Resule indirileni işittikleri zaman, haktan tanıdıkları şey sebebiyle gözlerinin yaşla dolup taştığını görürsün. Derler ki: Rabbimiz! İman ettik; bizi şahitlerle beraber yaz.
Okunuşu ve Kelime Anlamı
Ve iza semiu (ve ne zaman isitince) ma unzile iler rasuli (elciye indirilen seyi) tera a’yunehum tefidu mined demi (gozlerinin yastan tastigini gorursun) mimma arefu minel hakk (hakki bilmeleri sebebiyle) yekulune (derler) rabbena amenna (Rabbimiz iman ettik) fektubna me’as sahidin (bizi sahitlerle beraber yaz)
Mukatil Tefsiri
“Peygamber’e indirileni işittikleri zaman” ifadesindeki indirilen şey Kur’an’dır. “Gözlerinin yaşla dolup taştığını görürsün” yani bildikleri hakikate uygun olduğunu görünce gözyaşı dökerler. “Rabbimiz! İman ettik” yani Kur’an’ın Allah tarafından indirilmiş hak bir kitap olduğunu tasdik ettik, derler.
“Bizi şahitlerle beraber yaz” ifadesi, “Bizi de onların arasına kat” anlamındadır. Buradaki “şahitler”, muhacirlerdir; yani Muhammed ümmetinin müminleridir. Bunun benzeri Mücâdele 22’de geçen “Allah onların kalplerine imanı yazmıştır” ifadesidir. Orada da “imanı kalplerine yerleştirmiştir” anlamı vardır. Bu iman, tevhiddir.
Taberi Tefsiri
Yüce Allah şöyle buyurmaktadır: Ey Muhammed! Sana vasıflarını anlattığım ve iman edenlere sevgi bakımından insanların en yakınları olduklarını bildirdiğim, “Biz Hristiyanlarız” diyen bu kimseler, sana indirilen kitabın okunduğunu işittiklerinde, gözlerinin yaşla dolup taştığını görürsün. Gözün yaşla taşması, nehrin su ile taşması ve kabın doluluğundan dolayı taşması gibi, gözün yaşla dolması ve sonra yaşın ondan akmasıdır. A‘şâ’nın şu sözü de bu anlamdandır: “Gözyaşlarım taştı; başın damarlarından ya şiddetle ya da aşağı doğru akarak döküldü.”
Allah’ın “haktan tanıdıkları şey sebebiyle” sözü şu demektir: Gözyaşlarının taşması, kendilerine okunan şeyin, Allah’ın Resulüne indirdiği kitabın hak olduğunu bilmelerinden dolayıdır. Nitekim Hennâd b. es-Serî bize şöyle rivayet etti: Yûnus b. Bükeyr bize anlattı; Esbât b. Nasr el-Hemedânî, İsmâil b. Abdurrahman es-Süddî’den rivayet etti: Necaşî, Nebi’ye onu sormaları ve onun haberini kendisine getirmeleri için on iki kişi gönderdi. Resulullah onlara Kur’an okudu, onlar da ağladılar. Bunların içinde yedi rahip ve beş keşiş yahut beş rahip ve yedi keşiş vardı. Bunun üzerine Allah onlar hakkında: “Resule indirileni işittikleri zaman, gözlerinin yaşla dolup taştığını görürsün…” ayetini sonuna kadar indirdi.
Amr b. Ali bize şöyle rivayet etti: Ömer b. Ali b. Mukaddem bize anlattı; Hişâm b. Urve’nin babasından, onun da Abdullah b. Zübeyr’den rivayet ettiğini işittim. Abdullah b. Zübeyr şöyle dedi: “Resule indirileni işittikleri zaman, gözlerinin yaşla dolup taştığını görürsün” ayeti Necaşî ve arkadaşları hakkında nazil olmuştur. Hennâd bize şöyle rivayet etti: Abde b. Süleyman, Hişâm b. Urve’den, o da babasından, “haktan tanıdıkları şey sebebiyle gözlerinin yaşla dolup taştığını görürsün” sözü hakkında şöyle dediğini aktardı: Bu, Necaşî hakkındadır. Hennâd ve İbn Vekî‘ bize şöyle rivayet ettiler: Ebû Muâviye, Hişâm b. Urve’den, o da babasından şöyle dediğini aktardı: Onlar, “Resule indirileni işittikleri zaman, gözlerinin yaşla dolup taştığını görürsün” ayetinin Necaşî hakkında indirildiğini kabul ederlerdi.
Hennâd bize şöyle rivayet etti: Yûnus b. Bükeyr bize anlattı; İbn İshak şöyle dedi: Zührî’ye şu ayetleri sordum: “Bu, onların arasında keşişler ve rahipler bulunmasından ve onların büyüklük taslamamalarından dolayıdır. Resule indirileni işittikleri zaman, gözlerinin yaşla dolup taştığını görürsün…” ve ayrıca Allah’ın “Cahiller onlara hitap ettiği zaman, ‘Selam’ derler” sözü hakkında sordum. O şöyle dedi: Âlimlerimizden sürekli olarak şunu işittim: Bu ayetler Necaşî ve arkadaşları hakkında nazil olmuştur. Buradaki “Cahiller onlara hitap ettiği zaman, ‘Selam’ derler” ayeti Furkan 63’tür.
Allah’ın “derler ki” sözüne gelince, eğer bu ifade isim lafzıyla gelmiş olsaydı hal olarak mansup olurdu. Çünkü sözün anlamı şudur: Resule indirileni işittikleri zaman, haktan tanıdıkları şey sebebiyle gözlerinin yaşla dolup taştığını görürsün; onlar “Rabbimiz! İman ettik” diyerek böyle olurlar. Yüce Allah’ın “Rabbimiz! İman ettik” sözüyle kastettiği şudur: Onlar, “Ey Rabbimiz! Nebin Muhammed’e kitabından indirdiğini işittiğimizde tasdik ettik; bunun senin katından olduğunu ve onda hiçbir şüphe bulunmayan hak olduğunu kabul ettik” derler.
Allah’ın “bizi şahitlerle beraber yaz” sözüne gelince, bunun tevilinde İbn Abbas ve başkalarından rivayet edilenler şunlardır: Hennâd bize rivayet etti, Vekî‘ bize anlattı; ayrıca İbn Vekî‘ bize rivayet etti, babası ve İbn Nümeyr birlikte İsrail’den, o Simâk’tan, o İkrime’den, o da İbn Abbas’tan “bizi şahitlerle beraber yaz” sözü hakkında rivayet etti. İbn Abbas şöyle dedi: Burada kastedilen Muhammed’in ümmetidir.
Kâsım bize rivayet etti: Hüseyin bize anlattı; Haccâc, İbn Cüreyc’den şöyle rivayet etti: “Bizi şahitlerle beraber yaz” demek, Muhammed’in ümmetiyle beraber yaz demektir. Müsennâ bana rivayet etti: Abdullah b. Sâlih bize anlattı; Muâviye, Ali b. Ebî Talha’dan, o da İbn Abbas’tan şöyle aktardı: “Bizi şahitlerle beraber yaz” derken şahitlerle Muhammed’i ve onun ümmetini kastediyorlardı. Hâris bana rivayet etti: Abdülaziz bize anlattı; İsrail, Simâk’tan, o İkrime’den, o da İbn Abbas’tan “bizi şahitlerle beraber yaz” sözü hakkında şöyle rivayet etti: Bu, Muhammed ve onun ümmetidir; çünkü onlar onun tebliğ ettiğine şahitlik etmişler ve peygamberlerin de tebliğ ettiklerine şahitlik etmişlerdir. Rebî‘ bize rivayet etti: Esed b. Mûsâ bize anlattı; Yahyâ b. Zekeriyyâ bize anlattı; İsrail, Simâk’tan, o İkrime’den, o da İbn Abbas’tan Hâris b. Abdülaziz’in rivayetine benzer şekilde rivayet etti; ancak o, “Peygamberler için onların tebliğ ettiklerine şahitlik ettiler” dedi.
Bu tevili yapan kimse, bu yorumuyla Yüce Allah’ın şu sözünün anlamına yönelmiş gibidir: “İşte böylece sizi orta bir ümmet kıldık ki insanlar üzerine şahitler olasınız, Resul de sizin üzerinize şahit olsun.” Bu ayet Bakara 143’tür. İbn Abbas, “şahitler”in Allah’ın “insanlar üzerine şahitler olasınız” sözündeki şahitler olduğunu düşünmüştür. Onlar da Muhammed’in ümmetidir. Tevil böyle olunca sözün anlamı şu olur: Onlar, “Rabbimiz! İman ettik; bizi kıyamet günü peygamberlerin senin risaletlerini ümmetlerine tebliğ ettiklerine şahitlik edecek şahitlerle beraber yaz” derler.
Bir kimse, bunun anlamı “Bizi, Resulüne kitaplarından indirdiğin şeyin hak olduğuna şahitlik eden şahitlerle beraber yaz” şeklindedir derse, bu da doğru olur. Çünkü bu, Allah’ın şu sözünün son kısmıdır: “Resule indirileni işittikleri zaman, haktan tanıdıkları şey sebebiyle gözlerinin yaşla dolup taştığını görürsün. Derler ki: Rabbimiz! İman ettik; bizi şahitlerle beraber yaz.” Bu, Allah’ın onları Allah’ın kitabından işittikleri şeye iman etmeleri sebebiyle nitelemesidir. Dolayısıyla onların Allah’tan istedikleri şey de, kendisi katında bu husustaki şahitlikleri sahih olanlardan kılınmaları ve sevap ile karşılık bakımından onların derecelerine ulaştırılmaları olabilir. Bu yerde “yazmak” kelimesinin anlamı “kılmak”tır. Yani: “Bizi şahitlerle beraber kıl, bizi onların sayısına dahil ederek onlarla birlikte sabit kıl” demektir.
Hz.Ateist Tefsiri
Henüz eklenmedi…