İsmail’i, İdris’i ve Zülkifl’i de an; hepsi sabredenlerdendi.
Diyanet Vakfı
İsmaili, İdrisi ve Zülkifi de (yadet). Hepsi de sabreden kimselerdendi.
Kurtubi Tefsiri
İsmail, İdris ve Zülkifl’i de (an). Onların her biri sabredenlerdendi.
“İsmail, İdris” önceden de geçtiği gibi Ahnuh diye de bilinir
“ve Zülkifl’i de” an. et-Tirmizî el-Hakîm, “Nevâdiru’l-Usul” adlı eserinde ve başkaları İbn Ömer (radıyallahü anh)ın Peygamber (sallallahü aleyhi ve sellem)dan şöyle buyurduğunu nakletmektedirler: “İsrailoğullarında Zülkifl diye anılan bir adam vardı. Bu kişi her tür günahı işlemekten çekinmezdi. Bir kadının arkasından gitti ve onunla ilişki kurmak karşılığında ona altmış dinar verdi. Erkeğin hanımının önünde oturması gibi oturduğunda kadın sarsıldı ve ağlamaya başladı. Niye ağlıyorsun? dedi. Kadın bu işi yapmaktan ötürü, dedi. Allah’a yemin ederim. Ben hiç böyle bir şey yapmadım.
Peki ben seni zorladım mı? dedi. Kadın: Hayır dedi. Fakat muhtaç olduğumdan dolayı bu işi yapmak zorunda kaldım.
Ona: Git, o verdiğim para senin olsun. Allah’a yemin ederim bundan sonra ebediyyen bir daha Allah’a isyan etmeyeceğim, dedi. Sonra da aynı gece öldü. Evinin kapısı üzerinde: Muhakkak Allah Zülkifl’e mağfiret buyurdu, yazısını gördüler.”
Bu hadisi Ebû Îsa, et-Tirmizîde rivâyet etmiştir. İbn Ömer (radıyallahü anh)dan gelen rivâyetiyle lâfzı şöyledir: (İbn Ömer) dedi ki: Peygamber (sallallahü aleyhi ve sellem)ı bir hadis buyururken dinledim. Eğer ben onu bir, iki -yedi defaya sayıncaya kadar- defa duymamış olsaydım, asla onu nakletmezdim. Yani ben bunu ondan daha fazla defa duymuşumdur. Resûlüllah (sallallahü aleyhi ve sellem)ı şöyle buyururken dinledim: “Zülkifl, İsrailoğullarından idi. Hiçbir günahı işlemekten çekinmezdi Ona bir kadın geldi. O da onunla ilişki kurmak şartıyla ona altmış dinar verdi. Erkeğin hanımının karşısında oturduğu gibi oturunca kadın titredi ve ağladı. Niye ağlıyorsun, ben seni zorladım mı? dedi. Kadın, hayır fakat bu daha önce hiçbir şekilde yapmadığım bir iştir. Beni bu işe yapmaya iten tek sebep, muhtaç oluşumdur. Sen bu işi şimdiye kadar hiç yapmamış iken mi yapacaksın? Haydi git, o paralar da senin olsun. (Devamla) dedi ki: Allah’a yemin ederim. Bundan sonra ebediyyen bir daha Allah’a isyan etmeyeceğim. Aynı gece öldü, sabah olduğunda kapısının üzerinde: Şüphesiz Allah Zülkifl’i bağışladı (mağfiret buyurdu), ibaresinin yazılı olduğu görüldü.” Tirmizî dedi ki: Hasen bir hadistir. Tirmizî, Sıfatuf-Kıyâme 48; Müsned, II, 23.
Denildiğine göre; el-Yesa’ yaşlanınca: Ben insanların başına benim yerime geçecek birisini tayin etsem de onun ne şekilde amelde bulunacağını bir görsem. Bunun üzerine dedi ki: Şu üç hususu bana kim garantiler: Gündüzün oruç tutacak, geceleyin namaz kılacak ve hüküm verirken öfkelenmeyecek. el-Iys soyundan gelen bir adam: Ben, dedi. Ancak onun bu teklifini kabul etmedi, geri çevirdi. Ertesi günü aynı şeyleri söyledi. Yine o adam, ben dedi. Bunun üzerine onu kendisinin yanına tayin etti ve sözünde durdu. Yüce Allah ondan övgüyle söz etti ve ona “Zülkifl” denildi. Çünkü o, belli bir işi tekeffül etmişti. Bu açıklamayı Ebû Mûsa, Mücahid ve Katade yapmışlardır.
Amr b. Abdurrahman b. el-Hâris dedi ki: Ebû Mûsa (radıyallahü anh) da Peygamber (sallallahü aleyhi ve sellem)dan şöyle buyurduğunu nakletti: “Zülkifl bir peygamber değildi, ama o salih bir kul idi. Vefatı esnasında salih bir kişinin ameli ile amelde bulunmayı tekeffül etti. Her gün Allah için yüz namaz kılardı. Yüce Allah da ondan güzel bir şekilde, övgü ile söz etti.” Hadis olarak kaynağım tespil edemedik. Ancak, Suyûtt, ed-Durru’l-Mensûr, V, 664’de-Ebû Mûsa el-Eşarînin sözü olarak zikretmektedir.
Ka’b da dedi ki: İsrailoğulları arasında kâfir bir kral vardı. Onun ülkesinden salih bir insan geçti. Allah’a yemin ederim, ben bu krala İslâm’ı sunmadıkça bu topraklardan çıkmayacağım dedi ve ona İslâm’ı sunduktan sonra kral: (Müslüman olursam) Benim mükâfatım ne olacak? dedi. Ona: Cennet deyip cennetin,niteliklerini bildirdi. Peki bana bunun böyle olacağının garantisini kim verebilir, deyince o, ben dedi. Bunun üzerine kral müslüman oldu ve krallığı bıraktı. Ölünceye kadar Rabbine itaate yöneldi. Defnedildiği sabahı elinin kabrin dışına çıkmış olduğunu ve elinde de beyaz bir nûr ile içinde şu ifadelerin yazılı bulunduğu yeşil bir parça gördüler: Allah bana mağfiret buyurdu, beni cennete koydu ve filanın kefil olduğu hususu eksiksiz bana verdi. Bunun üzerine halk acele yola koyularak o adamı bulmaya ve îman ettiklerini ona bildirip krala verdiği teminatı kendilerine de vermesini istemeye koyuldular, o da bunu yaptı. Hepsi de îman ettiler, işte bundan dolayı ona “Zülkifl” ismi verilmiştir.
Bir başka açıklamaya göre o oldukça iffetli davranan bir insandı. Bir belâya düşen, bir itham altında kalan, kendisinden bir alacak istenen her bir kişiye kefil oluyor ve yüce Allah da o kişiyi onun vasıtası ile kurtarıyordu.
Bir diğer açıklamaya göre ona Zülkifl adının veriliş sebebi, yüce Allah’ın ona yapmış olduğu iş ve amellerinin karşılığında kendi döneminde bulunan diğer peygamberlerin amellerinin iki katını vermeyi tekeffül etmiş olmasıdır.
Cumhûr onun peygamber olmadığı görüşündedir. el-Hasen dedi ki: O İlyas’tan önce gönderilmiş bir peygamberdir. Zülkifl’in -Meryem’in geçimini tekeffül etmesi sebebiyle- Zekeriya (aleyhisselâm) olduğu da söylenmiştir.