Onu siz mi ekiyorsunuz, yoksa eken biz miyiz?
Diyanet Vakfı
Onu siz mi bitiriyorsunuz, yoksa bitiren biz miyiz?
Kurtubi Tefsiri
Onu siz mi bitiriyorsunuz, yoksa bitirenler Bizler miyiz?
“Onu siz mi bitiriyorsunuz?” Yani onu biten bir ekin haline getirenler sizler misiniz? Bununla birlikte: Filan kişi “zîraatçidir” denildiği gibi; “Çiftçidir”de denilir. Bu kişi neticede ekin ekenlerin hoşuna gideeek şekilde sonunda mahsule ulaşan bir iş yapmaktadır, demektir. Bazan: lâfzı; yere tohum saçmak ve ekmek, anlamında mecaz yoluyla kullanılabilir,
Derim ki: (Hadisteki) bu nehy buna göre yasaklamak ve vacib kılmak anlamında bir nehy değil, irşad ve edeb anlamında bir nehydir, Hz. Peygamberin: “Sizden herhangi bir kimse benim kölem, benim cariyem demesin. Bunun yerine oğlum ve kızım desin, delikanlım, genç kızım desin” âyetinde olduğu gibi.
Bu hususa dair açıklamalar daha önce Yusuf Sûresi’nde (12/42. âyet, 2. başlıkta) geçmiş, bulunmaktadır.
Kimi ilim adamı bu hususta aşırıya kaçarak şöyle demiştir: Tohum ektim ve mahsulümü aldım demeyerek, bunun yerine, Allah bana yardım etti, ekin ektim ve lütfuyla da bana mahsul nasib etti desin.
el-Maverdî dedi ki; Bu âyet-i kerîme iki emir ihtiva etmektedir. Birincisi yüce Allah’ın onların ekinlerini yeşertenin kendisi olduğunu belirterek lûtfunu hatırlatması ve böylelikle Onun sayesinde hayatlarını devam ettirdiklerini bildirmesi. Bu da onların üzerindeki nimetlerine karşılık kendisine şükretsinler diyedir. İkincisi ise, ibret almayı gerektiren delili ortaya koyması. Çünkü tohumun, telef oluşundan sonra ekinlerini yeşertmiş olduğuna ve sürümek ve toprak olmak noktasından en olgun haline intikal ettirip yemyeşil bir ekin oluncaya kadar geliştirdiğine, sonra bu ekini daha önceki halinin kat kat fazlası ile güçlü hale getirdiğine göre; öldürdüğü kimseleri tekrar yaratması O’na daha hafif, daha kolay gelir ve bunları yapmaya daha bir muktedirdir. İşte böyle bir delil, sağlam fıtrat sahiblerini gerçekten ikna edici bir delildir.
Daha sonra yüce Allah şöyle buyurmaktadır;