Ağlayarak çeneleri üzerine kapanırlar ve bu, onların huşûsunu artırır.
Diyanet Vakfı
Ağlayarak yüz üstü yere kapanırlar. (Kuran okumak) onların saygısını artırır.
Kurtubi Tefsiri
Ve ağlayarak çeneleri üstü kapanırlar ve bu, onların kalplerini daha da yumuşatır.
Bu âyete dair açıklamalarımızı dört başlık halinde sunacağız:
1. Çeneleri Üstü Secdeye Kapananlar:
Yüce Allah’ın:
“Ve ağlayarak çeneleri üstü kapanırlar” âyeti, onların nitelendirilmesinde bir mübalağa ve onlar için bir övgüdür. İlim cicle etme lütfuna sahip olan, ondan birşeyler tahsil eden herkesin bu mertebeye ulaşması ve Kur’ân-ı Kerîmi işittiği vakit, kalbinin huşu’ ile dolup zillet içerisinde tevazua bürünmesi gerekir. Ebû Muhammed ed-Dârimî’nin Müsned’inde et-Teymî’den şöyle dediği nakledilmektedir: Her kime, kendisini ağlatmayacak türden bir ilim verilecek olursa o, kendisine (faydalı) ilim namına hiç bir şey verilmemeye lâyıktır. Çünkü yüce Allah ilim adamlarının niteliklerini zikretmiş bulunmaktadır, dedikten sonra bu âyet-i kerimeyi okumuştur. Dârimî, Mukaddime 29, h.no: 297. Parantez içindeki “faydalı” ibaresi, Dârimî’den. Bunu, et-Taberî de nakletmektedir.
“(……..): Çeneler” kelimesi, (……..) in çoğulu olup, bu da alt ve üst çenelerin bir araya geldiği yerdir. el-Hasen der ki: Çeneler, (iki çenenin birleştiği yer değil) genel olarak “çeneler” demektir. Yani, onlar secde esnasında çenelerini yere koyarlar. Bu da alçak gönüllülüğün en ileri derecesidir. Bu kelimenin başına gelen “lâm”, “(……..) …e, a, üzerine” anlamındadır. Mesela, (……..) ifadesi, “(……..): Ağzı üzerine düştü” demektir.
İbn Abbâs der ki: “Ve ağlayarak çeneleri üstü” secdeye kapanırlar. Yüzleri üzerinde secdeye varırlar, demektir. Özellikle çeneleri sözkonusu etmesi, çenenin insan yüzünde (secde esnasında yere) en yakın yer oluşundan dolayıdır. İbn Huveyzimendad der ki: Çene üzerine secde etmek câiz değildir. Çünkü burada “çene” ile secde kastedilmektedir. Bazen, bir şey zikredilerek onun yanı başındaki şey, bir bölümü de zikredilerek onun tamamı kastedilebilir. Mesela: Secde ederek yüzü üzere kapandı, denilir ve yanağı ve gözü üzere secde etmemekle birlikte bu tabir bu şekilde kullanılır. Nitekim şair:
“Elleri ve ağzı üzerine yere yıkıldı.”
derken, yüzü ve elleri üzere yere yıkıldı, demek istemiştir.
2. Namazda Ağlamanın Hükmü:
Yüce Allah’ın:
“Ağlayarak” âyeti, namazda yüce Allah’ın korkusundan, yahut işlemiş olduğu bir masiyetten dolayı ağlamanın câiz olduğuna, bu ağlamanın namazı bozmadığına ve ona herhangi bir zarar vermediğine delildir. İbn Mübarek’in, Hammâd b. Seleme’den naklettiğine göre, o, Sabit el-Bünâni’den, o, Mutarrif b. Abdullah b. eş-Şihhîr’den, o, babasından şöyle dediğini nakletmektedir: Peygamber (sallallahü aleyhi ve sellem)’ın yanına vardım. Namaz kılıyordu. İçinden, ağlamaktan dolayı tencerenin fokurdarken çıkardığı ses gibi içinden ses geliyordu. Nesâî, Selıv 18; Müsned, IV. 25. 26. Ebû Dâvûd’un kitabında da: Göğsünde ağlamaktan dolayı değirmenin çıkardığı bir ses gibi ses vardı denilmektedir. Ebû Dâvûd, Salat 157
3. Namaz Esnasında İnlemek:
Fukahâ, namaz esnasında inlemenin hükmü hususunda farklı görüşlere sahiptirler. Malik dedi ki: Hasta olanın inlemesi namazı bozmaz. Ancak sağlıklı bir kimsenin inlemesini mekruh görüyorum. es-Sevrî de böyle demiştir. İbn el-Hakem de Malik’den şöyle dediğini rivâyet etmektedir: Tenahnuh (öhü diyerek boğazını arıtmak), inlemek ve üflemek namazı bozmaz. İbnü’l-Kasım ise bozar demiştir. Şâfiî de şöyle demektedir: Bunları yaparken, eğer işitilir ve anlaşılır harfleri de çıkarsa namazı bozar. Ebû Hanîfe de şöyle demektedir: Eğer, Allah korkusundan (inler) ise namazı bozmaz. Şayet ağrıdan dolayı olursa namazı bozulur. Ebû Yûsufdan gelen rivâyete göre ise, bütün bu hallerde namaz kılanın namazı tamdır. Çünkü hasta ve zayıf olan bir kimsenin inlememesi sözkonusu değildir.
4. Kalp Yumuşaklığı (Huşu’):
Yüce Allah’ın:
“Bu onların kalplerini daha da yumuşatır” âyetinde geçen huşu’ ile ilgili açıklamalar bundan önce el-Bakara Sûresi’nde (2/45. âyet, 8. başlıkta) geçmiş bulunmaktadır, ileride de gelecektir.