
el-Ferrâ’ dedi ki: Bunlar (nemîm ile nemime) iki ayrı söyleyiştir. “Nemîm”in “nemîme”nin çoğulu olduğu da söylenmiştir.