Onlar Allah’ı bırakıp ancak dişi isimlerle adlandırılmış varlıklara yalvarırlar. Gerçekte ise yalnızca azgın bir şeytana yalvarmaktadırlar.
Okunuşu ve Kelime Anlamı
İn (onlar) yed’ûne (çağırırlar) min dûnihî (O’nun dışında) illâ (ancak) inâsen (dişiler/putlar) ve in (ve) yed’ûne (çağırırlar) illâ (ancak) şeytânen (şeytanı) merîdâ (azgın)
Mukatil Tefsiri
Ebû Melîk, Ömer b. Hattâb’ın halifeliğine kadar yaşadı. Daha sonra Kadisiye günü müşrikler Fırat’a doğru kaçtılar. Kisrâ’nın süvarileri gelip Müslümanları ordunun yakınına kadar geri püskürttü. Ebû Melîk ise sebat ederek savaşta öldürüldü. Bu haber Ömer’e ulaşınca şu ayet zikredildi: “Onlar Allah’ı bırakıp yalnızca dişileri çağırırlar”; yani Lât ve Uzzâ gibi putları. Bunlar hareket etmeyen, zarar ve fayda veremeyen cansız varlıklardır. “Aslında onlar yalnızca azgın şeytana tapmaktadırlar”; yani İblis’e. Çünkü İblis onlara putlara tapmayı süslemiştir. “Azgın”; yani Rabbine karşı gelerek isyanında ileri gitmiş olan demektir.
Taberi Tefsiri
Bu ayetin tefsiri hakkında müfessirler farklı görüşler ileri sürmüşlerdir.
Bazıları şöyle demiştir: Ayetin anlamı, onların Allah’tan başka Lât, Uzzâ ve Menât’a tapmalarıdır. Allah Teâlâ bunları “dişiler” diye adlandırmıştır. Çünkü müşrikler bu putlara dişi isimler vermekteydiler.
Ebû Mâlik şöyle demiştir: “Allah’tan başka yalnızca dişilere yalvarırlar” buyruğundaki dişiler; Lât, Uzzâ ve Menât’tır. Bunların hepsi dişi isimlerdir.
Süddî de bu ayet hakkında şöyle demiştir: Müşrikler putlarını dişi isimlerle adlandırıyorlardı; Lât, Menât ve Uzzâ gibi.
İbn Zeyd de şöyle demiştir: Onların ilahları Lât, Uzzâ, İsâf ve Nâile idi. Bunlar dişi olarak adlandırılan varlıklardı ve Allah’tan başka onlara yalvarıyorlardı.
Başka bazı müfessirler ise ayetin anlamının, ruhu olmayan cansız şeylere tapmaları olduğunu söylemişlerdir.
İbn Abbas bu ayette geçen “dişiler” kelimesini “ölü şeyler” şeklinde açıklamıştır.
Katâde de şöyle demiştir: Buradaki anlam, içinde ruh bulunmayan ölü varlıklardır.
Hasan el-Basrî ise şöyle demiştir: Dişilerden maksat, ruhu bulunmayan her şeydir; kuru bir ağaç veya bir taş gibi.
Bir başka görüşe göre burada müşriklerin melekleri Allah’ın kızları saymaları kastedilmiştir.
Dahhâk şöyle demiştir: Müşrikler meleklerin Allah’ın kızları olduğunu iddia ediyorlardı.
Başka bazıları da Arap kabilelerinin putlarını dişi isimlerle adlandırdıklarını söylemişlerdir.
Hasan el-Basrî şöyle demiştir: Arap kabilelerinin her birinin “Falanoğullarının dişisi” diye isimlendirdikleri bir putu vardı. Bunun üzerine Allah bu ayeti indirmiştir.
Mücâhid ise ayetteki “dişiler” kelimesini doğrudan “putlar” şeklinde açıklamıştır.
Ebû Ca‘fer et-Taberî der ki: Müslümanların mushaflarında yer alan ve âlimlerin üzerinde ittifak ettiği kıraat, “Allah’tan başka yalnızca dişilere yalvarırlar” şeklindeki kıraattir. Bu sebeple en doğru tefsir, bunun Arap müşriklerinin Allah’tan başka taptıkları ve dişi isimlerle adlandırdıkları putlar hakkında olduğunu söyleyen görüştür. Bunlar Lât, Uzzâ, Menât, Nâile ve benzeri isimlerdir.
Buna göre ayetin anlamı şöyledir:
Peygamber’e karşı gelen ve müminlerin yolundan başka bir yolu izleyen kimseler, Allah’tan başka ancak Lât, Uzzâ ve benzeri dişi isimlerle adlandırılmış putlara yalvarırlar.
Allah Teâlâ bununla onların sapıklık ve küfürlerinin açık bir delilini ortaya koymaktadır. Çünkü onlar ilah ve rab kabul ettikleri şeyleri dişi isimlerle adlandırılmış putlardan seçmişlerdir. Oysa varlıkların en aşağı ve değersiz olanlarına kulluk etmeyi kabul ederken, bütün varlıkların mülkü elinde bulunan, yaratma ve yönetme yetkisi tamamen kendisine ait olan Allah’a ihlâsla kulluk etmeyi reddetmişlerdir.
“Onlar yalnızca azgın bir şeytana yalvarmaktadırlar” buyruğunun anlamı ise şudur:
Bu müşrikler, görünüşte putlara tapıyor olsalar da gerçekte azgın bir şeytana uymaktadırlar. Çünkü onları bu putlara kulluğa çağıran ve bunu kendilerine süsleyip güzel gösteren şeytandır.
Buradaki “azgın şeytan”, Allah’ın emirlerine karşı gelen, yasaklarını çiğneyen ve O’na isyan etmekte direnen şeytan demektir.
Katâde şöyle demiştir:
“Azgın şeytan”, Allah’a isyan etmekte diretmiş ve O’nun emirlerine karşı gelmiş olan şeytandır.
Hz.Ateist Tefsiri
Henüz eklenmedi…