Eğer onlar seni, hakkında bilgin olmayan şeyi bana ortak koşman için zorlarlarsa, onlara itaat etme. Dünya hayatında onlarla iyi geçin. Bana yönelenin yoluna uy. Sonra dönüşünüz banadır. Size yaptıklarınızı haber vereceğim.
Diyanet Vakfı
Eğer onlar seni, hakkında bilgin olmayan bir şeyi (körü körüne) bana ortak koşman için zorlarlarsa, onlara itaat etme. Onlarla dünyada iyi geçin. Bana yönelenlerin yoluna uy. Sonunda dönüşünüz ancak banadır. O zaman size, yapmış olduklarınızı haber veririm.
Kurtubi Tefsiri
“Eğer onlar bilmediğin şeyi Bana ortak koşman İçin seni zorlarlarsa, sen onlara İtaat etme! Bununla beraber dünyada onlarla iyi geçin ve sen Bana dönenlerin yoluna uy! Sonra dönüsünüz Bana olacaktır. Ben de sizlere neler yapmakta olduğunuzu haber veririm.”
6- Anne-Babaya İtaatin Sozkonusu Olmayacağı Yerler;
“Eğer onlar bilmediğin şeyi Bana ortak koşman İçin seni zorlarlarsa, sen onlara İtaat etme! Bununla beraber dünyada onlarla iyi geçin ve sen Bana dönenlerin yoluna uy! Sonra dönüşünüz Bana olacaktır, Ben de sizlere yapmakta olduğunuzu haber veririm.” Bu âyet-i kerîme ile bundan önceki âyet-i kerîmenin müslüman olması üzerine Sa’d b. Ebi Vakkas hakkında indiklerini açıklamıştık. Yine belirttiğimiz üzere onun annesi Ebû Süfyan b. Umeyye’nin kızı Hanife idi ve yemek yemeyeceğine dair yemin etmişti. Bundan önceki âyet-i kerîmede bu hususu belirtmiş idik.
7- Dünyada Anne-Baba ile İyi Geçinmek:
Yüce Allah’ın:
“Bununla beraber dünyada onlarla iyi geçin” âyetindeki “iyi” anlamı verilen;lâfzı hazfedilmiş bir mastarın sıfatı olup; İyi bir geçim ile.,.” demektir. “Onunla geçindim, geçinmek” denilir. “İyi” ise iyi görülen şey demektir.
Âyet-i kerîme kâfir olan anne ve babaya fakir olmaları halinde mümkün olduğu kadar mali yardımlarda bulunmak suretiyle onların haklarının gözetileceğine delil teşkil etmektedir. Yine onlara yumuşak söz söylenip uygun ve yumuşak bir üslûbla İslâm’a çağrılacaklarına da delildir.
Ebubekr es-Sıddîk’ın kızı Esma (radıyallahü anha), Peygamber (sallallahü aleyhi ve sellem)’a teyzesinin, bir görüşe göre de sütannesinin yanına geldiği sırada şöyle demişti: Ey Allah’ın Rasûlü annem benden bir şeyler ümid ederek yanıma geldi. Ben onun hakkını gözeteyim mi? diye sorunca, Peygamber: “Evet” diye buyurmuştur Buhârî, II, 924, III, 1162, V, 2230; Müslim, II, 696; Ebû Dâvûd, II, 127; Müsned, VI, 344, 347, 355
Buradaki (hadis tercümesinde); “Benden bir şeyler umarak” diye manası verilen :lâfzının, İslâm’ı kabul etmeyerek, İslâm’dan yüz çevirerek anlamında olduğu da söylenmiştir. İbn Atiyye ise şöyle demiştir; Bana göre kuvvetli olan, bu lâfzın hakkım gözetmeyi arzu eden şekilde… anlamında olduğudur. Zaten ihtiyacı bulunmasaydt, Esma’nın yanına gelecek değildi. Esma’nın asıl annesi ise Abdu’l-Uzza b. Abdi Esed’in kızı Kuteyle’dir. Âişe ile Abdu’r-Rahmân’ın anneleri ise Um Ruman olup çok erken dönemlerde İslâm’a girmiştir.
8- Allah’a Dönenlerin Yoluna Uymak:
Yüce Allah’ın:
“Ve sen Bana dönenlerin yoluna uy” âyeti bütün insanlara yönelik bir tavsiye (emir)dır. Sanki bu konuda emre muhatab olan insandır.
“Bir Şeye meyletmek ve dönmek” anlamındadır. İşte peygamberlerin ve salihlerin izledikleri yol budur.
en-Nekkaş’ın naklettiğine göre burada kendisine emir verilen kişi Sa’d (radıyallahü anh)dır. Dönen kimse ise Ebubekir (radıyallahü anh)’dir. en-Nekkaş şöyle demiştir: Ebubekir, İslâm’a girince Sa’d, Abdu’r-Rahmân b. Avf, Osman, Talha, Said ve ez-Zübeyr yanına gelmişler ve ona; Îman mı ettin? diye sormuşlar, o da: Evet diye cevab vermişti. Bunun üzerine onun hakkında: “(O mu) yoksa âhiretten korkarak, Rabbinin rahmetini umarak, gece saatlerinde kıyamda durarak, secde ederek itaatte bulunan kimse mi (hayırlıdır) ?” (ez-Zümer, 39/9) âyeti nazil oldu.
Sözü geçen altı kişi bu âyeti işitince îman ettiler. Yüce Allah da onlar hakkında:
“Tağuta ibadet etmekten sakının. Allah’a dönenlere, işte onlara müjde vardır… İşte onlar Allah’ın kendilerini doğru yola ilettiği kimselerdir” (ez-Zümer, 39/17-18) âyetlerini indirdi.
Bir başka açıklamaya göre “dönen” Peygamber (sallallahü aleyhi ve sellem)’dır. İbn Abbâs da şöyle demiştir: Sa’d müslüman olunca, kardeşleri Âmir ile Uveymir de onunla birlikte İslâm’a girdiler. Aralarından Utbe’den başka kimse müşrik kalmadı. Âyetin sonunda yüce Allah, kabirlerde bulunanları diriltmek, amellerinin karşılığını vermek için kendisine dönmek ve küçüğüyle büyüğüyle bütün amellerden haberdar edeceği günü hatırlatmak suretiyle uyan ve tehditte bulunmaktadır.