Kim benim zikrimden yüz çevirirse, şüphesiz onun için dar ve sıkıntılı bir geçim vardır. Kıyamet günü de onu kör olarak haşredeceğiz.
Okunuşu ve Kelime Anlamı
Ve-men (ve kim) a‘rada (yüz çevirirse) an zikrî (benim zikrimden) fe-inne (şüphesiz) lehu (onun için vardır) maîşeten (bir hayat) danken (dar ve sıkıntılı) ve-nahşuruhu (ve onu haşrederiz) yevme’l-kıyâmeti (kıyamet günü) a‘mâ (kör olarak).
Mukatil Tefsiri
Burada Allah’ın öğüdünden yüz çevirmek ifadesiyle Kur’an’a iman etmekten yüz çevirmek kastedilmektedir. Bu ayet, Mahzumoğullarından Esved bin Abdülesved hakkında indirilmiştir. Hamza bin Abdülmuttalib, Bedir Savaşı günü onu su havuzunun başında öldürmüştü. Onun için mutlaka dar ve sıkıntılı bir hayat vardır ifadesinin anlamı, kötü bir hayat yaşayacağıdır. Çünkü Allah’a isyan ederek geçirilen hayat, darlık ve sıkıntı içinde geçen bir hayattır. Kıyamet günü de onu kör olarak toplayacağız (Tâhâ 124) ifadesinin anlamı ise kıyamet günü kendi lehine ileri sürebileceği delilden yoksun olarak diriltilmesidir.
Taberi Tefsiri
Yüce Allah şöyle buyurmaktadır: Kim kendisine hatırlatıp öğüt verdiğim zikrimden yüz çevirir, ona sırt döner, onu kabul etmez, ona karşılık vermez ve ondan öğüt alarak Rabbine karşı gelmekte ısrar ettiği davranışlardan vazgeçmezse, şüphesiz onun için dar ve sıkıntılı bir geçim vardır. Yani onun geçimi dar olacaktır. Dank kelimesi, evler, mekânlar ve geçim şartları hakkında kullanıldığında darlık ve sıkıntıyı ifade eder. Arapçada bir ev dar olduğunda, Bu ev danktır, denilir. Aynı şekilde sıkıntılı bir hayat için de dank bir hayat ifadesi kullanılır. Bu kelime erkek, kadın, tekil, ikil ve çoğul için aynı biçimde kullanılır. Nitekim Antere şöyle demiştir:
Onlar dar ve sıkıntılı bir yere inerlerse, sen de oraya in.
Tefsir âlimleri de bu konuda bizim söylediğimize benzer görüşler söylemişlerdir. Bu görüşü söyleyenlerin rivayetleri şöyledir: Ali bana anlattı; dedi ki: Abdullah bize anlattı; dedi ki: Muaviye bana Ali’den, o da İbn Abbas’tan, Şüphesiz onun için dar ve sıkıntılı bir geçim vardır (Tâhâ 124) ifadesi hakkında şöyle rivayet etti: Bunun anlamı, bedbahtlık ve sıkıntıdır. Muhammed bin Amr bana anlattı; dedi ki: Ebu Asım bize anlattı; dedi ki: İsa bize anlattı. Haris de bana anlattı; dedi ki: Hasan bize anlattı; dedi ki: Verkâ bize anlattı. Bunların tamamı İbn Ebu Necih’ten, o da Mücahid’den, Dank kelimesi hakkında şöyle rivayet etti: Dar demektir. Hasan bize anlattı; dedi ki: Abdürrezzak bize Ma’mer’den, o da Katade’den, Şüphesiz onun için dar ve sıkıntılı bir geçim vardır (Tâhâ 124) ifadesi hakkında şöyle rivayet etti: Dank, darlık demektir. İbn Humeyd bize anlattı; dedi ki: Hakkâm bize Anbese’den, o da Muhammed bin Abdurrahman’dan, o da Kasım bin Ebu Bezze’den, o da Mücahid’den, Şüphesiz onun için dar ve sıkıntılı bir geçim vardır (Tâhâ 124) ifadesi hakkında şöyle rivayet etti: Bunun anlamı, dar bir geçimdir. Kasım bize anlattı; dedi ki: Hüseyin bize anlattı; dedi ki: Haccac bana İbn Cüreyc’den, o da Mücahid’den aynı açıklamayı rivayet etti.
Tefsir âlimleri, Allah’ın zikrinden yüz çeviren bu kimselere dar ve sıkıntılı bir geçimi nerede ve hangi durumda verdiği konusunda görüş ayrılığına düşmüşlerdir. Bazıları, Allah’ın bu geçimi onlara ahirette, cehennemde verdiğini söylemişlerdir. Çünkü Allah onların cehennemdeki yiyeceklerini darî ve zakkum yapmıştır. Bu görüşü söyleyenlerin rivayetleri şöyledir: Muhammed bin Amr bin Ali bin Mukaddem bana anlattı; dedi ki: Yahya bin Said bize Avf’tan, o da Hasan’dan, Şüphesiz onun için dar ve sıkıntılı bir geçim vardır (Tâhâ 124) ifadesi hakkında şöyle rivayet etti: Bu, cehennemdedir. Yunus bana anlattı; dedi ki: İbn Vehb bize haber verdi; dedi ki: İbn Zeyd, Kim benim zikrimden yüz çevirirse, şüphesiz onun için dar ve sıkıntılı bir geçim vardır (Tâhâ 124) ifadesi hakkında konuşurken, Rabbinin ayetlerine iman etmedi (Tâhâ 127) ifadesine ulaşıncaya kadar ayetleri okudu ve şöyle dedi: Bunlar inkârcılardır. Dar ve sıkıntılı geçim ise ateşteki ateşten dikenler, zakkum ve gıslîndir. Darî, ateşten dikendir. Kabirde de dünyada da gerçek anlamda bir geçim yoktur. Asıl geçim ve hayat ancak ahirettedir. Ardından Yüce Allah’ın Keşke hayatım için önceden bir şeyler hazırlasaydım (Fecr 24) sözünü okudu ve şöyle dedi: Yani geçimim için. Sonra şöyle dedi: Gıslîn ve zakkum, dünya halkının tanımadığı şeylerdir. Hasan bize anlattı; dedi ki: Abdürrezzak bize Ma’mer’den, o da Katade’den, Şüphesiz onun için dar ve sıkıntılı bir geçim vardır (Tâhâ 124) ifadesi hakkında şöyle rivayet etti: Bu, ateştedir.
Bazıları ise bunun, dünyada haram yollardan elde edilen geçim anlamına geldiğini söylemişlerdir. Onlara göre Yüce Allah’ın bu kimselerin geçimini dar ve sıkıntılı olarak nitelendirmesinin sebebi, haram yollardan elde edilen geçimin geniş ve bol olsa bile gerçekte dar ve sıkıntılı olmasıdır. Bu görüşü söyleyenlerin rivayetleri şöyledir: Muhammed bin Humeyd bize anlattı; dedi ki: Yahya bin Vâdıh bize anlattı; dedi ki: Hüseyin bin Vâkıd bize Yezid’den, o da İkrime’den, Dar ve sıkıntılı bir geçim (Tâhâ 124) ifadesi hakkında şöyle rivayet etti: Bu, Allah’ın kendisine haram yollardan geniş bir geçim imkânı verdiği kimsenin geçimidir.
Davud bin Süleyman bin Yezid el-Mükettib el-Basrî bana anlattı; dedi ki: Amr bin Cerîr el-Becelî bize İsmail bin Ebu Hâlid’den, o da Kays bin Ebu Hâzim’den, Allah’ın Dar ve sıkıntılı bir geçim (Tâhâ 124) sözü hakkında şöyle rivayet etti: Bu, Allah’a isyan ederek elde edilen rızıktır. Abdüla’lâ bin Vâsıl bana anlattı; dedi ki: Ya’lâ bin Ubeyd bize anlattı; dedi ki: Ebu Bistâm bize Dahhâk’tan, Şüphesiz onun için dar ve sıkıntılı bir geçim vardır (Tâhâ 124) ifadesi hakkında şöyle rivayet etti: Bu, kötü ve haram kazançtır. Muhammed bin İsmail es-Sarârî bana anlattı; dedi ki: Muhammed bin Süvâr bize anlattı; dedi ki: Ebu’l-Yakzân Ammâr bin Muhammed bize Harun bin Muhammed et-Teymî’den, o da Dahhâk’tan, Şüphesiz onun için dar ve sıkıntılı bir geçim vardır (Tâhâ 124) ifadesi hakkında şöyle rivayet etti: Bu, kötü amel ve kötü rızıktır.
Bu kimselerin dar ve sıkıntılı geçiminin dünyada olduğunu söyleyenlerden bazıları ise şöyle demişlerdir: Onların geçimleri geniş ve bol olsa bile dar ve sıkıntılı olarak nitelendirilmiştir. Çünkü onlar mallarından yaptıkları harcamaları, Allah’ın kendilerine bunların karşılığını vereceğini inkâr ederek, Allah’ın lütfundan ümit keserek ve Rableri hakkında kötü düşünerek yaparlar. Bu yüzden geçimleri kendilerine ağır gelir ve daralır. Bu görüşü söyleyenlerin rivayetleri şöyledir: Muhammed bin Sa’d bana anlattı; dedi ki: Babam bana anlattı; dedi ki: Amcam bana anlattı; dedi ki: Babam bana kendi babasından, o da İbn Abbas’tan, Kim benim zikrimden yüz çevirirse, şüphesiz onun için dar ve sıkıntılı bir geçim vardır (Tâhâ 124) ifadesi hakkında şöyle rivayet etti: Kullarımdan herhangi birine az veya çok mal verdiğimde, o kimse bu mal konusunda benden sakınmazsa o malda hiçbir hayır yoktur. İşte geçimdeki darlık ve sıkıntı budur. Yine şöyle denilmiştir: Bazı sapkın topluluklar haktan yüz çevirmişlerdi. Dünyada geniş imkânlara ve çok mala sahip olmalarına rağmen geçimleri dar ve sıkıntılıydı. Bunun sebebi, Allah hakkında kötü düşünmeleri ve O’nu yalanlamaları yüzünden Yüce Allah’ın kendilerine geçimlerinin karşılığını vermeyeceğine inanmalarıydı. Bir kul Allah’ı yalanlar ve O’nun hakkında kötü düşünürse geçimi kendisine ağır ve sıkıntılı gelir. İşte dar ve sıkıntılı geçim budur.
Bazıları ise bunun berzahta, yani kabir azabında gerçekleşeceğini söylemişlerdir. Bu görüşü söyleyenlerin rivayetleri şöyledir: Yezid bin Muhalled el-Vâsıtî bana anlattı; dedi ki: Hâlid bin Abdullah bize Abdurrahman bin İshak’tan, o da Ebu Hâzim’den, o da Numan bin Ebu Ayyâş’tan, o da Ebu Said el-Hudrî’den, Allah’ın Dar ve sıkıntılı bir geçim (Tâhâ 124) sözü hakkında şöyle rivayet etti: Bu, kabir azabıdır. Muhammed bin Abdullah bin Bezî’ bana anlattı; dedi ki: Bişr bin Mufaddal bize anlattı; dedi ki: Abdurrahman bin İshak bize Ebu Hâzim’den, o da Numan bin Ebu Ayyâş’tan, o da Ebu Said el-Hudrî’den şöyle rivayet etti: Allah’ın sözünü ettiği dar ve sıkıntılı geçim, kabir azabıdır. Havsere bin Muhammed el-Minkarî bana anlattı; dedi ki: Süfyan bize Ebu Hâzim’den, o da Ebu Seleme’den, o da Ebu Said el-Hudrî’den, Şüphesiz onun için dar ve sıkıntılı bir geçim vardır (Tâhâ 124) ifadesi hakkında şöyle rivayet etti: Kabri onun üzerine öylesine daraltılır ki kaburgaları birbirine geçer. Muhammed bin Abdullah bin Abdülhakem bana anlattı; dedi ki: Babam ve Şuayb bin Leys bize Leys’ten, o da Hâlid bin Yezid’den, o da İbn Ebu Hilâl’den, o da Ebu Hâzim’den, o da Ebu Said’den şöyle rivayet etti: Ebu Said şöyle derdi: Dar ve sıkıntılı geçim, kabir azabıdır. İnkârcının kabrinde üzerine doksan dokuz ejderha musallat edilir. Bunlar diriltilinceye kadar onu ısırır ve etlerini tırmalayıp parçalar. Yine şöyle denilirdi: Bu ejderhalardan biri yeryüzüne üfleseydi yeryüzünde hiçbir ekin yetişmezdi. Mücahid bin Musa bize anlattı; dedi ki: Yezid bize anlattı; dedi ki: Muhammed bin Amr bize Ebu Seleme’den, o da Ebu Hüreyre’den şöyle rivayet etti: İnkârcının kabri üzerine öylesine kapanır ki kaburgaları birbirine geçer. İşte Allah’ın Dar ve sıkıntılı bir geçim vardır ve kıyamet günü onu kör olarak haşredeceğiz (Tâhâ 124) sözünde kastettiği budur. Ebu Küreyb bize anlattı; dedi ki: Câbir bin Nuh bize İsmail bin Ebu Hâlid’den, o da Ebu Salih ve Süddî’den, Dar ve sıkıntılı bir geçim (Tâhâ 124) ifadesi hakkında şöyle rivayet etti: Bu, kabir azabıdır. Muhammed bin İsmail el-Ahmesî bize anlattı; dedi ki: Muhammed bin Ubeyd bize anlattı; dedi ki: Süfyan es-Sevrî bize İsmail bin Ebu Hâlid’den, o da Ebu Salih’ten, Şüphesiz onun için dar ve sıkıntılı bir geçim vardır (Tâhâ 124) ifadesi hakkında şöyle rivayet etti: Bu, kabir azabıdır. Abdurrahman bin Esved bana anlattı; dedi ki: Muhammed bin Rebîa bize anlattı; dedi ki: Ebu Umeys bize Abdullah bin Muhârık’tan, o da babasından, o da Abdullah’tan, Dar ve sıkıntılı bir geçim (Tâhâ 124) ifadesi hakkında şöyle rivayet etti: Bu, kabir azabıdır. Abdürrahim el-Berkî bana anlattı; dedi ki: İbn Ebu Meryem bize anlattı; dedi ki: Muhammed bin Cafer ve İbn Ebu Hâzim bize anlattılar; dediler ki: Ebu Hâzim bize Numan bin Ebu Ayyâş’tan, o da Ebu Said el-Hudrî’den, Dar ve sıkıntılı bir geçim (Tâhâ 124) ifadesi hakkında şöyle rivayet etti: Bu, kabir azabıdır.
Ebu Cafer der ki: Bu konudaki görüşlerin doğruya en yakın olanı, bunun kabir azabı olduğunu söyleyenlerin görüşüdür. Nitekim Ahmed bin Abdurrahman bin Vehb bize anlattı; dedi ki: Amcam Abdullah bin Vehb bize anlattı; dedi ki: Amr bin Hâris bana Derrâc’dan, o da İbn Huceyre’den, o da Ebu Hüreyre’den, o da Allah’ın elçisinden şöyle rivayet etti: Allah’ın elçisi şöyle dedi: Şüphesiz onun için dar ve sıkıntılı bir geçim vardır. Kıyamet günü de onu kör olarak haşredeceğiz (Tâhâ 124) ayetinin ne hakkında indirildiğini biliyor musunuz? Dar ve sıkıntılı geçimin ne olduğunu biliyor musunuz? Oradakiler, Allah ve elçisi daha iyi bilir, dediler. Bunun üzerine şöyle buyurdu: Bu, inkârcının kabrinde gördüğü azaptır. Canım elinde olan Allah’a yemin ederim ki onun üzerine doksan dokuz tinnîn musallat edilir. Tinnînin ne olduğunu biliyor musunuz? Bunlar doksan dokuz yılandır. Her yılanın yedi başı vardır. Kıyamet gününe kadar onun bedenine üfler, onu sokar ve vücudunu tırmalayıp parçalarlar.
Çünkü Yüce Allah bunun ardından, Ahiret azabı ise daha şiddetli ve daha kalıcıdır (Tâhâ 127), buyurmuştur. Bundan, Allah’ın onlar için belirlediği dar ve sıkıntılı geçimin ahiret azabından önce olduğu anlaşılmaktadır. Çünkü bu geçim ahirette olsaydı, Ahiret azabı ise daha şiddetli ve daha kalıcıdır sözünün anlaşılır bir anlamı kalmazdı. Zira ahiretteki azabın kendisinden daha şiddetli olabilmesi için, ahiretten önce onların başına gelmiş bir azabın bulunması gerekir. Böyle bir azap bulunmazsa Ahiret azabı ise daha şiddetli ve daha kalıcıdır sözünün anlamı ortadan kalkar. Durum böyle olduğuna göre Allah’ın onlar için belirlediği dar ve sıkıntılı geçim ya dünya hayatlarında ya da yeniden diriltilmelerinden önce kabirlerinde olacaktır. Çünkü açıkladığımız sebeplerden dolayı bunun ahirette olması mümkün değildir. Eğer bu geçim dünya hayatlarında olsaydı, Allah’ın zikrinden yüz çeviren bütün inkârcıların dünyadaki geçimlerinin dar ve sıkıntılı olması gerekirdi. Oysa onların birçoğunun, Yüce Allah’ın zikrine yönelen ve O’na iman ettiklerini söyleyen birçok kimseden daha geniş geçim imkânlarına sahip olduklarını görüyoruz. Bu durum, söz konusu geçimin dünyada olmadığını göstermektedir. Böylece ilk iki ihtimal ortadan kalktığına göre üçüncü ihtimalin doğru olduğu anlaşılır. Bu da söz konusu dar ve sıkıntılı geçimin berzahta gerçekleşmesidir.
Yüce Allah’ın Kıyamet günü de onu kör olarak haşredeceğiz sözüne gelince, tefsir âlimleri Allah’ın bu ayette sözünü ettiği ve inkârcıların kıyamet günü kendisiyle diriltileceğini bildirdiği körlüğün niteliği konusunda görüş ayrılığına düşmüşlerdir. Bazıları bunun gözlerin görmemesi değil, delilden yoksun kalmak anlamına geldiğini söylemişlerdir. Bu görüşü söyleyenlerin rivayetleri şöyledir: Muhammed bin İsmail el-Ahmesî bize anlattı; dedi ki: Muhammed bin Ubeyd bize anlattı; dedi ki: Süfyan es-Sevrî bize İsmail bin Ebu Hâlid’den, o da Ebu Salih’ten, Kıyamet günü de onu kör olarak haşredeceğiz (Tâhâ 124) ifadesi hakkında şöyle rivayet etti: Onun hiçbir delili olmayacaktır. Muhammed bin Amr bana anlattı; dedi ki: Ebu Asım bize anlattı; dedi ki: İsa bize anlattı. Haris de bana anlattı; dedi ki: Hasan bize anlattı; dedi ki: Verkâ bize anlattı. Bunların tamamı İbn Ebu Necih’ten, o da Mücahid’den, Kıyamet günü de onu kör olarak haşredeceğiz (Tâhâ 124) ifadesi hakkında şöyle rivayet etti: Burada delil konusunda körlük kastedilmektedir. Kasım bize anlattı; dedi ki: Hüseyin bize anlattı; dedi ki: Haccac bana İbn Cüreyc’den, o da Mücahid’den aynı açıklamayı rivayet etti. Bazıları ise onun gözleri görmeyen bir kör olarak haşredileceğini söylemişlerdir. Ebu Cafer der ki: Bu konuda doğru olan, Yüce Allah’ın söylediğidir. O da bu kimsenin hem delilden yoksun hem de nesneleri göremeyen bir kör olarak haşredileceğidir. Çünkü Yüce Allah bunu genel bir ifadeyle bildirmiş ve körlüğün herhangi bir türünü özellikle belirtmemiştir.
Hz.Ateist Tefsiri
Henüz eklenmedi…