Hz. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem)’den şöyle bir hadis gelmiştir: “Üzerinden bir sene geçmedikçe o malda zekat yoktur.” Bu hadisin lafzı genel anlamda ele alınmamıştır; çünkü zekata bağlı mallar beş sınıftır:
Kırlarda otlayan (saime) davar hayvanları
Ürünler
Ticaret mallarının kıymeti
İşte bu üç sınıf hakkında zekatın vacip olması için, üzerinden bir senenin geçmiş olması gerekir. el-Muvaffak der ki: “el-Mustefad (yarar sağlayanlar) bölümünde” zikredeceklerimiz dışında, bu noktada ihtilaf edeni bilmiyoruz.
Tartılan ve stok edilen tarım mahsülleri ve ürünler
Madenler
Bu ikisinde ise senenin geçmesine itibar edilmez.
Sene şartının aranmasında ve aranmamasında söz konusu olan ayrım; bir defa sene şartının gerekçesinde, bu zaman diliminde nema ve artışın gözlenmesidir. Çünkü bu durumda (artış olmakla) seneye itibar edilir ki, elde edilen kardan zekatın haracı da verilsin. Çünkü bu zaman dilimi içerisinde bunu anlamak daha kolay ve daha basittir. Zira zekatta gerekli olan şey, hak-hukukun ve adaletin sağlanmasıdır. Bir de zekat bu tür mallarda çoğu kez tekrar eder ve bunu zapt-u rapt altına almak da zorunlu olur. Öyle ki bu durum, bir vakit içerisinde verilmesi gereken zekatın, defalarca verilmemesine götürmemiş olsun, aksi halde elindeki mal tükenebilir.
Zirai mahsullere ve ürünlere gelince, bunlardaki nema ve artış kendisinde bulunur ve zekatın çıkarılıp verilmesi anında tamamlanır; zekat da bu zaman diliminde alınır. Sonra zekat, eksik durumlarda geri dönüp, nema da geri dönmediğinden dolayı, bunda ikinci kez zekat vermek gerekmez. Madenler çıkartan bir kimse, yeryüzünden yararlı ticari mahsul ve ürünler çıkartan kimsenin konumunda gibidir; ancak bu çıkarttığı şey ürünler cinsinden ise bunda her senede bir zekat verilir. Çünkü nema ve artışın söz konusu olabileceği bir duruma haizdir.