Ona, “Cennete gir” denildi. Dedi ki: “Keşke kavmim bilseydi.”
Diyanet Vakfı
26, 27. Gir cennete! denildi. «Keşke, dedi, Rabbimin beni bağışladığını ve beni ikrama mazhar olanlardan kıldığını kavmim bilseydi!»
Kurtubi Tefsiri
(Ona): “Cennete gir” denildi. Dedi ki: “Keşke kavmim bilse idi;
Bir başka açıklamaya göre bacaklarından ikiye ayırıncaya kadar onu testere ile biçtiler. Allah’a yemin olsun ki, ruhu çıkar çıkmaz cennete gitti ve cennete girdi. İşte yüce Allah’ın: “Cennete gir denildi” âyetinde anlatılan budur. O cenneti görünce:
“Dedi ki: Keşke kavmim bilse idi; Rabbimin bana mağfiret ettiğini…” Rabbimin günahlarını bağışladığını…
Burada;
“Mağfiret ettiğini” ifadesindeki; fiil ile birlikte mastar konumundadır. Bunun; ism-i mevsulu anlamında olup sılanın aidinin hazfedilmiş olduğu da söylenmiştir. Bununla birlikte teaccüb (hayret) anlamını ihtiva eden bir soru olması da mümkündür. Sanki şöyle demiş gibidir: Keşke kavmim, Rabbimin bana ne sebeble mağfiret ettiğini bilmiş olsalardı. Bu açıklamayı el-Ferrâ” yapmıştır.
el-Kisaî ona itiraz ederek şöyle demektedir: Eğer bu doğru olsaydı, bunun “elif”siz olarak; şeklinde gelmesi gerekirdi.
el-Ferrâ”: Soru olmakla birlikte bunun “elif’li kullanılması da caizdir deyip buna dair birtakım beyitler dahi zikreder.
ez-Zemahşerî der ki: “Ne diye bana mağfiret ettiğini…” şeklinde “elif’siz daha güzeldir. Bununla birlikte “elifle gelmesi de caizdir, ” Bunu ne diye yaptın?” denilirken, (birincisi) “elif’li (ikincisi) “elif’siz kullanılır.
el-Mehdevî der ki: Soru halinde “elifin tesbiti çok azdır. Buna göre “Bilselerdi” âyeti üzerinde vakıf yapılır. Bir kesim de şöyle demiştir:
“Cennete gir, denildi” âyeti senin cennete girmen vacib oldu, demektir. Bu onun cennete girmeyi hakettiğine dair bir haberdir. Çünkü cennete girme hakkı dirilişten sonra elde edilir.
Derim ki: Ancak âyetin zahirinden anlaşılan öldürüldüğü vakit ona: Cennete gir, denildiğidir.
Katade dedi ki: Yüce Allah, onu cennete koydu, o orada diridir ve rızıklanmaktadır. Bununla da yüce Allah’ın:
“Allah yolunda öldürülenleri sakın ölüler sanma. Bilakis onlar Rabbleri katında diridirler, rızıklanırlar” (Al-i İmrân, 3/169) âyetini kastetmektedir. -Al-i İmrân Sûresi’nde (belirtilen âyet-i kerimenin tefsirinde) açıklaması geçtiği üzere-. Doğrusunu en iyi bilen Allah’tır.
“Dedi ki: Keşke kavmim bilse idi” ifadeleri, bir sonraki âyet-i kerimede sözü edilen o pek büyük lutfa mazhar oluşunu ifade eden sözleri ona soru sorulmuş olması takdirine binaen söylenmiş sözlerdir.