Ona: “Selâm sana!” denir, sağcıların içinden.
Diyanet Vakfı
«Ey sağdaki! Sana selam olsun!»
Kurtubi Tefsiri
“Ashabu’l yeminden sana selâm olsun” (denir.)
“Ve eğer o Ashabu’l-yeminden ise…” yani
“eğer o” bu ölen şahıs
“Ashabu’l-yeminden ise, Ashabu’l-yeminden sana selam olsun!” Yani sen onlardan sevdiğin esenlikten başka bir şey görmeyeceksin. Onlar adına üzülme, şüphesiz onlar Allah’ın azabından kurtulacaklardır.
Manası: Onlardan selam olsun sana, şeklinde olduğu da söylenmiştir ki; sen onlar için üzülmekten yana kurtulacaksın, demektir. İkisinin de anlamı birdir. Bir diğer açıklamaya göre; ey Muhammed Ashabu’l-yeminden olan kimseler Allah’ın sana salat ve selam getirmesi için sana dua ederler, demektir. Onlar sana selam söylerler ey Muhammed, anlamında olduğu da söylenmiştir.
Bir başka açıklamaya göre anlamı şudur: Ey kul, sen hoşuna gitmeyecek şeylerden yana esenliktesin. Çünkü sen Ashabu’l-yemindensin. Buna göre burada: “Çünkü sen” lâfzı hazfedilmiş olmaktadır. Ona ikram olmak üzere ona
“es-selam” denilerek selam verilir, diye de açıklanmıştır. Buna göre selâmın nerede sözkonusu olacağı hususunda üç görüş bulunmaktadır. Birincisine göre, kişinin dünyada iken ruhunun kabzedileceği esnada ölüm meleğinin ona selam vereceğidir. Bu açıklamayı ed-Dahhak yapmıştır. İbn Mes’ûd da şöyle demiştir: Ölüm meleği mü’minin ruhunu kabzetmek üzere geleceğinde şöyle der: Rab bin sana selam söylüyor… Bu husus daha önce en-Nahl Sûresi’nde yüce Allah’ın:
“Onlar ki melekler hoş ve temiz olarak ruhlarını alırlarken.” (en-Nahl, 16/32) âyeti açıklanırken geçmiş bulunmaktadır.
İkinci görüşe göre; kabirde kişiye soru sorulacağı vakit, Münker ve Nekir ona selâm verir.
Üçüncü görüşe göre kıyâmet gününde ölümden sonra diriltileceği vakit melekler oraya (cennete) ulaşmasından önce ona selam vereceklerdir.
Derim ki: Bu üç konumda da meleklerin ona selam verecek olması mümkündür. Böylelikle bu lütuf üstüne lütuf olur. Doğrusunu en iyi bilen Allah’tır.
“Eğer”in cevabı el-Müberrid’e göre hazfedilmiş olup, ifadenin takdiri: Her ne olursa olsun
“Ashabu’l-yeminden selam olsun sana.” Eğer o kimse Ashabu’l -yeminden ise
“Ashabu’l-yeminden selam olsun sana” anlamındadır. Burada şartın cevabı (ikinci defa tekrarlanan! Ashabu’l-yeminden selam olsun, sana, ibaresi) daha Önceki ifadenin delâleti dolayısıyla hazfedilmiştir. Nitekim bir kimsenin: “Sen zalimsin, eğer bunu yaparsan” ifadesinde cevabın hazfedilmesi de bu kabildendir, çünkü daha önce geçen ifade (sen zalimsin tabiri) buna delâlet etmektedir.
el-Ahfeş’in görüşüne göre ise; “sana selam olsun” anlamındaki âyetin başındaki “fe” harfi hem: İse” edatının cevabı, hem de: “Eğer”in cevabıdır. Bu da şu demektir: “İse” anlamındaki lâfzın cevabı daha önceki takdire göre “eğer” anlamındaki edatın cevabının yerini tutmaktadır. “Fe” harfi de buna göre her ikisinin cevabını teşkil etmektedir.
ez-Zeccâc’a göre “İse” edatının anlamı, bir şeyden bir başka şeye geçişi ifade eder. Daha önce sözünü ettiğimiz hususu bırak, başka bir konuya geç, anlamına gelir.