Bu olaylar arasında Hüseyin’in öldürülmesi de vardı. Ahmed b. Sâbit’ten — rivayet zinciriyle — İshak b. İsa’dan — Ebû Ma‘şer’den nakledildiğine göre, Hüseyin Muharrem ayının onuncu günü (10 Ekim) öldürüldü. Bu, el-Vâkıdî ve Hişâm b. Muhammed el-Kelbî tarafından da rivayet edilmiştir. Daha önce Hüseyin’in Irak’a doğru yolculuğu sırasında işin başlangıcını ve bunun 60 (680) yılında gerçekleşen kısmını zikretmiştik. Şimdi ise 61 (680) yılında onun başına gelenleri ve nasıl öldürüldüğünü anlatacağız.
Hişâm b. Muhammed el-Kelbî’den — Ebû Mihnef’ten — Ebû Cenâb’dan — Adî b. Harmale’den — Esed kabilesinden Abdullah b. Süleym ve el-Madhrî b. el-Müşme‘ill’den rivayet edildiğine göre: Hüseyin Beynü’l-Akabe’den yola devam etti ve Şerîf denilen yerde konakladı. Sabah olunca hizmetkârlarına su hazırlamalarını ve ayrıca fazladan su almalarını emretti. Günün ilk kısmında hızlı bir şekilde ilerlemeye devam ettiler. Öğle vakti yaklaşınca adamlarından biri, “Allah en büyüktür!” diye bağırdı. Hüseyin de “Allah en büyüktür!” dedi. Sonra, “Bunu niçin söyledin?” diye sordu. Adam hurma ağaçları gördüğünü söyledi. Fakat Esed kabilesinden iki kişi bunun daha önce hiç hurma ağacı görmedikleri bir yer olduğunu söylediler. Hüseyin onlara bunun ne olduğunu düşündüklerini sordu. Onlar bunun süvari öncü birliğinin boyunları olduğunu düşündüklerini söylediler. Bunun üzerine Hüseyin, “Allah’a yemin olsun, ben de öyle düşünüyorum. Arkamıza alıp da bu insanlarla yalnız bir taraftan karşılaşabileceğimiz sığınak bir yer yok mu?” dedi. Onlar, “Evet, sol tarafınızda Zû Husum denilen bir yer var. Onlardan önce oraya ulaşırsanız istediğiniz gibi olur” dediler.
Bunun üzerine Zû Husum’a doğru sola yöneldi; biz de onunla birlikte o tarafa yöneldik. Daha bunu yapar yapmaz süvari öncü birliğinin boyunları karşımızda belirdi ve onları açıkça görebildik. Yoldan yana çekildik. Bizim yoldan ayrıldığımızı görünce onlar da yan taraftan bize doğru yöneldiler. Mızrakları yaprakları soyulmuş hurma dalları gibi görünüyordu; sancakları ise kuş kanatları gibiydi. Hepimiz hızla Zû Husum’a yöneldik ve onlardan önce oraya ulaştık. Hüseyin çadırlarının kurulmasını emretti; çadırlar kuruldu. İnsanlar da geldi. Yaklaşık bin süvari vardı ve onların başında el-Hurr b. Yezîd et-Temîmî el-Yerbû‘î bulunuyordu. O ve süvarileri öğle sıcağında Hüseyin’in karşısında durdular. Hüseyin ve beraberindekilerin hepsi sarıklarını takmış ve kılıçlarını kuşanmıştı. Hüseyin hizmetkârlarına insanlara su vermelerini, susuzluklarını gidermelerini ve bineklerine de azar azar su içirmelerini emretti. Hizmetkârlar bineklerin her birine az miktarda su verdiler. Önce insanlara su verildi, susuzlukları giderildi. Daha sonra kaplarını, taslarını ve bardaklarını doldurup bineklerin yanına götürdüler. Bir binek üç, dört veya beş yudum içtikten sonra su alınarak başka bir bineğe verildi; böylece hepsi sulanıncaya kadar devam edildi.
Hişâm b. Muhammed el-Kelbî’den — Lagîl’den — Ali b. et-Ta‘an el-Muharibî’den rivayet edildiğine göre: O gün el-Hurr ile birlikteydim. Onun yanına ulaşan son adamlar arasındaydım. Hüseyin benim ve atımın ne kadar susuz olduğunu görünce, “Hayvanını çöktür” dedi. Ben “râviyah” kelimesini su tulumu anlamında anlamıştım. Bunun üzerine bana, “Ey kardeşimin oğlu, deveni çöktür” dedi. Ben de çöktürdüm. Sonra, “İç” dedi. İçtim; fakat içtiğim sırada su tulumumdan su akmaya başladı. Bana, “Tulumunu eğ” dedi. “İkhnith” kelimesini kullandı; bu “bükmek” anlamına geliyordu. Ben bunu nasıl yapacağımı bilmiyordum. Yanıma geldi ve tulumu bükerek düzeltti. Sonra ben içtim ve bineğime de içirdim.
El-Hurr b. Yezîd el-Kâdisiyye’den gelmişti. Ubeydullah b. Ziyad, polislerinin başında bulunan Hüseyin b. Temîm et-Temîmî’yi göndermiş ve ona el-Kâdisiyye’de mevzilenmesini, gözcüler yerleştirmesini ve el-Kâdisiyye’den Haffân’a kadar olan bölgeyi kontrol etmesini emretmişti. El-Hurr ise Hüseyin’i karşılamak üzere el-Kâdisiyye’den bin süvari ile önden gönderilmişti. El-Hurr, öğle namazı vakti yaklaşıncaya kadar Hüseyin’in karşısında bekledi. Hüseyin, el-Haccâc b. Mesrûk el-Cu‘fî’ye ezan okumasını emretti. Namazın başlamasını bildiren ikinci çağrı okunacağı sırada Hüseyin izâr ve ridâ giymiş, ayaklarında sandaletleri olduğu halde dışarı çıktı. Allah’ı övdü ve yüceltti. Sonra şöyle dedi:
“Ey insanlar! Size karşı bir mazeretim olsun diye, size ancak mektuplarınız bana ulaştıktan ve elçileriniz bana gelip ‘Bize gel; bizim imamımız yok. Allah belki seninle bizi hak üzerinde birleştirir’ dedikten sonra geldim. Görüşünüz bu olduğu için size geldim. Eğer bana verdiğiniz sözleri ve yeminlerinizi yerine getirirseniz şehrinize gelirim. Fakat bunu istemez ve gelişimden hoşlanmazsanız geldiğim yere geri dönerim.”
Onlar karşısında sustular. Sonra müezzine, “İkāmeti oku” dediler. İkāmet okundu. Hüseyin, el-Hurr b. Yezîd’e kendi adamlarına namaz kıldırmak isteyip istemediğini sordu. O da, “Hayır. Sen kıldır; biz de senin arkanda kılarız” dedi. Hüseyin onlara namaz kıldırdıktan sonra çadırına girdi ve adamları etrafında toplandı. El-Hurr da kendi yerine döndü ve kendisi için kurulmuş olan çadıra girdi. Adamlarından bir grup onun etrafında toplandı; geri kalanlar ise önceki yerlerine dönüp bineklerinin dizginlerini tutarak gölgede oturdular.
İkindi namazı vakti gelince Hüseyin adamlarına yolculuk için hazırlanmalarını emretti. Sonra ezan okunmasını emretti; ikindi namazı için ezan okundu ve ikāmet getirildi. Hüseyin öne geçti ve namaz kıldırdı. Namazın selamını verdikten sonra yüzünü el-Hurr’un adamlarına döndürdü. Allah’ı övdü ve yücelttikten sonra şöyle dedi:
“Ey insanlar! Eğer Allah’tan korkar ve hak sahiplerinin haklarını tanırsanız, bu Allah’ı daha çok hoşnut eder. Biz Muhammed’in ailesiyiz ve bu yönetim üzerinde sizden hak iddia eden bu kimselerden daha fazla hak sahibiyiz. Onlar size zulüm ve saldırganlık getirdiler. Eğer bizden hoşlanmıyor veya hakkımızı tanımıyorsanız, size gelen mektuplarınızda ve elçilerinizin getirdiği sözlerinizdeki görüşünüzden vazgeçmişseniz, o zaman sizi bırakıp geldiğim yere dönerim.”
Bunun üzerine el-Hurr b. Yezîd şöyle dedi:
“Allah’a yemin olsun ki senin sözünü ettiğin bu mektuplardan ve elçilerden hiçbir şey bilmiyoruz.”
Hüseyin adamlarından birine şöyle dedi:
“Ey Ukbe b. Sim‘ân, bana yazdıkları mektupların bulunduğu iki heybeyi getir.”
Ukbe iki heybe getirdi; içleri belgelerle doluydu. Onları onların önüne döktü. El-Hurr şöyle dedi:
“Biz sana bu mektupları yazanlardan değiliz. Bizim görevimiz seni gördüğümüzde seni bırakmamaktır; seni el-Kûfe’ye ve Ubeydullah b. Ziyad’a götürmemiz emredildi.”
Bunun üzerine Hüseyin ona şöyle dedi:
“Ölüm sana bundan daha yakındır.”
Sonra adamlarına kalkıp binmelerini emretti. Onlar bindiler ve kadınların da binmesi beklenince hareket etmelerini emretti.
Onlar ayrılmak üzere yola koyulunca el-Hurr’un adamları onların gitmek istedikleri yön ile aralarına girdiler. Bunun üzerine Hüseyin el-Hurr’a şöyle bağırdı:
“Annen seni kaybetsin! Ne istiyorsun?”
El-Hurr şöyle cevap verdi:
“Allah’a yemin olsun ki Araplardan senin dışında biri bana böyle deseydi, o hangi durumda olursa olsun ben de onun annesinin kaybından söz ederek karşılık verirdim. Fakat Allah’a yemin ederim ki senin annen hakkında en güzel sözlerden başka bir şey söylemem mümkün değildir.”
Hüseyin tekrar ona ne istediğini sordu. El-Hurr şöyle dedi:
“Seni vali Ubeydullah’a götürmek istiyorum.”
Hüseyin şöyle dedi:
“Allah’a yemin olsun ki sana uymam!”
El-Hurr da şöyle dedi:
“Allah’a yemin olsun ki seni başka yere gitmene izin vermem!”
Bu sözler üç defa tekrarlandı. Konuşmaları sertleşmeye başlayınca el-Hurr şöyle dedi:
“Ben sana karşı savaşmakla emrolunmadım. Bana verilen emir sadece seni el-Kûfe’ye götürünceye kadar senden ayrılmamaktır. Eğer bunu kabul etmezsen, o halde ne seni el-Kûfe’ye götüren ne de Medine’ye geri döndüren bir yol tut. Bu aramızda bir uzlaşma olsun. Ben İbn Ziyad’a yazayım; sen de istersen Yezid b. Muaviye’ye veya Ubeydullah b. Ziyad’a yaz. Belki Allah bir şey ortaya çıkarır da beni senin işin konusunda sıkıntıdan kurtarır. Şu yolu tut ve el-Udeyb ile el-Kâdisiyye yolunun soluna doğru yönel.”
El-Kâdisiyye ile el-Udeyb arasında otuz sekiz mil vardı. Hüseyin adamlarıyla birlikte yola çıktı; el-Hurr da onun yanında ilerledi.
Ebû Mihnef’ten — Ukbe b. Ebî el-Ayzar’dan rivayet edildiğine göre: Hüseyin el-Beyza denilen yerde hem kendi adamlarına hem de el-Hurr’un adamlarına hitap etti. Allah’ı övdükten sonra şöyle dedi:
“Ey insanlar! Allah’ın Elçisi şöyle buyurmuştur: ‘Kim Allah’ın haram kıldığını helal sayan, Allah’ın ahdini bozan, Allah’ın Elçisi’nin sünnetine muhalefet eden ve Allah’ın kulları arasında günah ve düşmanlıkla davranan yöneticileri görür de onları sözle veya fiille değiştirmeye çalışmazsa, Allah onu da onların gireceği yere sokmayı hak görür.’ Bu yöneticiler şeytana itaate sarıldılar, Rahman’a itaati terk ettiler; yeryüzünde bozgunculuğu ortaya çıkardılar; Allah’ın koyduğu hududu terk ettiler; ganimetleri yalnız kendilerine ayırdılar; Allah’ın haram kıldığını helal, helal kıldığını haram saydılar. Onları değiştirmeye en çok hakkı olan benim. Bana mektuplarınız geldi; elçileriniz bana gelip bana biat edeceğinizi, beni teslim etmeyeceğinizi ve terk etmeyeceğinizi söylediler. Eğer sözünüzde durursanız doğru yola ulaşmış olursunuz. Çünkü ben Ali’nin oğlu Hüseyin’im; Muhammed’in kızı Fâtıma’nın oğluyum. Canım canlarınızla, ailem ailelerinizle beraberdir. Ben sizin için bir örneğim. Fakat sözünüzde durmaz, verdiğiniz biati bozarsanız — hayatıma yemin ederim ki — bu sizin için bilinmeyen bir şey değildir. Siz bunu babama, kardeşime ve kuzenim Müslim’e de yaptınız. Kim size aldanırsa aldanmış olur. Böylece nasibinizi kaybettiniz. Kim sözünü bozarsa ancak kendi aleyhine bozmuş olur. Allah beni size muhtaç olmaktan kurtaracaktır. Selam, Allah’ın rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.”
Ukbe b. Ebî el-Ayzar şöyle dedi: Hüseyin Zû Husum’da da ayağa kalkıp konuştu. Allah’ı övdükten sonra şöyle dedi:
“Görüyorsunuz ki işler nereye varmıştır. Dünya değişmiş ve kötüye doğru değişmiştir. Onun iyiliği geri çekilmiş, geriye ancak kabın dibinde kalan tortu gibi bir şey kalmıştır; değersiz bir ot gibi bir hayat kalmıştır. Görmüyor musunuz ki artık hak uygulanmıyor, batıldan da vazgeçilmiyor? Bu durumda müminin Allah’a kavuşmayı arzulaması doğrudur. Ben ölümü ancak şehadet olarak görüyorum; bu zalimlerle birlikte yaşamayı ise bir sıkıntı olarak görüyorum.”
Bunun üzerine Züheyr b. el-Kayın el-Becelî ayağa kalktı ve arkadaşlarına, “Siz mi konuşacaksınız yoksa ben mi konuşayım?” dedi. Onlar da ona konuşmasını söylediler. O da Allah’ı övdükten sonra şöyle dedi:
“Ey Peygamber’in oğlu! Allah sözlerini doğru yola ulaştırsın. Allah’a yemin ederim ki eğer dünya bizim için sonsuza kadar kalıcı olsa ve biz onda ebedî yaşayacak olsak bile, sana yardım etmek ve seni desteklemek için onu terk etmeyi yine de dünyada kalmaya tercih ederdik.”
Bunun üzerine Hüseyin onun için dua etti ve onu hayırla andı.
El-Hurr onun yanında yürürken şöyle dedi:
“Hüseyin! Canın konusunda seni Allah adına uyarıyorum. Şahitlik ederim ki eğer savaşırsan seninle savaşılır ve eğer seninle savaşılırsa öldürülürsün.”
Hüseyin şöyle cevap verdi:
“Beni ölümle mi korkutuyorsun? Beni öldürmekten daha büyük bir felaket senin başına gelebilir mi? Sana ne söyleyeceğimi bilmiyorum. Ancak Evs kabilesinden birinin, Peygamber’e yardım etmeye giderken kendisine ‘Nereye gidiyorsun? Öldürüleceksin’ diyen kuzenine verdiği cevabı sana söyleyebilirim:
‘Bir genç doğruyu amaçladığında ve Müslüman olarak çabaladığında ölümde ayıp yoktur.
Salih insanlara canıyla yardım etmiş,
kötülükten uzak durmuş ve temiz olanla dostluk kurmuştur.’”
El-Hurr bunu duyunca ondan uzaklaştı. Kendisi ve adamları bir tarafta, Hüseyin ve adamları başka bir tarafta yürümeye devam ettiler. Sonunda Udeyb el-Hicânât denilen yere ulaştılar. Burası Nu‘man’ın develerinin otladığı bir yerdi. Orada Kûfe’den gelen dört kişilik bir grup da ortaya çıktı. Develeri üzerinde geliyorlardı; Nâfi‘ b. Hilâl’e ait el-Kâmil adlı bir atı sürüyorlardı. Yanlarında kılavuzları et-Tırimmâh b. Adî de vardı ve atının üzerinde şu şiiri okuyordu:
“Ey develer! Sizi sürmemden korkmayın,
Şafak sökmeden önce hızlıca ilerleyin.
En iyi süvarilere ve en iyi topluluğa gidin,
Soylu bir adamın evine çökeceksiniz.
Övülen, özgür ve cömert bir adamın evine;
Allah onu en hayırlı görev için göndermiştir.
Allah onu zamanın sonuna kadar yaşatsın.”
Onlar Hüseyin’e ulaştıklarında bu şiiri ona okudular. Hüseyin şöyle dedi:
“Allah’a yemin ederim ki bizi bekleyen şeyin — ister ölmek olsun ister zafer — hayırlı olmasını umuyorum.”
El-Hurr b. Yezîd yaklaşıp şöyle dedi: “Kûfe’den gelen bu adamlar seninle birlikte gelen grubun içinde değiller. Onları ya alıkoyacağım ya da geri göndereceğim.” Hüseyin şöyle cevap verdi: “Ben onları kendi canımı savunduğum gibi savunurum. Onlar sadece benim yardımcılarım ve destekçilerimdir. Sen, İbn Ziyad’dan bir mektup gelinceye kadar bana karşı hiçbir şey yapmayacağına dair bana söz vermiştin.” El-Hurr, onların onunla birlikte gelmediği konusunda ısrar etti. Bunun üzerine Hüseyin şöyle dedi: “Onlar benim adamlarımdır ve benimle gelenler gibidirler. Dolayısıyla, aramızda yapılan anlaşmayı yerine getirirsen, onların kalmasına izin verirsin. Aksi takdirde seninle savaşmak zorunda kalırım.” Bunun üzerine el-Hurr vazgeçti.
Sonra Hüseyin onlara, “Geride bıraktığınız insanların haberini bana verin” dedi. Dört kişilik grubun içinde bulunan Mücemmi‘ b. Abdullah el-Âizî şöyle dedi: “İleri gelenler arasında büyük ölçüde rüşvet dağıtıldı; onların keseleri dolduruldu, böylece destekleri satın alındı ve İbn Ziyad’a bağlılıkları sağlama alındı. Şimdi hepsi sana karşı birleşmiş durumdalar. Halkın geri kalanına gelince, kalpleri seninle birlikte; fakat çok yakında kılıçları sana karşı çekilecek.” Hüseyin, onlara gönderdiği elçisi hakkında ne bildiklerini sordu. Onlar da elçinin kim olduğunu sordular. Hüseyin bunun Kays b. Müşir es-Saydâvî olduğunu söyledi. Onlar da Hüseyin b. Temîm’in onu yakaladığını ve İbn Ziyad’a gönderdiğini söylediler. İbn Ziyad ona Hüseyin’e ve babasına lanet etmesini emretmişti; fakat o, Hüseyin’e ve babasına Allah’ın rahmetini dilemiş, İbn Ziyad’a ve babasına lanet etmişti. Ardından insanları Hüseyin’e yardım etmeye çağırmış ve onun gelişini haber vermişti. Bunun üzerine İbn Ziyad onun sarayın duvarından aşağı atılmasını emretmişti.
Hüseyin’in gözleri yaşla doldu, gözyaşlarını tutamadı. Şöyle dedi: “‘Müminlerden kimi verdiği sözü yerine getirdi, kimi de beklemektedir; onlar hiçbir şekilde değişmediler.’ Allah’ım! Bizi ve önceden ölüp gidenleri cennet yurduna yerleştir. Bizi ve onları rahmetinin yurdunda ve katındaki arzulanan mükâfatın bulunduğu yerde bir araya getir.”
Ebû Mihnef’ten — Benî Ma‘ân’dan Cemîl b. Mersed’den — et-Tırimmâh b. Adî’den rivayet edildiğine göre: Et-Tırimmâh Hüseyin’e yaklaşıp şöyle dedi: “Etrafına baktım ama senin yanında fazla kimse görmedim. Eğer senin yanında yürüyen şu adamlar, yani el-Hurr’un adamları, seninle savaşacak tek kişiler olsaydı, bunlar seni yenmeye yeterdi. Fakat dün Kûfe’den ayrılmadan önce Kûfe’nin dış taraflarını gördüm; gözlerimin hayatım boyunca bir arada gördüğünden daha fazla insan bir yerde toplanmıştı. Onlar hakkında sordum; bana, bunların teftiş için toplandığı ve Hüseyin’in üzerine yürüyecekleri söylendi. Seni Allah adına uyarırım ki, eğer onlara karşı yalnız bir karış bile ilerlemekten vazgeçebiliyorsan, bunu yapma. Eğer Allah’ın seni koruyacağı bir yere yerleşmek, durumunu orada değerlendirmek ve işlerinin gidişatı senin için açıklığa kavuşuncaya kadar beklemek istersen, gel; seni Aca denilen sarp ve ele geçirilmesi güç dağlarımıza götüreyim. Allah’a yemin olsun ki biz orada Benî Gassân’a, Himyer’e, Nu‘man b. el-Münzir’e ve türlü türlü insanlara karşı korunduk. Allah’a yemin olsun ki bize hiçbir aşağılanma ulaşmadı. Seni el-Kurayyah’a götüreceğim. Oradan Aca ve Selmâ’daki Tayy kabilesi adamlarına haber salarız. Allah’a yemin olsun ki on gün geçmeden Tayy kabilesi sana yaya ve atlı askerler getirir. Orada dilediğin kadar kal. Eğer seni rahatsız edecek bir şey olursa, yirmi bin Tayy savaşçısının senin uğrunda kılıç kullanacağını garanti ederim. Allah’a yemin olsun ki onların içinde göz kırpacak kadar can kaldığı sürece sana kimse ulaşamaz.” Hüseyin şöyle dedi: “Allah seni ve kavmini hayırla mükâfatlandırsın. Fakat bu insanlarla aramızda, ayrılamayacağımız bir anlaşma var. Ayrıca işlerin sonunun nereye varacağını da bilmiyoruz.”
Ebû Mihnef’ten — Cemîl b. Mersed’den — et-Tırimmâh b. Adî’den rivayet edildiğine göre: Ben ona veda edip şöyle dedim: “Allah seni cinlerin ve insanların şerrinden korusun. Benim Kûfe’de ailem için erzakım ve malım var. Gidip onları teslim edeceğim. Sonra Allah dilerse sana geri döneceğim. Vaktinde yetişirsem, Allah’a yemin olsun ki senin yardımcılarından biri olurum.” Hüseyin şöyle cevap verdi: “Eğer bunu yapacaksan, acele et! Allah sana rahmet etsin.” O bana acele etmemi söyleyince, adam bakımından yetersiz olduğunu anladım. Aileme varınca onlara faydalı olacak şeyleri teslim ettim. Sonra son talimatlarımı verdim. Ailem bana, “Bugünden önce hiç yapmadığın bir şeyi yapıyorsun” demeye başladı. Ben de onlara ne yapmak istediğimi söyledim, ardından Benî Sual toprakları üzerinden yola çıktım. Udeyb el-Hicânât yakınına vardığımda Semâ‘ah b. Bedn ile karşılaştım; o bana Hüseyin’in ölüm haberini verdi. Bunun üzerine geri döndüm.
Ebû Mihnef’ten rivayet edildiğine göre: Hüseyin, Kasru Benî Mukâtil’e kadar ilerledi. Orada konakladı. Büyük bir çadır kurulmuştu.
Ebû Mihnef’ten — el-Mücâlid b. Saîd’den — Âmir eş-Şa‘bî’den rivayet edildiğine göre: Hüseyin b. Ali, “Bu çadır kimin?” diye sordu. Kendisine bunun Ubeydullah b. el-Hurr el-Cu‘fî’ye ait olduğu söylendi. Bunun üzerine adamlarına, Ubeydullah’ı çağırıp getirmelerini söyledi. Birisi gidip ona, “Bu, Hüseyin b. Ali’dir; seni yanına çağırıyor” dedi. Ubeydullah ise şöyle dedi: “‘Biz Allah’a aidiz ve O’na döneceğiz.’ Allah’a yemin olsun ki ben Kûfe’den ancak Hüseyin oraya girecek de ben orada bulunacağım diye korktuğum için çıktım. Allah’a yemin olsun ki ne onu görmek istiyorum ne de onun beni görmesini.” Elçi geri dönüp bunu Hüseyin’e bildirdi. Bunun üzerine Hüseyin sandaletlerini giydi ve Ubeydullah’ın yanına gitti. Ona selam verdi ve oturdu. Sonra ondan kendisiyle birlikte gelmesini istedi. İbn el-Hurr daha önce söylediğini tekrarladı. Bunun üzerine Hüseyin şöyle dedi: “Eğer bize yardım etmeyeceksen, bize karşı savaşanlardan olmaktan kork ve Allah’tan sakın. Allah’a yemin olsun ki bizim feryadımızı işitip de bize yardım etmeyen hiç kimse helâkten kurtulamaz.” O da şöyle dedi: “Buna gelince, Allah yüce ve büyük olduğu sürece bu asla olmayacaktır.” Sonra Hüseyin onun yanından ayrıldı ve yoluna devam etti.
Ebû Mihnef’ten — Abdurrahman b. Cündeb’den — Ukbe b. Sim‘ân’dan rivayet edildiğine göre: Gecenin sonuna doğru Hüseyin hizmetkârlarına su hazırlamalarını emretti. Sonra bize hareket emri verdi, biz de yola koyulduk. Kasru Benî Mukâtil’den ayrılıp bir süre ilerledikten sonra onun başı uykudan öne düşmeye başladı. Sonra uyanıp şöyle dedi: “‘Biz Allah’a aidiz ve O’na döneceğiz.’ Âlemlerin Rabbi olan Allah’a hamd olsun!” Bunu iki veya üç defa tekrarladı. Ardından oğlu Ali b. el-Hüseyin ona yaklaştı ve şöyle dedi: “‘Biz Allah’a aidiz ve O’na döneceğiz.’ Âlemlerin Rabbi olan Allah’a hamd olsun. Babacığım, canım sana feda olsun! Neden Allah’a hamd ediyor ve dönüş ayetini tekrarlıyorsun?” Hüseyin şöyle cevap verdi: “Oğlum, başım uyukladı ve bana at üzerinde bir süvari göründü; ‘İnsanlar yol alıyor, kaderler de onlara doğru yol alıyor’ dedi. Bunun bizim ölümümüzün haber verildiğini anladım.” Ali şöyle dedi: “Babacığım, Allah sana hiçbir kötülük göstermesin. Biz hak üzere değil miyiz?” O da şöyle dedi: “Evet, bütün kulların sonunda döneceği zata yemin olsun ki öyledir.” Ali bunun üzerine, “Öyleyse babacığım, biz hak üzere ölüyorsak kaygılanmamıza gerek yok” dedi. Hüseyin de şöyle cevap verdi: “Allah sana bir oğlun babasından alabileceği en güzel karşılığı versin.”
Sabah olunca Hüseyin durup sabah namazını kıldı. Sonra yeniden binmek için acele etti ve yanında bulunan el-Hurr’un adamlarından ayrılmak niyetiyle kendi adamlarıyla sola yönelmeye başladı. Ancak el-Hurr b. Yezîd, onu ve adamlarını durdurmak için üzerine geldi. Onları Kûfe’ye doğru çevirmeye başlayınca, Hüseyin’in adamları buna sert bir şekilde karşı koydular. Bunun üzerine el-Hurr’un adamları onları durdurdu; fakat yine de onlarla birlikte yürümeye devam ettiler. Nihayet Hüseyin’in konakladığı yer olan Ninova’ya ulaştılar.
Birden Kûfe’den gelen hızlı bir binek üzerinde bir süvari göründü. Üzerinde silah vardı, omzunda da bir yay taşıyordu. Hepsi durup onu izlemeye başladı. Adam yanlarına ulaşınca el-Hurr’a ve adamlarına selam verdi; fakat Hüseyin’e ve onun adamlarına selam vermedi. El-Hurr’a Ubeydullah b. Ziyad’dan bir mektup verdi. Mektupta şöyle yazıyordu: “… Bu mektup sana ulaştığında ve elçim yanına geldiğinde, Hüseyin’i durdur. Onu açık, sığınaksız ve susuz bir yerde konaklat. Elçime senin yanında kalmasını, sen emrimi uyguladığına dair bana haber getirinceye kadar senden ayrılmamasını emrettim. Selam olsun.”
El-Hurr mektubu okuyunca Hüseyin’in adamlarına şöyle dedi: “Bu, vali Ubeydullah’tan gelen bir mektuptur. Beni sizi açık bir yerde durdurmakla emrediyor. İşte bu da onun elçisidir; bana verdiği karar ve emri uygulayıncaya kadar yanımdan ayrılmaması emredildi.”
Hüseyin’in yanında bulunan Yezîd b. Ziyad b. el-Muhâcir Ebû’ş-Şa‘sâ el-Kindî el-Behdelî, İbn Ziyad’ın elçisine baktı ve onu tanıdı. Ona, “Sen Mâlik b. Nusayr el-Bedî misin?” diye sordu. Adam, “Evet” dedi. Kendisi Kinde kabilesindendi. Yezîd b. Ziyad şöyle dedi: “Annen seni kaybetsin! Getirdiğin bu iş nedir?” Adam şöyle cevap verdi: “Getirdiğim iş nedir mi? Ben imamıma itaat ettim ve biatıma sadık kaldım.” Bunun üzerine Ebû’ş-Şa‘sâ şöyle dedi: “Rabbine isyan ettin, imamına ise kendi canını mahva sürükleyen bir işte itaat ettin. Rezillik ve cehennem azabını kazandın. Allah şöyle buyurmuştur: ‘Biz onları insanları ateşe çağıran önderler kıldık; kıyamet gününde de yardım görmeyeceklerdir.’ Senin imamın da onlardan biridir.”
El-Hurr b. Yezîd, insanları susuz ve köysüz bir yerde durdurmaya başladı. Onlar, “Bizi şu köyde durdur” dediler; bununla Ninova’yı kastediyorlardı. “Ya da şurada” dediler; bununla el-Gâdiriyye’yi kastediyorlardı. “Veya şu diğer yerde” dediler; bununla da Şefiyye’yi kastediyorlardı. El-Hurr şöyle dedi: “Hayır, Allah’a yemin olsun ki bunu yapamam. Çünkü bu adam bana gözcü olarak gönderildi.” Bunun üzerine Züheyr b. el-Kayn şöyle dedi: “Ey Allah Elçisi’nin oğlu! Şimdi bu insanlarla savaşmak, bunlardan sonra bize gelecek olanlarla savaşmaktan daha kolaydır. Canıma yemin olsun ki, şimdi gördüğün bu kimselerden sonra üzerimize daha büyük bir topluluk gelecektir ve bizim onlarla savaşacak gücümüz olmayacaktır.” Hüseyin ise şöyle cevap verdi: “Ben onlarla savaşmaya başlamam.”
Züheyr b. el-Kayn şöyle dedi: “Bize şu köye doğru git; orada konaklarsın. Orası sağlam bir yerdir ve Fırat kıyısındadır. Eğer bizi durdurmaya kalkarlarsa, onlarla savaşabiliriz. Onlarla savaşmak, bizden sonra gelecek olanlarla savaşmaktan daha kolay olur.” Hüseyin bunun hangi köy olduğunu sordu. Bunun el-Akr denilen yer olduğu söylendi. Bunun üzerine, “Allah’ım! Ben el-Akr’dan sana sığınırım” dedi ve el-Akr’da konakladı.
Bu, 61 yılının Muharrem ayının ikinci günü, Perşembe idi. Ertesi gün, Ömer b. Sa‘d b. Ebî Vakkas, dört bin adamla Kûfe’den onların üzerine geldi. İbn Sa‘d’ın Hüseyin’in üzerine çıkmasının sebebi şuydu: Ubeydullah, onu dört bin Kûfeli ile birlikte Destevâ’ya göndermişti. Deylem halkı Destevâ üzerine yürümüş ve orayı istila etmişti. Bu yüzden İbn Ziyad, Ömer b. Sa‘d’a Rey valiliğini veren bir mektup yazmış ve onu sefere çıkarmıştı. O da Hammâm A‘yan’da adamlarıyla birlikte karargâh kurmuştu. Fakat Hüseyin’in işi büyüyüp Kûfe’ye doğru yola çıktığı haberi gelince, İbn Ziyad Ömer b. Sa‘d’ı geri çağırdı ve ona şöyle dedi: “Hüseyin’in üzerine git. Onun işi bittiğinde valiliğine gidersin.” Ömer b. Sa‘d ise, “Eğer beni mazur görürsen, Allah sana rahmet etsin, beni bu işten muaf tut” dedi. Ubeydullah buna razı olmadı. Bunun üzerine Ömer, bir gece düşünmek için mühlet istedi. O da bu mühleti verdi. Ömer b. Sa‘d bu meseleyi düşündü. Sabah olduğunda, kendisine emredilen şeyi yapmaya razı olmuştu. Dört bin adamla birlikte yola çıktı ve Hüseyin’in Ninova’da konaklamasından bir gün sonra ona ulaştı.
Ömer b. Sa‘d, Hüseyin’e Azre b. Kays el-Ahmesî’yi göndermek istedi. Ona, “Hüseyin’in yanına git ve onu buraya getiren şeyin ne olduğunu sor; ne istediğini öğren” dedi. Azre, Hüseyin’e mektup yazanlardan biri olduğu için gitmeye utandı. Mektup yazmış olan diğer ileri gelenlerin de hepsi aynı şekilde gitmeyi reddetti, yanaşmadılar. Bunun üzerine cesur bir süvari olan Kesîr b. Abdullah eş-Şa‘bî ayağa kalktı ve şöyle dedi: “Ben giderim. Allah’a yemin olsun ki istersen onu öldürürüm.” Ömer, “Onu öldürmeni istemiyorum; git ve onu buraya getiren şeyin ne olduğunu sor” dedi.
Kesîr yaklaşınca Ebû Sümâme es-Sâidî onu gördü ve Hüseyin’e şöyle dedi: “Canım sana feda olsun ey Ebû Abdullah! Yeryüzündeki insanların en kötüsü, en çok kan dökeni ve saldırı konusunda en gözü karası sana doğru geliyor.” Sonra Ebû Sümâme onun karşısına dikilip, “Kılıcını bırak” dedi. O da şöyle dedi: “Hayır, Allah’a yemin olsun ki bırakmam. Ben ancak bir elçiyim. Sözlerimi dinlersen sana ne için gönderildiğimi söylerim; dinlemezsen geri dönerim.” Ebû Sümâme şöyle dedi: “Ben kılıcının kabzasını tutarım, sen de ne söyleyeceksen söylersin.” Adam şöyle cevap verdi: “Hayır, Allah’a yemin olsun ki ona dokunmayacaksın.” Ebû Sümâme de, “Öyleyse ne getirdiğini bana söyle, ben de bunu Hüseyin’e ileteyim. Fakat seni ona yaklaştırmam; çünkü sen kötü niyetli bir adamsın” dedi. Böylece birbirlerine sövüp saydılar. Kesîr, Ömer b. Sa‘d’ın yanına geri dönüp olanları ona anlattı.
Ömer, Kurrah b. Kays el-Hanzalî’yi çağırıp ona şöyle dedi: “Yazıklar olsun sana ey Kurrah! Git, Hüseyin’le görüş ve onu buraya getiren şeyin ne olduğunu, ne istediğini sor.” Kurrah ona doğru ilerlemeye başladı. Hüseyin onun yaklaştığını görünce, “Bu adamı tanıyor musunuz?” diye sordu. Habîb b. Muzâhir şöyle dedi: “Evet, o Temîm’in Hanzala kolundandır. O bizim kız kardeşimizin oğludur. Ben onu sağlam görüşlü bir adam olarak bilirdim. Böyle bir sahnede bulunacağını düşünmezdim.”
Kurrah gelip Hüseyin’e selam verdi. Sonra ona Ömer b. Sa‘d’ın mesajını bildirdi. Hüseyin şöyle dedi: “Sizin bu şehir halkınız bana gelmem için mektup yazdı. Fakat şimdi benden hoşlanmaz olmuşlarsa, ben de onları bırakıp giderim.” Habîb b. Muzâhir, “Yazıklar olsun sana ey Kurrah b. Kays! Nasıl olur da o zalim adamların yanına geri dönersin? Allah’ın, onun babaları vasıtasıyla sana ve bize nimet verdiği bu adama yardım et” dedi. Kurrah şöyle cevap verdi: “Ben önce efendime dönüp onun gönderdiği mesaja cevabı ileteceğim, sonra ne yapacağımı düşüneceğim.” Bunun üzerine Ömer b. Sa‘d’ın yanına geri döndü ve ona durumu haber verdi. Ömer şöyle dedi: “Umarım Allah beni onunla savaşmaktan ve onunla çarpışmaktan kurtarır.”
Hişâm b. Muhammed el-Kelbî — Ebû Mihnef — en-Nadr b. Sâlih b. Habîb b. Züheyr el-Absî — Hasan b. Fâid b. Bekr el-Absî zinciriyle rivayet edildiğine göre: Ömer’in mektubu Ubeydullah b. Ziyad’a geldiğinde ben onun yanındaydım. Mektup şöyleydi: “Rahmân ve Rahîm olan Allah’ın adıyla… Hüseyin’in yakınında konakladığım yerden ona elçimi gönderdim; onu buraya getiren sebebin ne olduğunu ve ne istediğini sordurdum. O da şöyle cevap verdi: ‘Bu beldenin halkı bana mektup yazdı, elçileri bana geldi ve gelmemi istediler; ben de geldim. Fakat şimdi benden hoşlanmaz olmuşlar ve elçilerinin bana getirdiğinden başka bir düşünceye yönelmişlerse, ben de onları bırakıp giderim.’”
Mektup İbn Ziyad’a okununca şu beyiti söyledi:
“Pençelerimiz ona geçince,
şimdi kurtuluş umuyor; fakat artık kurtuluş zamanı değildir.”
Ardından Ömer b. Sa‘d’a şöyle yazdı: “Rahmân ve Rahîm olan Allah’ın adıyla… Mektubun bana ulaştı ve yazdıklarını anladım. Hüseyin’e ve yanındakilerin hepsine, Yezid’e biat etme fırsatı ver. Eğer bunu yaparlarsa, sonra onlar hakkında nasıl hüküm vereceğimize bakarız.”
Bu cevap Ömer b. Sa‘d’a ulaşınca şöyle dedi: “Korkarım Ubeydullah yumuşak davranmayacak.”
Ebû Mihnef — Süleyman b. Ebî Râşid — Humeyd b. Müslim el-Ezdî zinciriyle rivayet edildiğine göre: İbn Ziyad’dan bir başka mektup daha geldi: “… Hüseyin ile adamlarının suya ulaşmasını engelle. Onların ondan bir damla bile tatmasına izin verme. Nitekim dindar, iffetli ve zulme uğramış halife Osman b. Affan’a da böyle yapılmıştı.”
Bunun üzerine Ömer b. Sa‘d, Amr b. el-Haccâc’ı beş yüz süvari ile birlikte nehir kıyısında mevzilendirdi ve Hüseyin ile adamlarının bir damla su almalarını engelledi. Bu, Hüseyin’e karşı savaşılmasından üç gün önceydi.
Becîle’den sayılan Abdullah b. Husayn el-Ezdî ona seslenerek şöyle dedi: “Ey Hüseyin! Görmüyor musun, bu su göğün ortası kadar erişilmez hale geldi. Allah’a yemin olsun ki susuzluktan ölünceye kadar ondan bir damla bile içemeyeceksin.” Bunun üzerine Hüseyin şöyle dedi: “Allah’ım! Onu susuzluktan öldür ve onu asla bağışlama.”
Humeyd b. Müslim şöyle dedi: Allah’a yemin olsun, daha sonra onu hastalığı sırasında ziyaret ettim. Allah’a yemin olsun ki onun su içtiğini, fakat susuzluğunu gideremediğini gördüm; sonra kusuyordu. Yine su içiyor, yine susuzluğu geçmiyordu. Bu, nefesi yani canı çıkıncaya kadar böyle sürdü.
Susuzluk Hüseyin’e ve yanındakilere iyice şiddetlenince Hüseyin kardeşi Abbas b. Ali b. Ebî Talib’i çağırdı ve onu otuz süvari ve yirmi piyade ile gönderdi. Yanlarında yirmi su kırbası vardı. Geceleyin suya yaklaşmak üzere ilerlediler. Başlarında sancak taşıyan kişi Nâfi‘ b. Hilâl el-Cemelî idi. Amr b. el-Haccâc ez-Zübeydî seslenerek, “Kim geliyor? Ne için geldiniz?” dedi. Nâfi‘ şöyle cevap verdi: “Sizin bizden esirgemeye çalıştığınız bu sudan içmeye geldik.” O da, “Afiyetle için” dedi. Nâfi‘, “Hayır, Allah’a yemin olsun ki Hüseyin susuzken ve onun şu gördüğün arkadaşları susuzken ben bundan bir damla içmem” dedi.
Bu sırada diğer arkadaşları da yetişti. Amr b. el-Haccâc şöyle dedi: “Bu adamların su almalarına imkân yok. Biz yalnızca onları sudan alıkoymak için buraya yerleştirildik.” Nâfi‘in yanına diğer adamları gelince, o piyadelere, “Kırbalarınızı doldurun” dedi. Piyadeler hemen su kaplarına yönelip onları doldurdular. Bunun üzerine Amr b. el-Haccâc ve adamları onlara saldırdı. Abbas b. Ali ile Nâfi‘ b. Hilâl onların üzerine atılarak onları geri püskürttü. Sonra dönüp piyadelere gitmelerini söylediler; kendileri ise onları korumak için geride kaldılar. Amr b. el-Haccâc ve adamları onlara yöneldi; iki taraf kısa bir süre çarpıştı. Amr b. el-Haccâc’ın adamlarından Suddâ kabilesinden birini Nâfi‘ b. Hilâl mızrakladı. Adam bunu önemsemedi; fakat sonradan yarası ağırlaştı ve öldü. Hüseyin’in adamları kırbalarla geri dönüp suyu ona getirdiler.
Ebû Mihnef — Ebû Cenâb — Hânî b. Sübeyt el-Hadramî, ki Hüseyin’in öldürülmesine gözleriyle şahit olmuştu, zinciriyle rivayet edildiğine göre: Hüseyin, Amr b. Karaza b. Ka‘b el-Ensârî’yi Ömer b. Sa‘d’a göndererek onunla geceleyin iki ordu arasında buluşmak istediğini bildirdi. Ömer b. Sa‘d da yaklaşık yirmi süvari ile çıktı; Hüseyin de aynı şekilde çıktı. Buluşunca Hüseyin kendi adamlarına geri çekilmelerini emretti, Ömer de kendi adamlarına aynı emri verdi. Biz onların seslerini ve konuşmalarını işitemeyeceğimiz kadar uzaklaştık. Uzun süre konuştular, gecenin büyük bir kısmı geçti. Sonra her biri adamlarıyla kendi ordugâhına döndü.
İnsanlar aralarında bu görüşmede neler olduğunu tahmin etmeye başladılar. İleri sürdükleri görüşe göre Hüseyin, Ömer b. Sa‘d’a şöyle demişti: “Benimle birlikte Yezid b. Muaviye’ye gel ve iki orduyu geride bırakalım.” Ömer de, “O zaman evim yıkılır” diye cevap vermişti. Hüseyin, “Ben senin için onu yeniden yaptırırım” demişti. Ömer de, “O zaman mallarıma el konulur” demişti. Hüseyin buna karşılık, “Ben sana Hicaz’da bundan daha iyi bir mal veririm” demişti. Fakat Ömer yine de Hüseyin’le birlikte gitmeye razı olmamıştı. İnsanlar bu olayı aralarında konuştular; bunu duymadıkları ve gerçekte ne konuşulduğunu bilmedikleri halde haber yayıldı.
Ebû Mihnef — el-Mücâlid b. Saîd, es-Sak‘ab b. Züheyr ve başkaları, ki ravilerin çoğunluğunun benimsediği görüş budur, zinciriyle rivayet edildiğine göre: Hüseyin şöyle dedi: “Bana üç şeyden birini seçme hakkı tanıyın: Ya geldiğim yere döneyim; ya elimizi Yezid b. Muaviye’nin eline vereyim ve aramızdaki mesele hakkında hükmü o versin; yahut beni Müslümanların sınır bölgelerinden dilediğiniz birine gönderin, orada diğer Müslümanlardan biri olarak yaşayayım, onların hak ve sorumluluklarına sahip olayım.”
Ebû Mihnef — Abdurrahman b. Cündeb — Ukbe b. Sim‘ân zinciriyle rivayet edildiğine göre: Ben Hüseyin’e baştan sona refakat ettim. Onunla birlikte Medine’den Mekke’ye, Mekke’den Irak’a çıktım. O ölünceye kadar da ondan ayrılmadım. Medine’de, Mekke’de, yolda, Irak’ta ve ordugâhta, ölüm gününe kadar kim ona bir söz söylemişse ben onu duydum. Allah’a yemin olsun ki insanların anlattığı gibi, elini Yezid b. Muaviye’nin eline vereceğini yahut kendisinin Müslümanların sınır bölgelerinden birine gönderilmesini istediğini hiç söylemedi. Bilakis şöyle dedi: “Beni bırakın; bu geniş topraklarda gezeyim de insanların işinin nereye varacağını görelim.”
Ebû Mihnef — el-Mücâlid b. Saîd el-Hemdânî ve es-Sak‘ab b. Züheyr zinciriyle rivayet edildiğine göre: Bu iki adam, yani Hüseyin ile Ömer b. Sa‘d, üç veya dört kez görüştüler. Sonra Ömer b. Sa‘d, Ubeydullah b. Ziyad’a şöyle yazdı: “… Allah kini söndürdü, görüşleri birleştirdi ve ümmetin işini düzeltti. Bu adam Hüseyin bana şu sözü verdi: Ya geldiği yere dönecek, yahut onu sınır bölgelerinden birine göndereceğiz; orada diğer Müslümanlardan biri olacak, onların hak ve görevlerine sahip bulunacak; yahut Yezid’in yanına gidip elini onun eline verecek ve aralarındaki meselede onun görüşünü kabul edecek. Bu, seni de razı eder, ümmete de fayda sağlar.”
Ubeydullah bu mektubu okuyunca şöyle dedi: “Bu, valisine içtenlikle öğüt veren ve halkı için kaygı duyan bir adamın mektubudur. Evet, bunu kabul ediyorum.” Fakat Şimr b. Zî’l-Cevşen ayağa kalkıp şöyle dedi: “Sen bunu ondan kabul edecek misin? O senin toprağında, yakınına kadar gelmişken? Allah’a yemin olsun ki o, elini senin eline koymadan senin toprağından çıkarsa güçlü durumda olur, sen ise zayıf ve aciz durumda kalırsın. Böyle bir taviz verme; bu bir zayıflık alameti olur. Aksine, o ve yanındakiler senin hükmüne teslim olsunlar. Sonra onları cezalandırırsan bu cezayı veren sensin. İstersen bağışlama hakkın da vardır. Allah’a yemin olsun, bana Hüseyin ile Ömer b. Sa‘d’ın iki ordu arasında bütün gece oturup konuştukları haber verildi.” İbn Ziyad şöyle dedi: “Senin söylediğin iyi bir görüştür. Görüşün doğrudur.”
Ebû Mihnef — Süleyman b. Ebî Râşid — Humeyd b. Müslim zinciriyle rivayet edildiğine göre: Ubeydullah b. Ziyad, Şimr b. Zî’l-Cevşen’i çağırıp şöyle dedi: “Bu mektubu Ömer b. Sa‘d’a götür ve Hüseyin ile adamlarına benim hükmüme teslim olma seçeneğini sunsun. Eğer kabul ederlerse onları bana sağ salim göndersin. Eğer reddederlerse onlarla savaşsın. Eğer Ömer b. Sa‘d benim emrimi yerine getirirse ona uy ve itaat et. Fakat onlarla savaşmayı reddederse o zaman ordunun kumandanı sensin; Hüseyin’e hücum et, başını kes ve bana gönder.”
Ebû Mihnef — Ebû Cenâb el-Kelbî zinciriyle rivayet edildiğine göre: Bunun üzerine Ubeydullah b. Ziyad, Ömer b. Sa‘d’a şöyle yazdı: “… Ben seni Hüseyin’in yanına onunla savaşmaktan kaçınman, ona mühlet vermen, ona esenlik ve korunma vaat etmen yahut benim yanımda onun lehine aracılık etmen için göndermedim. Şu halde bak: Eğer Hüseyin ve adamları benim hükmüme teslim olur ve boyun eğerlerse onları bana sağ salim gönderebilirsin. Eğer reddederlerse, onları öldürmek ve cesetlerini parçalamak için üzerlerine yürü. Çünkü onlar buna layıktırlar. Eğer Hüseyin öldürülürse, atları onun göğsü ve sırtı üzerinde koştur. Çünkü o itaatsiz bir isyankâr, kötü bir adam ve cemaatı parçalayan biridir. Ölümünden sonra bundan bir zarar göreceğini düşünmüyorum; fakat ben onu öldürürsem bunu ona yapacağıma yemin ettim. Eğer onun hakkında emrimizi yerine getirirsen sana itaat eden ve sözü dinleyen kimseye verilen ödülü vereceğiz. Eğer reddedersen, kumandamızdan ve ordumuzdan çekil. Orduyu Şimr b. Zî’l-Cevşen’e bırak. Biz ona yetki verdik. Selam olsun.”
Ebû Mihnef — el-Hâris b. Hasîra — Abdullah b. Şerîk el-Âmirî zinciriyle rivayet edildiğine göre: Şimr b. Zî’l-Cevşen mektubu alınca, Abdullah b. Ebî Muhall ile birlikte yola çıktı. Abdullah’ın halası, Ali b. Ebî Talib’in eşi olup ondan Abbas, Ca‘fer ve Osman’ı doğuran Ümmü’l-Benîn bint Hizam idi. Abdullah b. Ebî Muhall b. Hizam b. Hâlid b. Rebîa b. el-Vahîd b. Ka‘b b. Âmir b. Kilâb, Ubeydullah b. Ziyad’a şöyle demişti: “Allah valiyi başarılı kılsın. Kız kardeşimizin oğulları Hüseyin’in yanındadır. Eğer uygun görürsen onlar için bir emanname yaz. Bunu yap.” O da bunu memnuniyetle yapacağını söyledi. Kâtibine onlar için bir emanname yazmasını emretti. Abdullah b. Ebî Muhall, Kuzmân adlı kölesiyle birlikte bunu gönderdi. Köle onların yanına gelince, “İşte dayınızın size gönderdiği emanname” dedi. Gençler ise şöyle cevap verdiler: “Dayımıza selam söyle ve ona de ki: Bizim senin emannamene ihtiyacımız yoktur. Çünkü Allah’ın emanı, İbn Sümeyye’nin emanından daha hayırlıdır.”
Şimr b. Zî’l-Cevşen, Ubeydullah b. Ziyad’ın mektubunu Ömer b. Sa‘d’a getirdi. Mektubu getirip ona okuyunca Ömer şöyle dedi: “Yazıklar olsun sana! Bu ne iştir? Allah evini uzak kılsın! Bana getirdiğin şeyi Allah çirkin kılsın! Allah’a yemin olsun ki ben, benim ona yazdığım şeyi kabul etmesine engel olanın sen olduğunu ve düzeltmeyi umduğumuz bir işi bizim için bozduğunu düşünüyorum. Allah’a yemin olsun ki Hüseyin teslim olmayacaktır; çünkü onun içinde gururlu bir ruh vardır.” Şimr ona şöyle dedi: “Bana söyle, ne yapacaksın? Valinin emrini yerine getirip onun düşmanını öldürecek misin? Yoksa ordunun kumandasını bana mı bırakacaksın?” Ömer şöyle cevap verdi: “Hayır, bunda sana bir pay yok. Onu ben yapacağım.” Şimr de, “Öyleyse yap; askerleri sen yönet” dedi.
Ömer b. Sa‘d, Perşembe akşamı, Muharrem’in dokuzunda, Hüseyin’e karşı savaş hazırlığına başladı. Şimr, Hüseyin’in taraftarlarının önüne gelip şöyle bağırdı: “Kız kardeşimizin oğulları nerede?” Abbas, Ca‘fer ve Osman, Ali b. Ebî Talib’in oğulları, öne çıkıp, “Ne istiyorsun? Ne istiyorsun?” dediler. Şimr, “Ey kız kardeşimin oğulları! Size eman verilmiştir” dedi. Gençler şöyle cevap verdiler: “Allah sana da, emanına da lanet etsin! Sen bizim dayımız isen, Allah Elçisi’nin oğlunun emânı yokken bize nasıl emân verebilirsin?”
Ömer b. Sa‘d şöyle bağırdı: “Allah’ın süvarileri! Güzel bir ümit ile binin!” Sonra halkın arasına girdi ve ikindi namazından sonra Hüseyin’in taraftarlarına doğru ilerledi.
Bu sırada Hüseyin, kılıcına yaslanmış halde çadırının önünde oturuyordu; başı dizleri üzerinde hafifçe uykuya dalmıştı. Kız kardeşi Zeyneb gürültüyü işitti. Ona yaklaşıp şöyle dedi: “Kardeşim, yaklaşmakta olan sesleri duymuyor musun?” Başını kaldırarak şöyle dedi: “Az önce rüyamda Allah Elçisi’ni gördüm. Bana, ‘Sen bize geliyorsun’ dedi.” Bunun üzerine kız kardeşi yüzüne vurarak, “Vah bana!” diye bağırdı. Hüseyin ise ona, “Vah sana değil ey kardeşim! Sus, Allah sana rahmet etsin” dedi.
Abbas b. Ali şöyle dedi: “Kardeşim, halk sana doğru ilerliyor.” Bunun üzerine Hüseyin şöyle dedi: “Ey Abbas, kardeşim! Canım sana feda olsun. Onlara doğru sen git. Onlarla konuş; ne düşündüklerini ve neyin değiştiğini sor. Bizi karşılarına almalarına neyin sebep olduğunu öğren.” Abbas, aralarında Züheyr b. el-Kayn ve Habîb b. Muzâhir’in de bulunduğu yirmi kadar süvari ile onların yanına gitti. Abbas onlara, “Görüşünüzü değiştiren şey nedir? Ne yapmak istiyorsunuz?” dedi. Onlar da, “Valinin emri geldi; sana, onun hükmüne teslim olma teklifini yapmamız veya sana saldırmamız emredildi” dediler. Abbas şöyle dedi: “Ben Ebû Abdullah’a dönüp ona söylediklerinizi bildirinceye kadar acele etmeyin.” Onlar da bulundukları yerde durup şöyle dediler: “Git, ona haber ver ve onun ne dediğini bize getir.”
Abbas, durumu bildirmek için hızla Hüseyin’e geri döndü; arkadaşları ise orada kalıp karşı taraftaki insanlarla konuşmaya devam etti.
Habib b. Muzahir, Züheyr b. el-Kayn’a şöyle dedi: “İstersen sen onlarla konuş, istersen ben konuşayım.” Züheyr ona, “Söze sen başladın, öyleyse konuşan da sen ol,” dedi.
Bunun üzerine Habib b. Muzahir onlara seslenerek şöyle dedi: “Allah katında ne kadar kötü bir topluluk olacaklar; peygamberlerinin soyunu, neslini, ailesini ve bu şehrin gece sonuna kadar namazla meşgul olan, Allah’ı çokça anan seçkin kullarını öldürdükten sonra O’nun huzuruna çıkacaklar.”
Azre b. Kays ona karşılık vererek, “Sen kendini olabildiğince temize çıkarıyorsun,” dedi.
Bunun üzerine Züheyr ona seslenip şöyle dedi: “Azre, o nefsi temizleyen ve ona doğru yolu gösteren Allah’tır. Allah’tan kork, Azre. Ben sana samimiyetle öğüt verenlerden biriyim. Allah aşkına, sapmış kimselere yardım edenlerden ve temiz canları öldürenlerden olma.”
Azre şu cevabı verdi: “Züheyr, bizim yanımızda sen bu ailenin taraftarlarından değildin. Sen Osman taraftarıydın.”
Züheyr şöyle dedi: “Benim bulunduğum durumdan bunu mu çıkarıyorsun? Allah’a yemin ederim ki ona ne mektup yazdım, ne elçi gönderdim, ne de yardım vadettim. Fakat yol bizi bir araya getirdi. Onu görünce Resulullah’ı ve onun Resulullah yanındaki yerini hatırladım. Kendisinin düşmanlarını ve sizin de içinde bulunduğunuz, ona karşı çıkan topluluğu gördüm. Bunun üzerine, sizin terk ettiğiniz Allah’ın hakkı ve Resulü’nün hakkı için ona yardım etmenin, onun safında yer almanın ve canımı onun canını korumak uğruna ortaya koymanın doğru olduğunu düşündüm.”
Bu sırada Abbas b. Ali hızla geri döndü ve şöyle dedi: “Ey topluluk, Ebu Abdullah bu akşam dönüp gitmenizi istiyor ki meseleyi düşünsün. Çünkü bu, onunla aranızda henüz konuşulmamış bir iştir. Sabah olunca Allah dilerse tekrar karşılaşırız. Ya sizden istenen ve teklif edilen şeyi kabul ederiz yahut razı olmaz ve reddederiz.”
Hüseyin bu açıklamayla sadece o akşam için onları kendisinden uzak tutmayı, böylece kendi işlerini düzenlemeyi ve ailesine öğüt vermeyi amaçlamıştı.
Abbas b. Ali bu cevabı getirince Ömer b. Sa‘d, “Ne dersin Şimr?” diye sordu. O da, “Sen ne düşünüyorsun? Kumandan sensin, karar da sana aittir,” dedi. Ömer, “Keşke öyle olmasaydım,” dedi. Sonra halka dönüp, “Siz ne düşünüyorsunuz?” diye sordu.
Amr b. el-Haccac b. Seleme ez-Zübeydî, “Sübhanallah! Onlar Deylem halkından olsaydı ve sizden bu ertelemeyi isteselerdi, bunu kabul etmeniz gerekirdi,” dedi.
Kays b. el-Eş‘as da, “Evet, istediklerini ver. Sonra canım hakkı için, sabah savaş zamanı olsun,” dedi.
Ömer b. Sa‘d ise, “Allah’a yemin ederim ki bunu yapacaklarını bilsem bile, savaşı bu gece ertelemezdim,” dedi.
Abbas, Ömer b. Sa‘d’ın teklifini Hüseyin’e ulaştırınca Hüseyin şöyle dedi: “Onlara dön. Gücün yeterse sabaha kadar onları oyalamaya çalış ve bu akşam bizi bizden uzak tutsunlar. Belki gece boyunca Rabbimize namaz kılabilir, O’na dua edebilir ve bağışlanma dileyebiliriz. O bilir ki ben O’nun namazını, kitabının okunmasını, O’na çokça dua etmeyi ve O’ndan bağışlanma dilemeyi daima sevmişimdir.”
Ebû Mihnef — el-Haris b. Hasîra — Abdullah b. Şerîk el-Âmirî — Ali b. el-Hüseyin rivayet ettiğine göre:
Ömer b. Sa‘d tarafından bize bir elçi geldi. Sesi herkesin duyacağı bir yerde durup şöyle dedi: “Size yarına kadar mühlet veriyoruz. Eğer teslim olursanız sizi valimiz Ubeydullah b. Ziyad’a göndereceğiz. Ama kabul etmezseniz sizi bırakmayacağız.”
Ebû Mihnef — Abdullah b. Âsım el-Fâyişî — ed-Dahhâk b. Abdullah el-Mışrakî rivayet ettiğine göre:
Hüseyin etrafındaki adamlarını topladı.
Ebû Mihnef — el-Haris b. Hasîra — Abdullah b. Şerîk el-Âmirî — Ali b. el-Hüseyin ve Dahhâk b. Abdullah rivayet ettiğine göre:
Ömer b. Sa‘d çekilip gittikten sonra, akşam vakti yaklaşırken Hüseyin arkadaşlarını etrafında topladı.
Ali b. el-Hüseyin şöyle dedi:
O sırada hasta olmama rağmen ne söyleyeceğini duymak için onlara yaklaştım. Babamın arkadaşlarına şöyle dediğini işittim:
“Allah’ı en mükemmel şekilde tesbih ederim; bollukta da darlıkta da O’na hamd ederim. Allah’ım, bize peygamberlik nimeti verdiğin, Kur’an’ı öğrettiğin ve dini anlamayı nasip ettiğin için sana hamd ederim. Bize kulaklar, gözler ve kalpler verdin. Bizi müşriklerden kılmadın. Ben ashabımdan daha uygun, daha faziletli bir topluluk bilmiyorum. Ailemden de daha takvalı ve akrabalık bağlarını daha çok gözeten bir aile bilmiyorum. Allah size benim adıma hayırla karşılık versin. Ben sanıyorum ki bu düşmanlar eliyle son günümüz yarın gelecektir. Ben sizin hakkınızda düşündüm. Hepiniz, biat yükümlülüğünden kurtulmuş olarak gidin. Artık benden yana üzerinizde bir sorumluluk yoktur. İşte bu gece karanlığıyla sizi örtecek bir gecedir. Onu binek edinip gidin.”
Ebû Mihnef — Abdullah b. Âsım el-Fâyişî — ed-Dahhâk b. Abdullah el-Mışrakî rivayet ettiğine göre:
Malik b. en-Nadr el-Erhabî ile birlikte Hüseyin’in yanına gittik. Selam verdik ve oturduk. Selamımızı aldı, bizi hoş karşıladı ve niçin geldiğimizi sordu. Biz de şöyle dedik:
“Sana selam vermek, senin için Allah’tan esenlik dilemek, seninle bağ kurmak ve halkın durumunu haber vermek için geldik. İnsanların seninle savaşmaya kesin karar verdiğini söylüyoruz. Bu yüzden durumunu yeniden düşün.”
O da, “Allah bana yeter. O ne güzel vekildir,” dedi.
Böylece vedalaşıp ona selam verdik ve kendisi için dua ettik. Fakat sonra bize, “Bana yardım etmenize engel olan nedir?” diye sordu.
Malik b. en-Nadr, “Benim borçlarım ve ailem var,” dedi.
Ben de, “Benim de borçlarım ve ailem var. Ama bana, yanınızda başka savaşacak kimse görmediğim ana kadar ayrılma izni verirsen, sana fayda sağladığı ve seni koruduğu sürece senin yanında savaşırım,” dedim.
O da, “Sana izin verdim,” dedi. Bunun üzerine onun yanında kaldım.
Gece olunca Hüseyin şöyle dedi:
“Bu gece, karanlığıyla sizi örtecek bir gecedir. Onu binek edinip gidin. Her biriniz ailemden birinin elinden tutsun. Sonra Allah size bir çıkış yolu gösterinceye kadar Sevâd bölgesine ve kendi şehirlerinize dağılın. İnsanlar sadece beni istiyor. Beni bulduklarında başkasını aramayı bırakırlar.”
Bunun üzerine kardeşleri, oğulları, kardeşinin oğulları ve Abdullah b. Ca‘fer’in iki oğlu şöyle dediler:
“Bunu niçin yapalım? Senden sonra yaşamak için mi? Allah böyle bir şeyi bize asla göstermesin.”
Bu sözü ilk söyleyen Abbas b. Ali oldu. Sonra diğerleri de buna benzer sözler söylediler.
Hüseyin şöyle dedi: “Akil oğulları, Müslim’i kaybetmekle sizin ailenizden yeterince kişi öldürüldü. Ben size izin verdim, gidin.”
Onlar şu cevabı verdiler:
“İnsanlar ne der? Şeyhimizi, önderimizi, amcazadelerimizi ve amcalarımızın en hayırlısını terk ettik, onların yanında bir ok bile atmadık, bir mızrak bile saplamadık, bir kılıç bile vurmadık, ne yaptıklarını da bilmiyoruz, derler. Hayır, Allah’a yemin olsun ki bunu yapmayacağız. Aksine canlarımızı, mallarımızı ve ailelerimizi senin uğruna ortaya koyacağız. Senin gittiğin yere kadar seninle savaşacağız. Senden sonra hayat ne kadar iğrençtir!”
Ebû Mihnef — Abdullah b. Âsım el-Fâyişî — ed-Dahhâk b. Abdullah el-Mışrakî rivayet ettiğine göre:
Bunun üzerine Müslim b. Avsece el-Esedî ayağa kalkıp şöyle dedi:
“Seni bırakıp gidebilir miyiz? Allah katında sana karşı görevimizi yerine getirmememizin mazereti ne olur? Allah’a yemin olsun ki mızrağımı onların göğüslerinde kırıncaya kadar saplamadan, kılıcım elimde oldukça onlara vurmadan seni bırakmam. Eğer savaşacak silahım kalmazsa, ölünceye kadar seni korumak için onlara taş atarım.”
Sonra Said b. Abdullah el-Hanefî şöyle dedi:
“Allah’a yemin olsun ki, Allah senin hakkında Resulullah’ın hakkını koruduğumuzu bilinceye kadar seni asla bırakmayacağız. Allah’a yemin olsun ki, eğer öldürüleceğimi, sonra diriltileceğimi, sonra yakılacağımı, sonra savrulacağımı ve bunun bana yetmiş defa yapılacağını bilsem, yine de seni savunurken ölmeden seni bırakmazdım. Kabulü geri çevrilemeyecek büyük bir nimet olan bir tek ölüm söz konusu iken bunu nasıl yapmam?”
Züheyr b. el-Kayn da şöyle dedi:
“Allah’a yemin olsun ki bin defa öldürülüp diriltilmeyi, sonra yine öldürülmeyi, böylece senin canını ve ailendeki bu gençlerin canlarını korumayı, hayatta kalmaya tercih ederim.”
Ardından arkadaşlarının hepsi birbiri ardınca buna benzer sözler söylediler:
“Allah’a yemin olsun ki seni bırakmayacağız. Aksine canlarımız sana feda olsun. Boyunlarımızla, başlarımızla ve ellerimizle seni koruyacağız. Eğer öldürülürsek, verdiğimiz sözü yerine getirmiş ve üstlendiğimiz görevi tamamlamış oluruz.”
Ebû Mihnef — el-Haris b. Ka‘b ve Ebû el-Kahhâs — Ali b. el-Hüseyin b. Ali rivayet ettiğine göre:
Babamın öldürüldüğü sabahın bir önceki akşamında, halam Zeyneb benim yanımda bulunuyordu; bana bakıyordu. Babam ise arkadaşlarıyla birlikte çadırına çekilmişti. Yanında Ebû Zer el-Gıfârî’nin mevlâsı Huveyy vardı; kılıcını hazırlıyor ve düzeltmekle meşguldü. Bu sırada babam şu beyitleri okudu:
“Ey zaman, dost olarak sana yazıklar olsun!
Günün doğuşunda da, güneşin batışında da.
Nice dost ve nice talip vardır ki cansız bir ceset olacaktır.
Zaman benim yerime başka birini kabul etmez.
İş, yüce kudret sahibine dönecektir
ve her canlı bu yolu yürüyüp gidecektir.”
Bu beyitleri iki veya üç defa tekrar etti. Ben de kastettiği şeyi anlayıp kavradım. Gözyaşları boğazıma düğümlendi, fakat onları bastırdım. Sessiz kaldım ve başımıza bir musibetin geldiğini anladım.
Halama gelince; o da benim duyduğumu duymuştu. Fakat o bir kadındı; zayıflık ve hüzün de kadınların tabiatındandır. Kendine hâkim olamadı. Elbiselerini yırtarak ayağa fırladı. Başı açık bir halde ona doğru gitti ve şöyle dedi:
“Vay kardeşim! Keşke bugün ölüm hayatımı elimden alsaydı. Annem Fatıma öldü, babam Ali öldü, kardeşim Hasan öldü. Ah! Sen, gidenlerin halefi, kalanların sığınağısın.”
Hüseyin ona bakarak şöyle dedi:
“Kız kardeşim, şeytan sabrını elinden almasın.”
O ise şöyle dedi:
“Babam anam sana feda olsun ey Ebu Abdullah! Sen kendini ölüme attın. Allah canımı senin yerine kabul etsin.”
Hüseyin, hüznünü içine çekerek ve gözleri yaşla dolu halde şöyle dedi:
“Eğer keklikler gece bırakılmış olsaydı, uyurlardı.”
Bunun üzerine o feryat ederek şöyle dedi:
“Eyvah! Canın zorla senden alınacak. Bu, kalbime daha çok acı veriyor ve ruhuma daha ağır geliyor.”
Sonra yüzüne vurdu, elbisesine sarılıp onu yırttı ve baygın halde yere düştü. Bunun üzerine Hüseyin kalktı, yüzünü suyla yıkadı ve şöyle dedi:
“Kız kardeşim, Allah’tan kork ve Allah’ın tesellisiyle teselli bul. Bil ki yeryüzündekiler ölecektir, göktekiler de sonsuza kadar kalmayacaktır. Allah’ın zatından başka her şey yok olacaktır. O ki yeri kudretiyle yaratmıştır, mahlûkatı yaratır ve tekrar O’na döndürür; tektir, birdir. Babam benden daha hayırlıydı, annem benden daha hayırlıydı, kardeşim benden daha hayırlıydı. Benim ve her Müslümanın örneği Resulullah’tır.”
Bu ve benzeri sözlerle onu teselli etmeye çalıştı. Sonra da şöyle dedi:
“Kız kardeşim, sana yemin ettiriyorum — yeminime bağlı kal — ben öldürüldüğümde elbiseni yırtma, yüzünü tırmalama, feryat ve ağıt etme.”
Sonra onu getirip benim yanıma oturttu. Kendisi dışarı çıkıp adamlarına çadırlarını birbirine yaklaştırmalarını emretti. Öyle ki çadır kazıkları birbirine yaklaşsın ve onlar çadırların arasında kaldıklarında düşman yalnızca bir taraftan yaklaşabilsin.
Ebû Mihnef — Abdullah b. Âsım el-Fâyişî — ed-Dahhâk b. Abdullah el-Mışrakî rivayet ettiğine göre:
Akşam olunca Hüseyin ve arkadaşları bütün geceyi namaz kılarak, Allah’tan bağışlanma dileyerek, dua ve niyazla geçirdiler. Düşmanın süvarilerinden bir kısmı da bizi gözetlemek için çevremizde dolaşıyordu. Hüseyin şu ayeti okuyordu:
“İnkâr edenler, kendilerine mühlet vermemizin nefisleri için hayırlı olduğunu sanmasınlar. Biz onlara ancak günahlarını artırsınlar diye mühlet veriyoruz. Onlar için alçaltıcı bir azap vardır. Allah, müminleri sizin içinde bulunduğunuz durumda bırakacak değildir; sonunda murdarı temizden ayıracaktır.”
Bizi gözetleyen süvarilerden biri Hüseyin’in bu ayeti okuduğunu işitti ve, “Kâbe’nin Rabbine yemin olsun ki iyi olan biziz; biz sizden ayrılıp seçildik,” diye bağırdı.
Ben onu tanıdım ve Büreyr b. Hudayr’a, “O adamı tanıyor musun?” diye sordum. O, tanımadığını söyledi. Ben de, “Bu, Ebu Harb es-Sebîî Abdullah b. Şehr’dir. Eğlenceye ve gülmeye düşkündür. Ama aynı zamanda doğru sözlü, cesur ve acımasızdır. Said b. Kays onu zaman zaman işlediği suçlar yüzünden hapse atardı,” dedim.
Bunun üzerine Büreyr b. Hudayr ona seslenerek şöyle dedi:
“Ey büyük günahkâr! Allah seni iyi olanlardan kılsın mı?”
O da bağırarak, “Sen kimsin?” dedi.
Büreyr, “Ben Büreyr b. Hudayr’ım,” dedi.
O da, “Allah’a aitiz. Büreyr, kötü bir sona gidiyor olman beni üzüyor,” dedi.
Büreyr ise şöyle karşılık verdi:
“Ebu Harb, büyük günahların için Allah’a tövbe etmeye hazır mısın? Allah’a yemin olsun ki biz iyiyiz, siz ise kötüsünüz. Ben buna şahidim.”
Ben de ona, “Yazıklar olsun sana! Bilgi sana fayda vermiyor mu?” diye bağırdım.
O ise şöyle karşılık verdi:
“Canım sana feda olsun! Sen, Anz b. Vâil kolundan Yezid b. Uzre el-Anzî’nin içki arkadaşı değil miydin?”
Ben, “Evet, işte o yanımdadır,” dedim.
O da, “Allah her durumda sizin görüşünüzden hoşnutsuzluk göstersin! Siz ahmaksınız,” dedi. Sonra bizden uzaklaştı.
Bizi gözetleyen süvariler arasında, süvarilerin başında bulunan Azre b. Kays el-Ahmesî de vardı.
Ömer b. Sa‘d, sabah namazını cumartesi günü kıldıktan sonra — bunun cuma olduğu da rivayet edilir — Âşûrâ günü yanında bulunan insanlarla birlikte dışarı çıktı.
Hüseyin de sabah namazını adamlarıyla birlikte kıldıktan sonra onları savaş düzenine soktu. Yanında otuz iki süvari ve kırk yaya vardı. Sağ kanada Züheyr b. el-Kayn’ı, sol kanada Habib b. Muzahir’i tayin etti. Sancağı kardeşi Abbas b. Ali’ye verdi. Çadırlarını arkalarına alarak mevzilendiler. Düşmanın arkadan saldırmasından korktuğu için çadırların arkasındaki odun ve kamışların ateşe verilmesini emretti. Hüseyin, arkalarındaki sel yatağına benzeyen alçak yere kamış ve odun yığdırmıştı. Gece boyunca bir süre orayı kazıp hendek gibi yapmışlardı. Sonra bu hendeğin içine odun ve kamışları doldurdular. “Onlar bizimle savaşmak için üzerimize geldiklerinde bunu ateşe vereceğiz; böylece arkadan saldırıya uğramayacağız ve insanlarla tek taraftan savaşacağız” demişlerdi. Bunu yaptılar ve bu, kendilerine bir ölçüde fayda sağladı.
Ebû Mihnef — Fudayl b. Hadîc el-Kindî — Muhammed b. Bişr — Amr el-Hadramî rivayet ettiğine göre:
Ömer b. Sa‘d, o gün adamlarıyla birlikte dışarı çıktığında, Abdullah b. Züheyr b. Süleym el-Ezdî Medine ehlinin birliğinin başındaydı. Abdurrahman b. Ebî Sabre el-Cu‘fî, Esed ve Mezhic birliğinin başındaydı. Kays b. el-Eş‘as b. Kays, Rebîa ve Kinde birliğinin başındaydı. Hurr b. Yezid er-Riyâhî ise Temîm ve Hemedân birliğinin başındaydı. Bu adamların hepsi Hüseyin’in öldürülmesinde hazır bulundu. Ancak Hurr b. Yezid Hüseyin’in tarafına geçti ve onunla birlikte öldürüldü.
Ömer, sağ kanada Amr b. el-Haccac ez-Zübeydî’yi, sol kanada da Şimr b. Zî’l-Cevşen b. Şurahbîl b. el-A‘ver b. Ömer b. Muâviye’yi tayin etti. Süvarilerin başına Azre b. Kays el-Ahmesî’yi, piyadelerin başına da Şebes b. Rib‘î el-Yerbûî’yi getirdi. Sancağı ise mevlâsı Züveyd’e verdi.
Ebû Mihnef — Amr b. Mürre el-Cemelî — Ebû Sâlih el-Hanefî — Abdurrahman b. Abd Rabbih el-Ensârî’nin hizmetkârı rivayet ettiğine göre:
Halk savaşa hazırlanıp Hüseyin’e doğru harekete geçtiğinde ben efendimle beraberdim. Hüseyin bir çadır kurulmasını emretti. Sonra miskin büyük bir tas veya leğende eritilmesini buyurdu. Ardından bu çadıra girdi ve güzel koku süründü. Efendim Abdurrahman b. Abd Rabbih ile Büreyr b. Hudayr el-Hemedânî çadırın kapısında omuz omuza duruyorlardı; ikisi de ondan sonra güzel koku sürünmede öne geçmeye çalışıyordu. Büreyr, Abdurrahman’a takılmaya başladı. Abdurrahman ona, bunun boş sözlerin zamanı olmadığını söyleyip kendisini bırakmasını istedi. Bunun üzerine Büreyr şöyle dedi:
“Allah’a yemin olsun ki kavmim bilir; ben ne gençliğimde ne de olgunluk çağımda boş sözü sevmedim. Ama Allah’a yemin olsun ki, biraz sonra karşılaşacağımız şeyden dolayı sevinçliyim. Allah’a yemin ederim ki bizimle cennet hurileri arasındaki tek şey, şu adamların üzerimize kılıçlarıyla gelmesi ise, onların hemen üzerimize gelmelerini isterim.”
Hüseyin işini bitirince biz de içeri girdik ve güzel koku süründük. Hüseyin bineğine bindi, Kur’an’ın bir nüshasını istedi ve önüne koydu. Adamları onun önünde şiddetle savaştılar. Halkın, yani Hüseyin’in adamlarının öldürüldüğünü görünce ben sıvışıp onları bıraktım.
Ebû Mihnef — arkadaşlarından biri — Ebû Hâlid el-Kâhilî rivayet ettiğine göre:
Süvariler Hüseyin’e yaklaşmaya başlayınca o ellerini kaldırıp şöyle dedi:
“Allah’ım! Her keder anında güvendiğim sensin. Her sıkıntıda umudum sensin. Kalbin zayıf düştüğü, çarenin tükendiği, dostun yüz çevirdiği, düşmanın sevindiği her olayda dayanağım ve azığım sensin. Bütün bunları sana yönelerek sana şikâyet ettim, senden başkasına değil. Sen de onu benden giderip açtın. Her nimetin sahibi, her iyiliğin maliki ve her arzunun son varışı sensin.”
Ebû Mihnef — Abdullah b. Âsım el-Fâyişî — ed-Dahhâk el-Mışrakî rivayet ettiğine göre:
Onlar üzerimize yürümeye başlayıp, arkadan saldıramasınlar diye yaktığımız odun ve kamışların alevlendiğini görünce, atı tepeden tırnağa zırhlı bir adam at sürerek bize doğru geldi. Bize, çadırlarımızı geçinceye kadar bir şey söylemedi. Sonra çadırlara baktı; fakat yalnızca odunların içindeki alevleri gördü. Bunun üzerine geri dönerken yüksek sesle şöyle bağırdı:
“Ey Hüseyin! Kıyamet gününden önce bu dünyada cehennem ateşine mi koşuyorsun?”
Hüseyin, “Bu kim?” diye sordu. “Şimr b. Zî’l-Cevşen’e benziyor.”
Onlar, “Evet” dediler.
Bunun üzerine Hüseyin ona bağırdı:
“Ey keçi çobanının oğlu! O ateşte yanmaya sen daha layıksın.”
Müslim b. Avsece şöyle dedi:
“Canım sana feda olsun ey Resulullah’ın oğlu! Bırak onu vurayım. Şimdi tam fırsatı var; ok onu ıskalamaz. O bir günahkâr ve büyük zalimlerden biridir.”
Hüseyin ise şöyle dedi:
“Ona ok atmayın. Çünkü savaşı onlara karşı ilk başlatan ben olmak istemiyorum.”
Hüseyin’in oğullarından Ali b. el-Hüseyin’in bindiği Lâhik adında bir atı vardı. Halk ona yaklaşmaya başlayınca kendi bineğini istedi ve ona bindi. Sonra yüksek sesle bağırdı. Sesi öylesine yüksekti ki insanların çoğu onu duydu:
“Ey insanlar! Sözümü dinleyin ve bana karşı acele etmeyin ki size üzerimdeki hakkınızı hatırlatayım ve size niçin size geldiğimi açıklayayım. Eğer mazeretimi kabul eder, sözümü doğrular ve bana insaf ederseniz bu sizin için daha hayırlı olur ve bana karşı bir bahane kalmaz. Eğer mazeretimi kabul etmez ve kendiliğinizden bana insaf göstermezseniz, artık işiniz ve ortaklarınız üzerinde birleşin. Sonra işiniz size kapalı kalmasın. Ardından bana karşı ne yapacaksanız yapın ve beni bekletmeyin. Benim velim, kitabı indiren Allah’tır. O, salih kullarını korur.”
Kız kardeşleri bu sözlerini işitince çığlık atıp ağladılar; kızları da ağlayıp feryat ettiler. Bunun üzerine kardeşi Abbas b. Ali’yi ve oğlu Ali’yi onlara gönderdi ve şöyle dedi:
“Onları susturun. Canıma yemin olsun ki bundan sonra ağlamaları çok olacaktır.”
İkisi gidip onları susturunca Hüseyin şöyle dedi:
“İbn Abbas helak olmasın.”
Kadınların ağlaması duyulunca bunu söylemişti; çünkü İbn Abbas ona kadınları yanında götürmemesini söylemişti.
Kadınlar susunca Hüseyin Allah’a hamd edip O’nu yüceltti, Allah’ın hak ettiği şeyleri anlattı, Muhammed’e, meleklerine ve peygamberlere salât etti. Allah’ın bildiği daha birçok söz söyledi; bunları burada saymak uzun sürer. Allah’a yemin olsun ki ondan önce de ondan sonra da sözünde ondan daha fasih bir hatip duymadım. Şöyle dedi:
“Soyumu araştırın ve kim olduğuma bakın. Sonra kendinize dönüp kendinizi hesaba çekin. Beni öldürmeniz ve dokunulmazlığımı çiğnemeniz size yakışır mı? Ben sizin peygamberinizin kızının oğlu değil miyim? Ben onun vasisinin ve amcasının oğlunun oğlu değil miyim? Allah’a ilk iman eden ve Resulü’nün Rabbinden getirdiğini ilk tasdik eden kişi o değil miydi? Şehitlerin efendisi Hamza benim amcam değil miydi? Cennette iki kanatla uçan Ca‘fer benim amcam değil miydi? Benim ve kardeşimin cennet ehli gençlerin efendileri olduğumu Resulullah’ın sizin aranızda dolaşan sözüyle işitmediniz mi? Eğer size söylediklerime inanıyorsanız — ki bu gerçektir; Allah’a yemin ederim ki Allah’ın yalancılardan hoşlanmadığını ve yalanın sahibini gazaplandırdığını bildiğimden beri hiç yalan söylemedim… Eğer beni yalanlıyorsanız, aranızda sorsanız size bunu haber verecek kimseler vardır. Cabir b. Abdullah el-Ensârî’ye, Ebû Saîd el-Hudrî’ye, Sehl b. Sa‘d es-Sâidî’ye, Zeyd b. Erkam’a ve Enes b. Malik’e sorun; bunları Resulullah’tan benim ve kardeşim hakkında işitmişlerdir. Bu, kanımı dökmenize engel olmak için yeterli değil midir?”
Bunun üzerine Şimr b. Zî’l-Cevşen araya girip şöyle dedi:
“Ben Allah’a dinin kıyısında, gevşek bir biçimde kulluk eden biri olayım eğer ne dediğini anlıyorsam.”
Habib b. Muzahir ona şöyle dedi:
“Ben senin Allah’a yetmiş ayrı kenarda böyle kulluk ettiğini sanıyorum. Senin doğru söylediğine şahidim; ne dediğini gerçekten anlamıyorsun. Çünkü Allah kalbini mühürlemiştir.”
Hüseyin onlara şöyle dedi:
“Eğer bunda şüphedeyseniz, benim peygamberinizin kızının oğlu olduğumdan da mı şüphedesiniz? Allah’a yemin olsun ki doğudan batıya, sizin aranızda da diğer milletler arasında da benden başka peygamber kızı oğlu yoktur. Söyleyin, benim öldürdüğüm bir ölünüz için mi benden kısas istiyorsunuz? Yoksa sizin malınızdan zorla aldığım bir şey için mi? Yahut size vurduğum bir yara için mi?”
Buna hiçbir cevap vermediler.
Bunun üzerine onlara şöyle seslendi:
“Ey Şebes b. Rib‘î, ey Haccâr b. Ebcer, ey Kays b. el-Eş‘as, ey Yezid b. el-Hâris! Siz bana ‘Meyveler olgunlaştı, cennâb yeşerdi, sular taştı; sen kendin için toplanmış bir orduya geleceksin, gel’ diye yazmadınız mı?”
Onlar, “Hayır, yazmadık” dediler.
Hüseyin de şöyle dedi:
“Sübhanallah! Allah’a yemin olsun ki yazdınız. Ey insanlar! Madem beni istemiyorsunuz, o halde beni bırakın da yeryüzünde güvenli olacağım bir yere gideyim.”
Kays b. el-Eş‘as ona şöyle dedi:
“Akrabalarının hükmüne boyun eğsen ya! Onlar sana ancak istediğin gibi davranırlar; onlardan sana hoşuna gitmeyecek hiçbir şey gelmez.”
Bunun üzerine Hüseyin şöyle dedi:
“Sen kardeşinin kardeşisin. Benden Haşimoğullarının, Müslim b. Akil’in kanından daha fazlası için senden intikam almasını mı istiyorsun? Hayır, Allah’a yemin olsun ki ben onlara zillete düşmüş birinin el uzatışı gibi el vermem, köle gibi de kaçmam. Ey Allah’ın kulları! Ben, sizin beni taşlamanızdan Rabbime ve Rabbinize sığınırım. Ben, hesap gününe inanmayan her kibirli kimseden Rabbime ve Rabbinize sığınırım.”
Sonra bineğini çöktürdü ve Ukbe b. Sim‘an’a yularını bağlamasını emretti. Kûfeliler de ona doğru ilerlemeye başladılar.
Ebû Mihnef — Ali b. Hanzala b. Es‘ad eş-Şâmî — kabilesinden, Hüseyin’in öldürüldüğü sırada buna şahit olmuş, adı Kesîr b. Abdullah eş-Şa‘bî olan bir adam rivayet ettiğine göre:
Biz Hüseyin’e doğru ilerleyince Züheyr b. el-Kayn atı üzerinde, gösterişli kuyruklu, silahlı halde bize doğru çıktı ve şöyle dedi:
“Ey Kûfe halkı! İşte size Allah’ın azabına dair bir uyarı. Kılıç bizimle sizin aranıza girmediği sürece biz hâlâ aynı dinin ve aynı inancın kardeşleriyiz. Bu sebeple size öğüt verme hakkımız vardır. Allah’a yemin olsun ki Muhammed’in soyuna, ailesine ve onları destekleyip kadınlarını koruyanlara kılıç çeken bir topluluğa Muhammed’in şefaati erişmez. Biz sizi onlara yardım etmeye ve zalim Ubeydullah b. Ziyad’ı terk etmeye çağırıyoruz. Siz Yezid ve Ubeydullah’ın yönetiminden kötülükten başka bir şey görmeyeceksiniz. Onlar gözlerinizi kızgın demirle oyacak, ellerinizi ve ayaklarınızı kesecek, sizi parça parça edecek, hurma kütüklerine asacak, Hucur b. Adî ve arkadaşları, Hânî b. Urve ve onların benzerleri gibi aranızdaki seçkinleri ve Kur’an okuyucularını öldürecekler.”
Bunun üzerine ona lanet ettiler, Ubeydullah b. Ziyad’ı ise övüp ona dua ettiler. Sonra Züheyr’e şöyle bağırdılar:
“Allah’a yemin olsun ki ya senin efendini ve yanındakileri öldüreceğiz yahut onları sağ salim vali Ubeydullah b. Ziyad’a göndereceğiz.”
Züheyr de onlara şöyle dedi:
“Ey Allah’ın kulları! Fatıma’nın soyuna sevgi göstermek ve yardım etmek, İbn Sümeyye’den daha çok haklarıdır. Eğer onlara yardım etmeyecekseniz, bari Allah için onları öldürmeyin. Bu adamı kuzeni Yezid b. Muâviye’ye gitmek üzere bırakın. Canıma yemin olsun ki Yezid, Hüseyin’i öldürmeden de sizin ona itaatinizle yetinecektir.”
Bunun üzerine Şimr b. Zî’l-Cevşen bir ok atarak bağırdı:
“Sus! Allah seni ölümle sustursun. Uzun konuşmanla bizi bıktırdın.”
Züheyr ona şu karşılığı verdi:
“Ey iki taraftan işeyen kadının oğlu! Ben sana hitap etmiyorum. Sen ancak bir hayvansın. Allah’a yemin olsun ki, Allah’ın kitabından iki ayeti bile anlayabildiğinden şüphe ediyorum. Ben sana kıyamet günündeki rezilliği ve korkunç azabı müjdeliyorum.”
Şimr, “Allah yakında seni de efendini de öldürecektir,” dedi.
Züheyr ise şöyle cevap verdi:
“Beni ölümle mi korkutuyorsun? Allah’a yemin olsun ki, sizinle ebedî yaşamaktan ölüm benim için daha hayırlıdır.”
Sonra halka doğru ilerleyip yüksek sesle şöyle dedi:
“Ey Allah’ın kulları! Bu kaba şeytanın ve onun benzerlerinin sizi dininizden saptırmasına izin vermeyin. Allah’a yemin olsun ki Muhammed’in soyunu, ailesini ve onlara yardım eden, kadınlarını koruyan kimseleri öldüren bir topluluğa Muhammed’in şefaati ulaşmaz.”
Bu sırada biri ona şöyle seslendi:
“Ebu Abdullah şöyle diyor: ‘Geri dön. Canıma yemin olsun ki Firavun ailesinden olan mümin kendi kavmine öğüt verip güzel konuşmuştu; sen de bu insanlara öğüt verdin ve konuştun. Eğer öğütte ve bilgide bir fayda varsa, sen bunu yaptın.’”
Ebû Mihnef — Ebû Cenâb el-Kelbî — Adî b. Harmale rivayet ettiğine göre:
Ömer b. Sa‘d ilerlemeye başlayınca Hurr b. Yezid ona şöyle dedi:
“Allah seni ıslah etsin. Bu adamla gerçekten savaşacak mısın?”
O da şöyle dedi:
“Evet, Allah’a yemin olsun ki bu öyle bir savaştır ki en hafifi başların düşmesi ve kolların uçmasıdır.”
Hurr, “Onun size sunduğu üç tekliften biri size yetmiyor mu?” dedi.
Ömer b. Sa‘d ise, “İş benim elimde olsaydı kabul ederdim. Ama senin valin bunu reddetti,” dedi.
Bunun üzerine Hurr halktan uzaklaşıp bir kenara çekildi. Yanında kabilesinden Kurre b. Kays adında bir adam vardı. Hurr ona şöyle dedi:
“Ey Kurre, bugün atını suladın mı?”
O da, “Hayır,” dedi.
Hurr, “Onu sulamak istemez misin?” dedi.
Kurre sonradan şöyle anlatmıştır:
Ben, Hurr’ün savaş alanını terk etmek istediğini, orada bulunmak istemediğini düşündüm; fakat bunu yaparken benim görmemi istemedi. Çünkü belki onu bundan dolayı ayıplayacağımı düşündü. Bunun üzerine ben de, “Onu sulamadım, şimdi gidip sulayacağım,” dedim ve onun yanından ayrıldım. Allah’a yemin olsun ki eğer bana ne yapmayı düşündüğünü söylemiş olsaydı, ben de onunla birlikte Hüseyin’in yanına giderdim.
Hurr yavaş yavaş Hüseyin’e yaklaşmaya başladı. Kabilesinden Muhacir b. Evs ona şöyle dedi:
“Ne yapmak istiyorsun ey İbn Yezid? Saldırmak mı istiyorsun?”
Hurr sustu; ama şiddetli bir titreme tuttu. Bunun üzerine Muhacir şöyle dedi:
“Allah’a yemin olsun ki ey İbn Yezid, hâlin şüphe veriyor. Vallahi seni bugüne kadar hiç böyle görmedim. Eğer bana Kûfelilerin en yiğidinin kim olduğu sorulsaydı seni atlamazdım. Ama şimdi sende ne görüyorum böyle?”
Hurr şöyle cevap verdi:
“Allah’a yemin olsun ki nefsimi cennet ile cehennem arasında tercih etmeye bırakıyorum. Allah’a yemin olsun ki parça parça edilsem ve yakılsam bile cennetten başka bir şeyi seçmem.”
Sonra atını kamçıladı ve Hüseyin’in yanına geçti. Şöyle dedi:
“Canım sana feda olsun ey Resulullah’ın oğlu! Ben, dönmeni engelleyen ve seni yolda tutup bu yere indiren kişiyim. Allah’a yemin olsun ki bu insanların senin onlara sunduğun şeyleri reddedeceklerini ve seni bu noktaya kadar getireceklerini sanmıyordum. Ben kendi kendime şöyle demiştim: Bu insanların bazı emirlerine uyarsam bir şey olmaz; nasıl olsa Hüseyin’in onlara sunduğu teklifleri sonunda kabul edeceklerdir. Allah’a yemin olsun ki senden bunu kabul etmeyeceklerini bilseydim, sana karşı onlarla birlikte hareket etmezdim. Ben, yaptıklarımdan ötürü Rabbime tövbe ederek ve senin önünde ölmek üzere canımı sana teselli olarak sunarak sana geldim. Tövbe olarak bunu benden kabul eder misin?”
Hüseyin şöyle dedi:
“Evet. Allah tövbeyi kabul eder ve seni bağışlar. Adın nedir?”
O, “Ben Hurr b. Yezid’im,” dedi.
Hüseyin de şöyle dedi:
“Annenin sana verdiği isim gibi sen gerçekten hürsün. Dünya ve ahirette hürsün, Allah dilerse. Şimdi in aşağı.”
Fakat Hurr şöyle dedi:
“Ben senin için atlı olarak, yaya olmaktan daha faydalıyım. Bir müddet at üstünde savaşayım. Sonunda zaten yere ineceğim.”
Hüseyin de şöyle dedi:
“Sana uygun geleni yap. Allah sana rahmet etsin.”
Ön safa geçip şöyle seslendi:
“Ey insanlar! Hüseyin’in size sunduğu üç tekliften birini kabul etmeyecek misiniz ki Allah sizi onunla savaşmaktan ve onunla çarpışmaktan kurtarsın?”
Onlar da şöyle cevap verdiler:
“Buradaki kumandan Ömer b. Sa‘d’dır. Onunla konuş.”
Bunun üzerine Hurr, daha önce onlara söylediği sözlerin aynısını ona da söyledi. Ömer şöyle dedi:
“Ben de bunu istiyorum. Eğer buna bir yol bulabilseydim, yapardım.”
Sonra Hurr şöyle dedi:
“Ey Kûfe halkı! Anneleriniz evlatsız kalsın, gözleriniz yaşla dolsun! Siz onu çağırdınız. Sonra o size gelince onu teslim ettiniz. Onun uğrunda canlarınızla savaşacağınızı iddia ettiniz, sonra da onu öldürmek için ona saldırmaya başladınız. Hayatını elinden aldınız, boğazını sıktınız, onu her taraftan kuşattınız ki Allah’ın geniş yeryüzüne dönemesin; kendisinin ve ailesinin güven içinde olabileceği bir yere gidemesin. O şimdi sizin elinizde, artık kendisine bir fayda sağlayamayan, kendini bir zarardan koruyamayan bir esir gibidir. Siz onu, kadınlarını, çocuklarını ve arkadaşlarını akıp giden Fırat suyundan mahrum bıraktınız; o sudan Yahudiler, Mecusiler, Hristiyanlar içiyor, Sevâd’ın domuzları ve köpekleri bile o suda yuvarlanıyor. Şimdi onlar susuzluktan ölmek üzereler. Muhammed’in soyuna ne kötü davrandınız! Eğer bugün ve bu saatte giriştiğiniz işten vazgeçip tövbe etmezseniz, Allah da size Susuzluk Günü’nde su içirmesin.”
Bunun üzerine piyadelerden bazıları ona ok atarak saldırdılar. O da gidip Hüseyin’in önünde durdu.
Ebû Mihnef — es-Sa‘kab b. Züheyr ve Süleyman b. Ebî Râşid — Humeyd b. Müslim rivayet ettiğine göre:
Ömer b. Sa‘d onlara doğru ilerledi. Sonra şöyle bağırdı:
“Züveyd, sancağını öne getir.”
O da sancağı öne getirdi. Ömer yayına bir ok koydu ve attı. Sonra şöyle dedi:
“Şahit olun ki ilk atan benim.”
Ebû Mihnef — Ebû Cenâb el-Kelbî rivayet ettiğine göre:
Adamlarımızdan biri vardı; adı Kelb kabilesinin Uleym kolundan Abdullah b. Umeyr idi. Kûfe’ye yerleşmiş, Hemdân’dan el-Ca‘d kolunun kuyusunun yanında bir ev edinmişti. Yanında, Temîm’in Kasıt kolundan Nemîr boyundan olan ve Ümmü Vehb bt. Abd diye anılan eşi vardı.
Hüseyin’e karşı gönderilmek üzere insanların en-Nuhayle’de toplandığını görünce bunun ne olduğunu sordu. Kendisine:
“Bunlar, Resulullah’ın kızı Fâtıma’nın oğlu Hüseyin’e karşı gönderiliyorlar,” denildi.
Bunun üzerine şöyle dedi:
“Allah’a yemin olsun ki ben müşriklere karşı cihad etmeyi arzuluyordum. Şimdi şu insanların, peygamberlerinin kızının oğluna saldırmalarına karşı cihad etmenin, Allah katında müşriklere karşı cihaddan daha az sevaplı olmayacağını umuyorum.”
Sonra eşinin yanına gidip duyduklarını anlattı ve ne yapmayı düşündüğünü söyledi. Eşi de şöyle dedi:
“Doğru düşünmüşsün. Allah işini en doğru şekilde sonuçlandırsın. Bunu yap ama beni de yanında götür.”
Bunun üzerine geceleyin onunla birlikte çıktı, Hüseyin’in yanına geldi ve onunla kaldı.
Ömer b. Sa‘d gelip oku atınca iki taraf birbirine ok atmaya başladı. Oklaşma sırasında Ziyad b. Ebî Süfyan’ın mevlâsı Yesâr ile Ubeydullah b. Ziyad’ın mevlâsı Sâlim öne çıkıp şöyle bağırdılar:
“İçinizden hanginiz bizimle dövüşmek için öne çıkacak?”
Habib b. Muzahir ile Büreyr ayağa kalktılar. Fakat Hüseyin onlara:
“Oturun,” dedi.
Bunun üzerine Abdullah b. Umeyr el-Kelbî ayağa kalktı ve şöyle dedi:
“Ey Ebû Abdullah, Allah sana rahmet etsin, izin ver de bunlara karşı çıkayım.”
Hüseyin, iri yapılı, esmer, güçlü kollu, geniş omuzlu bir adam olduğunu görünce şöyle dedi:
“Bunun bunlara karşı yeterince öldürücü olacağını sanıyorum. İstersen çık.”
O da onlarla dövüşmek üzere öne çıktı. Onlar ona kim olduğunu sordular; Abdullah b. Umeyr el-Kelbî nesebini söyledi. Bunun üzerine onlar şöyle dediler:
“Seni tanımıyoruz. Züheyr b. el-Kayn, Habib b. Muzahir veya Büreyr b. Hudayr çıksın.”
Yesâr, Sâlim’in önünde hazırlandı. Abdullah b. Umeyr el-Kelbî ise şöyle karşılık verdi:
“Zina çocuğu! Sen halktan biriyle teke tek dövüşmek istedin; işte halktan biri karşına çıktı. Üstelik senden daha hayırlı biridir.”
Bunun üzerine Abdullah b. Umeyr, kılıcıyla Yesâr’a vurdu ve onu susturdu. Kılıcıyla ona vurmakla meşgulken Sâlim saldırdı. Etraftakiler:
“Öteki köle sana doğru geliyor!” diye bağırdılar.
Fakat Abdullah b. Umeyr bunu fark etmedi; Sâlim tam üstüne gelince, onun darbesini sol eliyle savdı ama elinin parmakları kesildi. Sonra Sâlim’e dönüp ona vurdu ve onu da öldürdü.
İkisini de öldürdükten sonra öne çıkıp şu dizeleri söyledi:
Beni tanımıyorsanız, ben Kelb boyundan bir adamım.
Uleym içindeki yerim bana yeter, bana yeter.
Ben kuvvetli ve pazulu bir adamım.
Felaket karşısında zayıf düşen biri değilim.
Sana söz veriyorum ey Ümmü Vehb,
Onların arasına saplayarak ve vurarak dalacağım,
Rabbine iman eden bir kul gibi.
Ümmü Vehb bir çadır direğini kaptı ve kocasına doğru ilerleyip şöyle dedi:
“Anam babam sana feda olsun! Muhammed’in hayırlı soyunu korumak için savaş.”
Abdullah onu kadınların yanına geri göndermeye başladı. Kadın elbiselerine yapışıp şöyle dedi:
“Seninle birlikte ölmedikçe senden ayrılmam.”
Bunun üzerine Hüseyin ona seslenip şöyle dedi:
“Allah sizi, iyi bir aile olarak, hayırla mükâfatlandırsın. Allah sana rahmet etsin. Kadınların yanına dön ve onlarla otur. Kadınlara savaşmak düşmez.”
O da kadınların yanına geri döndü.
Amr b. el-Haccâc, sağ kanatta bulunuyordu; Hüseyin’in sağ kanadına saldırdı. Hüseyin’in adamlarına yaklaşınca, Hüseyin’in adamları diz çöktüler ve mızraklarını onlara doğrulttular. Atları mızrakların üzerine yürümeye yanaşmadı; geri dönmek için kıvrıldılar. Bunun üzerine Hüseyin’in adamları onlara ok atmaya başladılar; bazılarını öldürdüler, bazılarını da yaraladılar.
Ebû Mihnef — Hüseyin Ebû Ca‘fer rivayet ettiğine göre:
Temîm’den Abdullah b. Havze adında biri geldi ve Hüseyin’in karşısında durdu. Şöyle seslendi:
“Ey Hüseyin, ey Hüseyin!”
Hüseyin de:
“Ne istiyorsun?” dedi.
Abdullah b. Havze şöyle dedi:
“Cehennem ateşini mi umuyorsun?”
Hüseyin şöyle dedi:
“Hayır. Ben merhametli bir Rabbe ve sözü dinlenen bir şefaatçiye gidiyorum.”
Sonra yanındakilere:
“Bu kim?” diye sordu.
“İbn Havze,” dediler.
Bunun üzerine Hüseyin şöyle dua etti:
“Allah’ım, onu ateşe sür.”
Tam o sırada atı yürüyüşünde onu düşürdü. Ayağı üzengide kaldı, başı yere çarptı. At ürküp kaçtı ve onu sürükledi; başı her taş ve toprak parçasına çarptı, sonunda öldü.
Ebû Mihnef — Süveyd b. Hayye rivayet ettiğine göre:
Abdullah b. Havze’nin atı düştüğünde sol ayağı üzengide kaldı, sağ ayağı ise havaya kalktı. Atı onu sürükleyerek götürdü; başı her taşa ve ağaç gövdesine çarpa çarpa öldü.
Ebû Mihnef — Alâ b. es-Sâib — Abdülcebbâr b. Vâil el-Hadramî — kardeşi Mesrûk b. Vâil rivayet ettiğine göre:
Ben Hüseyin’e karşı gelen ilk süvariler arasındaydım. Kendi kendime şöyle demiştim:
“Bunların ilki ben olacağım; belki Hüseyin’in başına vururum da bununla Ubeydullah b. Ziyad katında mevki kazanırım.”
Hüseyin’e yaklaşırken halktan İbn Havze öne çıktı. Şöyle bağırdı:
“İçinizde Hüseyin var mı?”
Hüseyin sustu. Adam tekrar bağırdı, yine sustu. Üçüncü kez bağırınca Hüseyin şöyle dedi:
“Evet, işte Hüseyin burada. Ne istiyorsun?”
İbn Havze şöyle dedi:
“Ey Hüseyin, cehennem ateşini mi umuyorsun?”
Hüseyin şöyle cevap verdi:
“Yalan söylüyorsun. Ben bağışlayıcı bir Rabbe ve sözü dinlenen bir şefaatçiye gidiyorum. Sen kimsin?”
Adam:
“İbn Havze,” dedi.
Bunun üzerine Hüseyin, koltuk altlarının beyazlığı elbisesinin üstünden görünecek kadar ellerini kaldırıp şöyle dua etti:
“Allah’ım, onu ateşe sür.”
İbn Havze öfkelendi ve atını Hüseyin’e doğru sürdü. İkisi arasında bir dere yatağı vardı; bir ayağı üzengide takılı kaldı, at onu sürükleye sürükleye götürdü; atından düştü. Ayağı, bacağı ve uyluğu kopup gitti, öbür tarafı ise üzengide asılı kaldı.
Mesrûk dedi ki:
Süvariler onu öylece bıraktılar.
Abdülcebbâr dedi ki:
Mesrûk’a bunu sordum, bana şöyle dedi:
“Peygamber ailesinden gördüğüm şeyler, bir daha onlarla savaşmaktan beni alıkoymaya yeter.”
Bundan sonra savaş iyice kızıştı.
Ebû Mihnef — Yusuf b. Yezid — Afîf b. Züheyr b. Ebî’l-Ahnes, Hüseyin’in öldürülmesine şahit olmuş biri, rivayet ettiğine göre:
Âmire b. Rebîa’dan Yezid b. Ma‘kıl adında biri, Abdülkays’tan Benî Selîme’nin müttefiklerinden biri olarak öne çıktı ve şöyle dedi:
“Ey Büreyr b. Hudayr! Allah’ın sana nasıl davrandığını düşünüyorsun?”
Büreyr şöyle dedi:
“Allah’a yemin olsun ki Allah bana iyi davrandı, sana ise kötü davrandı.”
Bunun üzerine Yezid şöyle dedi:
“Yalan söylüyorsun. Bundan önce de hep yalancıydın. Ben seninle Benî Levzîn arasında gidip geldiğimiz günleri hatırlamıyor muyum? O zaman sen, Osman b. Affan’ın dünyaya düşkün biri olduğunu, Muâviye b. Ebî Süfyan’ın sapmış ve saptıran biri olduğunu, doğru yolun ve hakikatin önderinin de Ali b. Ebî Talib olduğunu söylüyordun.”
Büreyr de şöyle dedi:
“Ben buna inandığıma ve bunun görüşüm olduğuna şahidim.”
Yezid b. Ma‘kıl da şöyle dedi:
“Ben de senin sapıklardan biri olduğuna şahidim.”
Bunun üzerine Büreyr şöyle dedi:
“Gel, lanetleşelim. Allah’a yalvaralım; yalancıya lanet etsin ve doğru olan, batıl olanı öldürsün. Sonra da teke tek dövüşe çık.”
İkisi de öne çıkıp ellerini Allah’a kaldırdılar; yalancıya lanet etmesini ve doğru olanın yanlış olanı öldürmesini dilediler. Sonra ikisi birbirlerine saldırdılar. Birbirlerine vurdular. Yezid b. Ma‘kıl, Büreyr b. Hudayr’a hafif bir darbe vurdu; ona bir zarar vermedi. Fakat Büreyr b. Hudayr, Yezid b. Ma‘kıl’a miğferini yaran ve beynine kadar işleyen bir darbe indirdi. Adam sanki dağdan atılmış gibi yüzüstü yere kapandı ve İbn Hudayr’ın kılıcı onun başına saplandı. Ben bakarken Büreyr, kılıcı Yezid’in başından çekmeye çalışıyordu ki, Radî b. Münkız el-Abdî ona saldırıp boğuşmaya başladı. Bir süre güreştiler. Sonunda Büreyr onun göğsüne oturdu. Bunun üzerine Radî şöyle bağırdı:
“Nerede savaşacak ve savunacak adamlar?”
O sırada Ka‘b b. Câbir b. Amr el-Ezdî ona saldırmak üzere geldi. Ben ona şöyle dedim:
“Bu adam Büreyr b. Hudayr’dır; Kur’an okuyucusudur. Mescitte bize çokça Kur’an okurdu.”
Fakat Ka‘b mızrağıyla saldırıp ona sırtından vurdu. Büreyr mızrağın değdiğini hissedince onu tuttu ve yüzünü ısırarak burnunun ucunu kopardı. Sonra Ka‘b b. Câbir onu mızraklamaya devam etti ve onu üzerinden attı. Radî’nin mızrağının ucu Büreyr’in sırtında gizlenmişti. Ardından Ka‘b ona kılıcıyla vurdu ve onu öldürdü.
Afîf şöyle dedi:
Sanki şimdi görüyor gibiyim; yüzüstü yatmış olan Radî b. Münkız el-Abdî ayağa kalktı, elbiselerinin tozunu silkerek Ka‘b b. Câbir el-Ezdî’ye şöyle dedi:
“Ey Ezd’in kardeşi, sana teşekkür ederim; bunu hiç unutmayacağım.”
Yusuf b. Yezid dedi ki:
Afîf’e bunu görüp görmediğini sordum. O da:
“Gözlerimle gördüm, kulaklarımla işittim,” dedi ve şunu ekledi:
Ka‘b b. Câbir döndüğünde karısı yahut kız kardeşi en-Nevvâr bt. Câbir ona şöyle dedi:
“Sen Fâtıma’nın oğluna karşı yardım ettin ve Kur’an okuyanların efendisini öldürdün. Büyük bir utanç getirdin. Allah’a yemin olsun ki seninle bir daha asla konuşmayacağım.”
Bunun üzerine Ka‘b b. Câbir şu dizeleri söyledi:
Sor da benim hakkımda sana haber verilsin — sen beni kınasan da —
Hüseyin’e karşı savaş günü, mızraklar doğrulmuşken.
Hoşlanmadığın şeyin son sınırına kadar gitmedim mi?
Korku gününde yaptığım şey bana yaraşmadı mı?
Yanımda Yezân yapısı bir mızrak vardı; ek yerleri gevşememişti.
Bir de bilenmiş, iki yanı keskin beyaz bir kılıç vardı.
Onu, dini benim dinim olmayan bir topluluk içinde seçip vurdum. Çünkü ben İbn Harb’den razıyım.
Gözlerim onun gibisini kendi çağında görmedi,
Ben gençliğimden beri onlardan önce de halk arasında benzerini görmedim.
Savaşta kılıç vuruşunda onlardan daha şiddetli kimse yoktu.
Namusunu koruyan herkes savaşa gelir.
Onlar korumasız halde sabrettiler, sapladılar ve vurdular.
Eğer bu bir fayda verecek olsaydı, onlar da saldırırlardı.
Ubeydullah’a söyle, eğer onunla karşılaşırsan,
Ben halifeye itaat eden ve dikkatle boyun eğen biriyim.
Ben Büreyr’i öldürdüm.
Ben Ebu Münkız’a “Yardım edecek kim var?” diye bağırdığında yardım ettim.
Ebû Mihnef — Abdurrahman b. Cündeb rivayet ettiğine göre:
Mus‘ab b. ez-Zübeyr’in valiliği zamanında Ka‘b b. Câbir’in şöyle dediğini işittim:
“Ey Rabbim! Biz vefalı olduk. Ey Rabbim! Bizi hainler gibi muameleye tabi tutma.”
Babam ona şöyle dedi:
“Doğru, Allah sözünde doğrudur ve cömerttir; fakat sen kendin için kötülük kazandın.”
O ise şöyle karşılık verdi:
“Hayır, ben kendim için kötülük kazanmadım; aksine iyilik kazandım.”
Daha sonra Radî b. Münkız el-Abdî’nin Ka‘b b. Câbir’in bu sözlerine cevap olarak şu dizeleri söylediği nakledilmiştir:
Rabbim dileseydi onların savaşında bulunmazdım,
İbn Câbir de bana bir iyilik yapmış olmazdı.
O gün bir utanç ve rezillik günüydü,
Bu halktan sonra gelen oğullar bundan dolayı onları ayıplayacaktır.
Keşke onun ölümünden önce ben ölmüş olsaydım
Ve Hüseyin savaşında mezarda bulunsaydım.
Amr b. Karaza el-Ensârî, Hüseyin’i savunmak için öne çıktı ve şu dizeleri okuyordu:
Ensar topluluğu bilsin ki
Ben şerefin özünü savunacağım,
Kırık olmayan bir okun vuruşuyla, canını cennet için satan bir yiğit gibi.
Hüseyin’i korumak için canımı ve ailemi feda ediyorum.
Ebû Mihnef — Sâbit b. Hubeyre rivayet ettiğine göre:
Amr b. Karaza b. Ka‘b öldürüldü. O, Hüseyin’in yanında bulunuyordu; kardeşi Ali ise Ömer b. Sa‘d’ın yanındaydı. Ali b. Karaza şöyle bağırdı:
“Ey Hüseyin, ey yalancının oğlu yalancı! Kardeşimi saptırdın ve onu öldürülmeye sürükledin.”
Hüseyin de şöyle dedi:
“Allah senin kardeşini saptırmadı. Aksine kardeşini doğru yola eriştirdi, seni ise saptırdı.”
Bunun üzerine Ali b. Karaza şöyle dedi:
“Allah’a yemin olsun ki seni öldürmezsem yahut sana ulaşmadan ölmezsem, Allah beni öldürsün.”
Sonra Hüseyin’e saldırdı. Fakat Nâfi‘ b. Hilâl el-Murâdî onu karşılayıp mızrakladı ve yere serdi. Ali b. Karaza’yı arkadaşları kurtardılar. Daha sonra tedavi edildi ve iyileşti.
Ebû Mihnef — en-Nadr b. Sâlih Ebû Züheyr el-Absî rivayet ettiğine göre:
Hurr b. Yezid, Hüseyin’in tarafına geçince, Temîm’den Benî Şakîra kolundan, Hâris b. Temîm oğullarından Yezid b. Süfyân adında biri şöyle bağırdı:
“Allah’a yemin olsun ki Hurr b. Yezid’i görseydim, mızrağımla peşine düşer ve onu vururdum.”
Bu sırada insanlar birbirlerine saldırıyor ve savaşıyordu. Hurr da insanlara saldırarak Antere’nin sözlerini okuyordu:
Atımı boynu ve göğsüyle onların üstüne sürüp durdum,
Sonunda kanla kaplanıncaya kadar.
Atının kulakları ile burnuna vurulmuştu; hayvandan kan akıyordu. Ubeydullah’ın polis kuvvetlerinin başında Hüseyin b. Temîm bulunuyordu; onu Hüseyin’e karşı Ubeydullah göndermişti. O, Ömer b. Sa‘d’ın yanındaydı ve Ömer onu zırhlı polislerin başına getirmişti. Bunun üzerine Hüseyin, Yezid b. Süfyân’a şöyle dedi:
“İşte istediğin adam, el-Hurr b. Yezid budur.”
Yezid bunu kabul etti ve ona doğru çıkıp şöyle dedi:
“Ey Hurr b. Yezid, teke tek dövüşe hazır mısın?”
Hurr da şöyle dedi:
“İstersen evet.”
Bunun üzerine ona doğru ilerledi.
Ben, yani râvi en-Nadr, Hüseyin b. Temîm’in şöyle dediğini işittim:
“Allah’a yemin olsun ki Yezid dövüşmek için çıktığında, sanki canı Hurr’un elindeydi. Ona karşı çıkar çıkmaz Hurr onu öldürdü.”
Hişâm b. Muhammed el-Kelbî – Ebû Mihnef – Yahyâ b. Hânî b. Urve rivayet ettiğine göre:
Nâfi‘ b. Hilâl o gün savaşırken şöyle diyordu:
“Ben el-Cemelî’yim. Ali’nin dini üzerindeyim.”
Buna karşı Muzâhim b. Hureys adında biri çıkıp şöyle bağırdı:
“Ben Osman’ın dini üzerindeyim.”
Nâfi‘ de şöyle dedi:
“Hayır, sen şeytanın dini üzerindesin.”
Sonra ona saldırıp öldürdü.
Amr b. el-Haccâc adamlarına şöyle bağırdı:
“Ey ahmaklar! Kiminle savaştığınızın farkında değil misiniz? Bunlar, bu şehrin ölüm arayan süvarileridir. Hiçbiriniz onlara teke tek dövüş için çıkmasın. Bunlar zaten azdır; vakitleri de sayılıdır. Allah’a yemin olsun ki, onlara yalnızca taş atsaydınız bile onları öldürürdünüz.”
Ömer b. Sa‘d ona şöyle dedi:
“Doğru söyledin, isabetli bir görüşe vardın.”
Sonra kumandanlara haber gönderip, adamlarından hiçbirinin onların adamlarından biriyle teke tek dövüşmemesini emretti.
Ebû Mihnef – el-Hüseyin b. Ukbe el-Murâdî – Zübeyd kabilesinden bir adamdan rivayet ettiğine göre:
Bu adam, Amr b. el-Haccâc’ı, Hüseyin’in adamlarına yaklaşırken şöyle derken işitmiş:
“Ey Kûfe halkı! İtaatiniz ve birliğiniz üzere sebat edin. Hak dinden çıkan ve imama karşı gelenlerle savaşma hususunda şüpheye düşmeyin.”
Bunun üzerine Hüseyin şöyle dedi:
“Ey Amr b. el-Haccâc! Halkı bana karşı mı kışkırtıyorsun? Hak dinden çıkan biz miyiz, yoksa onda sebat eden siz misiniz? Allah’a yemin olsun ki, canlarımız alındığında ve siz de yaptıklarınızla öldüğünüzde, hangimizin hak dinden çıktığını ve hangimizin cehennem ateşine daha layık olduğunu anlayacaksınız.”
Amr b. el-Haccâc, Ömer b. Sa‘d’ın sağ kanadıyla birlikte Fırat tarafından Hüseyin’e saldırdı. Bir süre çok şiddetli şekilde çarpıştılar. Müslim b. Avsece el-Esedî yere serildi. Sonra Amr ve adamları geri çekildi; toz bulutu dağıldı. Orada Müslim vardı; yere uzanmış, ölmek üzereydi. Hüseyin ona doğru yürüdü. Müslim can çekişirken ona şöyle dedi:
“Ey Müslim b. Avsece, Rabbin sana rahmet etsin. ‘Müminlerden kimi adağını yerine getirdi, kimi de beklemektedir; onlar hiçbir değişikliğe gitmediler.’”
Habib b. Muzahir yaklaşıp şöyle dedi:
“Ey Müslim, ölümün bana çok ağır geliyor; fakat cennetin senin yurdun olacağı müjdesiyle sevin.”
Müslim zayıf bir sesle şöyle dedi:
“Allah sana da aynı nasibi versin.”
Habib şöyle dedi:
“Biliyorum ki ben de şu anda hemen senin ardından geleceğim. Yoksa, seninle ilgili bütün işlerde yerine getirmem için bana vasiyette bulunmanı isterdim; akrabalık ve din bakımından sana layık olanı senin adına korurdum.”
Müslim şöyle dedi:
“Evet, sana vasiyet ediyorum. Allah sana rahmet etsin. Bunu yap.”
Sonra Hüseyin’i işaret ederek ekledi:
“Bu adam uğrunda öl.”
Habib de şöyle dedi:
“Kâbe’nin Rabbine yemin olsun ki bunu yapacağım.”
Daha onlar başındayken Müslim öldü. Cariyelerinden biri şöyle feryat etti:
“Ey İbn Avsece! Ey efendim!”
Amr b. el-Haccâc’ın adamları birbirlerine şöyle bağırdılar:
“Müslim b. Avsece’yi öldürdük!”
Şebes b. Rib‘î etrafındaki bazı adamlarına şöyle dedi:
“Anneleriniz sizi kaybetsin! Siz aslında kendi ellerinizle kendinizi öldürdünüz; başkası uğruna kendinizi alçalttınız. Müslim b. Avsece gibi bir adamın öldürülmesine mi seviniyorsunuz? Ben onun sebebiyle İslam’a girdim. Müslümanlar arasında nice onurlu duruşlarına şahit oldum. Azerbaycan ovasındaki savaşta, Müslüman süvarilerin tamamı yetişmeden önce onun altı müşriki öldürdüğünü gördüm. Sizin içinizde onun gibi bir adam öldürülürken nasıl sevinebilirsiniz?”
Müslim b. Avsece’yi öldürenler Müslim b. Abdullah el-Kıbâbî ile Abdurrahman b. Ebî Huşkâre el-Becelî idi.
Şimr b. Zî’l-Cevşen de sol kanadıyla Hüseyin’in sol kanadına saldırdı. Fakat Hüseyin’in adamları yerlerinde sebat edip mızraklarıyla Şimr’i ve adamlarını geri püskürttüler. Hüseyin ve adamları her taraftan saldırıya uğradılar.
Abdullah b. Umeyr el-Kelbî öldürüldü. İlk iki adamdan sonra iki kişiyi daha öldürmüştü. Şiddetle savaşmıştı; fakat Hânî b. Sübeyt el-Hadramî ile Teymullah b. Sa‘lebe’den Taym boyuna mensup Bükeyr b. Hayy ona saldırıp onu öldürdüler. O, Hüseyin’in adamları arasında öldürülen ikinci kişi oldu.
Hüseyin’in adamları çok çetin biçimde savaştılar. Sonra onların süvarileri hücuma geçtiler. Sayıları yalnızca otuz iki atlı olmasına rağmen, Kûfeli süvarilerin hangi tarafına saldırdılarsa onları kaçırdılar. Kûfeli süvarilerin başındaki Azre b. Kays, süvarilerinin her taraftan bozguna uğratıldığını görünce Abdurrahman b. Hısn’ı Ömer b. Sa‘d’a gönderip şöyle haber yolladı:
“Bugün bu az sayıdaki topluluk karşısında süvarilerimin ne halde olduğunu görmüyor musun? Onlara karşı piyadeleri ve okçuları gönder.”
Ömer, Şebes b. Rib‘î’ye şöyle dedi:
“Onların üzerine gitmeyecek misin?”
Şebes şöyle dedi:
“Sübhanallah! Mudar’ın ve bu şehrin ileri gelen şeyhini, buna gönüllü birini bulamadığın için okçularla birlikte göndermek mi istiyorsun? Bunun için benden başka biri sana yetmez mi?”
Böylece Şebes’in Hüseyin’e karşı savaşmaya isteksiz olduğu görüldü.
Ebû Züheyr el-Absî, yani en-Nadr b. Sâlih, şöyle dedi:
Mus‘ab’ın valiliği sırasında Şebes’i şöyle derken işittim:
“Allah bu şehir halkına hiçbir hayır vermesin ve onları doğru yola yöneltmesin. Biz Ali b. Ebî Talib için ve ondan sonra oğlu için Ebû Süfyan ailesine karşı beş yıl savaşıyoruz da, sonra onun öteki oğluna karşı savaşıp Muâviye ailesiyle ve fahişe oğlu İbn Sümeyye için yeryüzünün en hayırlı insanına karşı mı çarpışıyoruz? Sapıklık! Ne büyük sapıklık!”
Ömer b. Sa‘d, Hüseyin b. Temîm’i çağırdı ve onunla birlikte zırhlı polisleri ve beş yüz okçuyu gönderdi. Onlar ilerleyip Hüseyin ve adamlarının yanına yaklaştılar. Sonra Hüseyin’in adamlarına öyle bir ok yağdırdılar ki, çok geçmeden atlarını yaraladılar; böylece hepsi yaya kaldı.
Ebû Mihnef – Numeyr b. Va‘le – Eyyûb b. Mişrah el-Hayvânî rivayet ettiğine göre:
Allah’a yemin olsun ki, ben el-Hurr b. Yezid’in atını yaraladım. Karnına bir ok attım. At hemen silkinip döndü ve yüzüstü yere kapandı. Hurr, elinde kılıcıyla bir aslan gibi atından sıçrayarak indi ve şöyle dedi:
“Eğer atımı yaraladıysanız, ben hür bir adamın oğluyum,
Yeleli her aslandan daha cesurum.”
Onun yaptığını yapan başka kimse görülmemişti.
Kabile şeyhleri Eyyûb b. Mişrah’a şöyle dediler:
“Onu sen öldürdün.”
O ise şöyle dedi:
“Hayır, ben öldürmedim. Onu başkası öldürdü. Benim öldürdüğüm sanılsın istemiyorum.”
Ebû Veddâk ona şöyle dedi:
“Neden?”
O şöyle dedi:
“Onun salihlerden biri olduğunu söylüyorlar. Benim yaptığım günah olsa bile, Allah’a onun öldürülmesi günahıyla değil de yaralanması günahıyla kavuşmayı tercih ederim.”
Ebû Veddâk şöyle dedi:
“Ben senin, onların hepsinin öldürülmesi günahıyla Allah’a kavuşacağını düşünüyorum. Görmüyor musun; sen bu adama ok attın, bunu yaraladın, şuna saldırdın, ona mevzi aldın, üzerine hücum ettin, arkadaşlarını teşvik ettin; arkadaşlarının sayısını artırdın; size hücum edildiğinde kaçmaya yanaşmadın; diğer arkadaşların da senin gibi, başkaları da, başkaları da aynı şeyi yaptı. Böyle olunca, el-Hurr b. Yezid’i ve atını öldürenin böyle bir adam ve onun arkadaşları olduğu söylenebilir. Hepiniz onun kanına ortaksınız.”
O da şöyle dedi:
“Ey Ebû Veddâk! Eğer kıyamet günü hesabımızı görecek olan sen olsaydın, bizi Allah’ın rahmetinden tamamen ümitsizliğe düşürürdün. Bizi bağışlamıyorsan Allah da seni bağışlamasın.”
Ebû Veddâk şöyle cevap verdi:
“Benim sana söylediğim budur.”
Öğleye kadar Allah’ın yarattığı en şiddetli şekilde savaştılar. Çadırlarını birbirine iyice yaklaştırdıkları için, karşı taraf onlara ancak bir yönden saldırabiliyordu. Ömer b. Sa‘d bunu görünce sağdan ve soldan bazı adamlarını çadırları sökmeleri için gönderdi; onları çepeçevre kuşatmak istiyorlardı. Hüseyin’in adamlarından üç veya dört kişi çadırların arasından geri dönüp, çadırları söken ve onları yağmalayan herkese saldırmaya başladılar; yakın mesafeden savaşarak ve ok atarak onları yaraladılar. Bunun üzerine Ömer b. Sa‘d adamlarına çadırları ateşe vermelerini emretti. Şöyle dedi:
“Yakın onları. Çadırlara girmeyin ve onları yağmalamayın.”
Böylece çadırları ateşe verdiler. Hüseyin de şöyle dedi:
“Bırakın, yakınlar. Eğer onları yakarlarsa, onların içinden size karşı geçemezler.”
Nitekim öyle oldu. Onlar yine yalnız bir taraftan saldırabildiler.
Abdullah b. Umeyr el-Kelbî’nin karısı kocasının yanına çıktı. Başının yanında oturup toprağı başına sürerek şöyle diyordu:
“Cennet sana mübarek olsun.”
Şimr b. Zî’l-Cevşen, Rüstem adında bir köleye şöyle dedi:
“Bir çadır direğiyle onun başına vur.”
Köle onun başına vurdu ve başını parçaladı. Kadın orada öldü.
Şimr b. Zî’l-Cevşen, Hüseyin’in çadırına kadar geldi. Ona vurdu ve şöyle bağırdı:
“Bana ateş getirin de bu çadırı ve içindekileri yakayım!”
Kadınlar çığlık atıp çadırdan dışarı çıktılar. Bunun üzerine Hüseyin ona şöyle seslendi:
“Ey Zî’l-Cevşen oğlu! Çadırımı ve ailemi yakmak için ateş mi istiyorsun? Allah seni cehennem ateşinde yaksın!”
Ebû Mihnef – Süleyman b. Ebî Râşid – Humeyd b. Müslim rivayet ettiğine göre:
Ben Şimr b. Zî’l-Cevşen’e şöyle dedim:
“Sübhanallah! Bu sana yaraşmaz. Allah’ın seni cezalandıracağı iki kötülüğü birden üstlenmek mi istiyorsun? Sen kadınları ve çocukları öldürüyorsun. Allah’a yemin olsun ki erkekleri öldürmen bile kumandanını memnun etmeye yeter.”
Bana şöyle dedi:
“Sen kimsin?”
Ben de şöyle dedim:
“Sana kim olduğumu söylemem.”
Çünkü Allah’a yemin olsun ki, beni tanırsa idareciler nezdindeki yerime zarar vereceğinden korkuyordum.
Sonra ona Şebes b. Rib‘î geldi; bana göre ona benden daha çok itaat eden biriydi. Şöyle dedi:
“Ne senden daha kötü söz işittim ne de senden daha çirkin bir davranış gördüm. Sen kadınları korkutan bir adam mı oldun?”
Buna şahidim ki, Şimr bundan utandı ve geri çekilmeye başladı.
Züheyr b. el-Kayn on adamıyla birlikte Şimr’e saldırdı. Şimr b. Zî’l-Cevşen ve adamlarına öyle sert yüklendi ki, onları çadırlardan uzaklaştırdı; hepsi oradan geri çekildiler. Şimr’in adamlarından Ebû Azze el-Kıbâbî yere serildi ve öldürüldü.
İnsanlar Züheyr ve arkadaşlarının etrafını sardılar; onlardan sayıca çok fazlaydılar. Hüseyin’in her adamı, öldürülene kadar savaşmayı sürdürdü. Fakat onlardan bir veya iki kişi öldüğünde bu belli oluyordu; karşı tarafın çokluğu sebebiyle, ölenlerin ne kadar olduğu belli olmuyordu.
Ebû Sümâme Amr b. Abdullah es-Sâidî, durumun şiddetini görünce Hüseyin’e şöyle dedi:
“Ey Ebû Abdullah! Canım sana feda olsun. Bu adamların sana yaklaştığını görüyorum. Hayır, Allah’a yemin olsun ki ben senin önünde öldürülmedikçe seni öldüremezler, eğer Allah dilerse. Rabbime kavuşmadan önce, artık vakti girmiş olan namazı kılmış olmayı isterim.”
Hüseyin başını kaldırıp şöyle dedi:
“Namazı hatırlattın. Allah seni daima namaz kılan ve O’nu zikredenlerden kılsın. Evet, şimdi o namazın ilk vaktidir.”
Sonra şöyle dedi:
“Onlara söyle, bizden uzak dursunlar da namaz kılalım.”
Hüseyin b. Temîm ise şöyle dedi:
“Bu namaz kabul olunmaz.”
Habib b. Muzahir de ona şöyle dedi:
“Sen, bunun kabul olunmayacağını mı söylüyorsun? Resulullah’ın ailesinin namazı kabul olmaz da, senin namazın mı kabul olur, ey eşek?”
Bunun üzerine Hüseyin b. Temîm onlara saldırdı. Habib b. Muzahir de ona karşı çıktı. Habib, kılıcıyla atının yüzüne vurdu. At şahlandı, Hüseyin atından düştü. Adamları gelip onu kurtardılar.
Habib şu dizeleri söylemeye başladı:
“Eğer sizin sayınız kadar olsaydık,
Hatta yarınız kadar bile olsaydık, siz arkanızı dönüp kaçardınız.
Siz, soy ve iş bakımından insanların en kötülerisiniz.”
O gün ayrıca şöyle diyordu:
“Ben Habib’im, babam Muzahir’dir,
Kızışmış savaşın ve harbin yiğidiyim.
Siz bizden daha çoksunuz,
Ama biz sizden daha vefalı ve daha dirençliyiz.
Bizim delilimiz daha kuvvetli,
Hakkımız daha açık. Biz sizden daha takvalı ve ayıptan daha uzağız.”
Habib şiddetle savaştı. Benî Temîm’den bir adam ona saldırdı; Habib de kılıcıyla onun başına vurup öldürdü. Adam, Benî Uteyfe’den Bedîl b. Sureym adında biriydi. Sonra Benî Temîm’den başka biri ona saldırıp mızrakladı. Habib yere düştü. Kalkmaya çalışıyordu ki Hüseyin b. Temîm ona kılıcıyla başına vurdu. O da yere düştü. Ardından Temîmli adam eğilip onun başını kesti. Hüseyin şöyle dedi:
“Onu öldürmede ben de ortağım.”
Öteki adam ise şöyle dedi:
“Allah’a yemin olsun ki onu benden başkası öldürmedi.”
Hüseyin şöyle dedi:
“Başını bana ver. Onu atımın boynuna asayım da halk görsün ve onun öldürülmesine benim de katıldığımı bilsin. Sonra sen onu alıp Ubeydullah b. Ziyad’a götürürsün; çünkü onu öldürme karşılığında sana verilecek şeye ihtiyacım yok.”
Adam bunu kabul etmedi. Fakat kavmi araya girerek anlaşmazlıklarını bu şekilde çözmeleri için onu ikna etti. Böylece Habib b. Muzahir’in başını Hüseyin’e verdi. Hüseyin de onu atının boynuna astı ve ordu içinde dolaştı. Daha sonra onu tekrar Temîmli adama geri verdi.
Kûfe’ye döndüklerinde, o adam Habib’in başını kısrağının omuzuna astı; sonra da sarayda İbn Ziyad’a götürdü. Habib’in oğlu Kâsım b. Habib bu başı gördü. O sırada henüz delikanlı çağındaydı. O günden sonra bu süvariyi nereye gitse takip etti; ondan hiç ayrılmadı. Adam saraya girdiğinde Kâsım da giriyor, çıktığında o da çıkıyordu. Sonunda adam bundan şüphelenip şöyle dedi:
“Evladım, neyin var da peşimden dolaşıyorsun?”
Kâsım şöyle dedi:
“Bir şey yok.”
Adam:
“Hayır, bir şey var. Söyle bakalım,” dedi.
Bunun üzerine Kâsım şöyle dedi:
“Senin yanında taşıdığın bu baş, babamın başıdır. Onu bana verir misin de defnedeyim?”
Adam şöyle dedi:
“Hayır evladım. Vali onun gömülmesine razı olmaz. Ben de onu öldürmem karşılığında valinin bana güzel bir ödül vermesini istiyorum.”
Bunun üzerine çocuk şöyle haykırdı:
“Allah sana ancak kötü bir karşılık verir. Babamdan daha hayırlı birini öldürdün.”
Sonra ağlamaya başladı.
Çocuk büyüyünceye kadar bekledi. Sonra tek düşüncesi, babasının katilini arayıp bulmak, onu hazırlıksız yakalamak ve babasının intikamı için öldürmek oldu. Mus‘ab b. ez-Zübeyr’in, Bacümeyrâ’da savaş açtığı sırada Kâsım b. Habib onun ordugâhına girdi. Orada babasının katilini çadırında buldu. Gözlemek için onun yanına gidip gelmeye başladı; hazırlıksız bir anını kolluyordu. Nihayet onu öğle uykusuna yatmış halde yakaladı ve kılıcıyla vurup öldürdü.
Ebû Mihnef – Muhammed b. Kays rivayet ettiğine göre:
Habib b. Muzahir öldürülünce bu durum Hüseyin’e çok ağır geldi ve şöyle dedi:
“Canımı ve yiğit arkadaşlarımı Allah’a adıyorum.”
Hurr ise şöyle diyerek savaşmaya başladı:
“Yemin ederim ki öldürmedikçe öldürülmeyeceğim.
Bugün ancak ileri atılarak darbe alırım,
Kılıcımla onlara keskin vuruşlar indirirken.
Onların karşısında korkaklık etmeyeceğim, kaçmayacağım da.”
Ayrıca şöyle diyordu:
“Minâ ve Hayf’ta konaklayanların en hayırlısı uğruna
Kılıcımı onların itibarlı adamlarına indireceğim.”
Hurr ve Züheyr b. el-Kayn onlara karşı çok şiddetli savaştılar. Onlardan biri saldırıya geçip etrafı sarıldığında, öteki hücum ediyor ve onu kurtarıyordu. Bir süre bunu böyle sürdürdüler. Sonra piyadeler el-Hurr b. Yezid’e saldırıp onu öldürdüler.
Ebû Sümâme es-Sâidî de öldürüldü. Ona karşı savaşan kişi onun amcaoğluydu.
Sonra öğle namazını kıldılar. Hüseyin onlara korku namazını kıldırdı. Ardından öğleden sonra yeniden savaştılar.
Savaşları çok şiddetliydi ve sonunda Hüseyin’e kadar ulaştı. Bunun üzerine Said b. Abdullah el-Hanefî onun önünde ilerledi. Sağından ve solundan oklar gelirken kendisini onlara hedef yaptı. Hüseyin’in önünde durdu; üzerine oklar yağmaya devam etti, sonunda yere düştü.
Züheyr b. el-Kayn da şiddetle savaşıyor, şöyle diyordu:
Ben Züheyr’im, ben el-Kayn’ın oğluyum.
Kılıcımla onları Hüseyin’den uzaklaştıracağım.
Bir yandan da Hüseyin’in omzuna hafifçe vurup şöyle diyordu:
İlerle; sen hidayet eden ve doğru yolda olan biri olarak hidayete erdin.
Bugün deden Peygamber ile buluşacaksın,
Hasan ile, Allah’ın razı olduğu Ali ile,
Ve iki kanatlı zırhlı genç ile,
Ve yaşayan şehit olan Allah’ın aslanı ile.
Sonra Kesîr b. Abdullah eş-Şa‘bî ile Muhâcir b. Avs ona saldırıp onu öldürdüler.
Nâfi‘ b. Hilâl el-Cemelî, oklarının uçlarına adını yazmıştı. Bu işaretli okları atıyor ve şöyle diyordu:
Ben el-Cemelî’yim, Ali’nin dini üzerindeyim.
Nâfi‘ b. Hilâl el-Cemelî, Ömer b. Sa‘d’ın adamlarından on iki kişiyi öldürdü; yaraladıkları da bunların dışındaydı. İki kolunun üst kısmı kırılıncaya kadar vuruşmaya devam etti; sonra esir alındı. Şimr b. Zî’l-Cevşen onu yakaladı. Yanında bazı adamları da vardı; Nâfi‘i sürerek Ömer b. Sa‘d’ın yanına getirdiler. Ömer b. Sa‘d ona şöyle dedi:
“Yazıklar olsun sana ey Nâfi‘! Kendine bunu neden yaptın?”
O da şöyle cevap verdi:
“Rabbim bana neyi istemem gerektiğini öğretti.”
Sakalı üzerine kan akarken şöyle devam etti:
“Allah’a yemin olsun ki, yaraladıklarım dışında sizden on iki kişiyi öldürdüm. Bu gayretimden dolayı kendimi kınamıyorum. Eğer hâlâ bende bir üst kol ve bir ön kol kalsaydı, beni esir alamazdınız.”
Şimr, Ömer’e şöyle dedi:
“Onu öldür, Allah seni başarılı kılsın.”
Ömer de şöyle dedi:
“Onu sen getirdin. İstersen sen öldür.”
Şimr kılıcını çekti. Nâfi‘ ona şöyle dedi:
“Allah’a yemin olsun ki, eğer sen Müslümanlardan biri olsaydın, bizim kanımız elindeyken Allah’a kavuşmanın senin için ne kadar korkunç olacağını anlardın. Bizi, kullarının en kötüleri eliyle öldürmeyi takdir eden Allah’a hamdolsun.”
Sonra Şimr onu öldürdü.
Şimr onlara saldırmaya başlarken şöyle diyordu:
Kaçın ey Allah’ın düşmanları, Şimr’den kaçın,
Size kılıcıyla vuracak ve kaçmayacaktır.
O sizin için acı bir lokma, zehir ve acı ottur.
Hüseyin’in adamları, düşmanın çoğaldığını ve artık Hüseyin’i de kendilerini de koruyamayacaklarını anlayınca, onun önünde öldürülmek için birbirleriyle yarıştılar. Gıfâr kabilesinden Azre’nin iki oğlu Abdullah ile Abdurrahman şöyle dediler:
“Ey Ebû Abdullah, düşman bizi sana kadar sürdü. Senin önünde öldürülmek, seni korumak ve savunmak istiyoruz.”
O da şöyle dedi:
“İkinize de merhaba. Bana yaklaşın.”
Onlar da ona yaklaştılar. Sonra onun hemen yanında savaşmaya başladılar. Biri şöyle diyordu:
Gıfâr, Nizâr ve onlardan sonra Hindif bilir ki,
Biz yoldan çıkmış adamlara karşı
Keskin, ağızlı her kılıçla vuracağız.
Ey kavmim, hürlerin oğullarını
Kılıçlar ve kaldırılmış mızraklarla savunun.
Câbir’in iki genç oğlu, Seyf b. el-Hâris b. Sürey ve Mâlik b. Abd b. Sürey, hem amca çocukları hem de anne bir kardeşlerdi. Bunlar Hüseyin’e yaklaşıp ağlamaya başladılar. Hüseyin onlara şöyle dedi:
“Ey amca oğulları, sizi ağlatan nedir? Allah’a yemin olsun ki, biraz sonra ikinizin de sevinç içinde olacağınızı umuyorum.”
Onlar da şöyle dediler:
“Canlarımız sana feda olsun. Kendimiz için ağlamıyoruz; senin için ağlıyoruz. Seni kuşatılmış görüyoruz ve seni savunamıyoruz.”
O da şöyle dedi:
“Allah, sizin bu üzüntünüz ve benim uğrumda canlarınızı feda etmeniz sebebiyle size takva sahiplerinin en güzel mükâfatını versin.”
Sonra Hanzala b. Es‘ad eş-Şebâmî öne çıktı ve şöyle bağırmaya başladı:
“Ey kavmim! Ben sizin için Ahzâb günü gibi bir günden korkuyorum; Nuh kavminin, Âd’ın, Semûd’un ve onlardan sonrakilerin başına gelenler gibi. Allah kullarına zulmetmek istemez. Ey kavmim! Ben sizin için çağrışma gününden korkuyorum; o gün arkanızı dönüp kaçacaksınız ve sizi Allah’tan koruyacak kimse olmayacak. Allah kimi saptırırsa onun bir yol göstericisi yoktur. Ey kavmim! Hüseyin’i öldürmeyin. Yoksa Allah sizi bir azapla helak eder. Yalan uyduran mutlaka hüsrana uğrar.”
Bunun üzerine Hüseyin ona şöyle dedi:
“Allah sana rahmet etsin ey İbn Es‘ad. Gerçekten de senin onları çağırdığın hakkı reddettiklerinde, kendilerini azaba uğrattılar. Seni ve arkadaşlarını öldürmek için üzerinize geldiler. Senin salih kardeşlerini öldürdükten sonra, şimdi onların durumu nasıl olacak?”
Hanzala şöyle dedi:
“Doğru söyledin, canım sana feda olsun. Sen benden daha bilgili ve daha isabetlisin. Öyleyse biz de öteki dünyaya gidip kardeşlerimize katılmayacak mıyız?”
Hüseyin şöyle cevap verdi:
“Bu dünyadan ve içindekilerden daha hayırlı bir yere, asla eskimeyecek bir mülke gideceksin.”
Hanzala şöyle dedi:
“Sana selam olsun ey Ebû Abdullah. Allah seni ve aileni mübarek kılsın. Bize cennetinde seni tanımayı nasip etsin.”
Hüseyin de şöyle dedi:
“Âmin, âmin.”
Bunun ardından Hanzala ileri atıldı, savaştı ve öldürüldü.
Câbir’in iki genç oğlu da öne çıkıp Hüseyin’e bakarak şöyle dediler:
“Sana selam olsun, ey Allah’ın Elçisi’nin oğlu.”
O da şöyle dedi:
“İkinize de selam olsun ve Allah’ın rahmeti üzerinize olsun.”
Sonra savaşıp öldürüldüler.
Bundan sonra Âbis b. Ebû Şebîb eş-Şâkirî öne çıktı. Yanında Şâkir’in azatlısı Şevzeb vardı. Âbis ona şöyle dedi:
“Sen ne yapmayı düşünüyorsun?”
O da şöyle dedi:
“Yapacağım şey, Allah’ın Elçisi’nin kızının oğlunun yanında seninle birlikte savaşmak ve öldürülünceye kadar onun uğrunda çarpışmaktır.”
Âbis ona şöyle dedi:
“Ben de senden bunu bekliyordum. Ama hayır; önce Ebû Abdullah’ın önüne çık ki, diğer arkadaşları için yaptığı gibi seni de Allah’a adasın. Ben de seni Allah’a adayabileyim. Eğer benimle bir süre birlikte olan, benim üzerimde senin gibi hakkı bulunan biri varsa, onu kendi önümde Allah’a adamam beni memnun eder. Bugün, gücümüz yettiğince sevap aramak için en uygun gündür. Çünkü bugünden sonra Allah rızasını kazanacak amel yok; sadece hesap günü vardır.”
Bunun üzerine Şevzeb öne çıktı, Hüseyin’e selam verdi, sonra ilerledi; savaşarak öldürüldü. Ardından Âbis b. Ebû Şebîb şöyle dedi:
“Ey Ebû Abdullah! Yeryüzünde bana senden daha sevgili ve daha aziz, ne yakın ne uzak hiçbir akraba yoktur. Eğer seni zulümden ve öldürülmekten, kendi canımdan ve kanımdan daha değerli bir şeyle koruyabilseydim, bunu yapardım. Sana selam olsun ey Ebû Abdullah. Allah’a şahit tutuyorum ki ben, senin ve babanın hidayeti üzerindeyim.”
Sonra kılıcını kından çekerek onlara doğru yürüdü ve kılıcıyla alnına vurdu.
Ebû Mihnef – Numeyr b. Va‘le – bu savaşa katılan Hemdân kabilesinin Abd kolundan Rebî‘ b. Temîm adındaki bir adamdan rivayet ettiğine göre:
Âbis’in ilerlediğini gördüğümde onu tanıdım. Çünkü gazvelerde onu görmüştüm. O, insanların en cesuruydu. Ben şöyle dedim:
“Ey kavim! Bu, aslanların aslanıdır. Bu, İbn Şebîb’dir. Sakın içinizden hiç kimse teke tek onun karşısına çıkmasın.”
Âbis şöyle bağırmaya başladı:
“Benimle teke tek dövüşecek bir adam yok mu?”
Bunun üzerine Ömer b. Sa‘d ona taş atılmasını emretti. Her taraftan üzerine taş yağmaya başladı. O da bunu görünce zırhını ve miğferini çıkardı; sonra halka saldırdı. Allah’a yemin olsun ki, onun iki yüzden fazla adamı dağıttığını gördüm. Sonra onu her taraftan kuşattılar ve öldürdüler. Onun başını birkaç adamın elinde gördüm. Biri, “Onu ben öldürdüm” diyor; öbürü de, “Onu ben öldürdüm” diyordu. Sonra Ömer b. Sa‘d’ın yanına gittiler. O şöyle dedi:
“Bu konuda tartışmayın. Onu tek bir mızrak öldürmedi.”
Bu sözüyle aralarını ayırdı.
Ebû Mihnef – Abdullah b. Âsım – ed-Dahhâk b. Abdullah el-Mişrakî rivayet ettiğine göre:
Hüseyin’in adamlarının kırıldığını ve savaşın artık ona ve ailesine ulaştığını gördüm. Yanında yalnızca Süveyd b. Amr b. Ebî’l-Mutî‘ el-Has‘amî ile Büşeyr b. Amr el-Hadramî kalmıştı. Bunun üzerine Hüseyin’e şöyle dedim:
“Ey Allah’ın Elçisi’nin oğlu! Aramızdaki anlaşmayı biliyorsun. Ben sana, senin yanında başka savaşan birini gördüğüm sürece senin için savaşacağımı söylemiştim. Şimdi senin yanında başka savaşan kimse görmüyorum. Bu durumda ayrılmakta serbestim. Sen de bunu kabul etmiştin.”
O da şöyle dedi:
“Doğru söyledin. Ama kaçman nasıl mümkün olacak? Bununla beraber, eğer bunu yapabilirsen gitmekte serbestsin.”
Ben de atıma yöneldim. Arkadaşlarımızın atlarının yaralandığını görünce kendi atımı getirdim ve onu arkadaşlarımızın çadırları arasındaki büyük çadırlardan birine soktum; sonra yaya olarak savaşmaya başladım. O gün Hüseyin’in önünde iki adam öldürdüm ve bir başkasının elini kestim. O gün Hüseyin bana birkaç defa şöyle dedi:
“Allah elini ne kurutsun ne de kessin. Peygamberinin ailesi adına Allah sana hayırlı mükâfat versin.”
Sonra bana gitme izni verince atı çadırdan çıkardım. Üzerine bindim. Atı mahmuzladım; ön ayakları üzerinde şahlanınca halkın üzerine doğru dörtnala sürdüm. Onlar önümden çekildiler. On beş kişi peşime düştü. Nihayet Fırat kıyısındaki Şüfeyye adlı köye kadar geldim. Bana iyice yaklaştıklarında onlara doğru döndüm. Kesîr b. Abdullah eş-Şa‘bî, Eyyûb b. Mişrah el-Hayvânî ve Kays b. Abdullah es-Sâidî beni tanıdılar. Şöyle dediler:
“Bu, ed-Dahhâk b. Abdullah el-Mişrakî’dir. O bizim akrabamızdır. Allah aşkına onu bırakın.”
Yanlarında bulunan Benî Temîm’den üç kişi de onlara katılıp şöyle dediler:
“Allah’a yemin olsun ki, kardeşlerimizin isteğini kabul edelim. Bir topluluk, adamları hakkındaki taleplerinde bizden geri durmamızı istediğinde, onların bu isteğini kabul etmemiz gerekir.”
Benim arkadaşlarım lehine Benî Temîm de konuşunca ötekiler beni bıraktılar. Böylece Allah beni kurtardı.
Ebû Mihnef – Fudayl b. Hadîc el-Kindî rivayet ettiğine göre:
Yezid b. Ziyâd, yani Benî Behdela’dan Ebû’ş-Şa‘sâ el-Kindî, Hüseyin’in önünde iki dizi üzerine çöktü ve yüz ok attı; bunlardan neredeyse beşi dışında hepsi hedefini buldu. Ok atarken şöyle diyordu:
“Ben Behdela’nın oğluyum; ben el-Ercüle’nin süvarileriyim.”
Hüseyin de şöyle diyordu:
“Allah’ım! Attığında hedefini isabetli kıl ve mükâfatını cennet eyle.”
Yezid, okları attıktan sonra ayağa kalkıp şöyle dedi:
“Bu oklardan yalnızca beşi boşa gitti. Beş adam öldürdüğüm de bana açıktır.”
Öldürülenlerin ilklerindendi. O gün şöyle diyordu:
Ben Yezid’im, babam Muhâsir’dir.
İninde gizlenen aslandan daha cesurum.
Ey Rabbim! Ben Hüseyin’in yardımcısıyım
ve İbn Sa‘d’ı terk edip bırakanım.
Yezid b. Ziyâd b. el-Muhâsir, yani Ebû’ş-Şa‘sâ, Ömer b. Sa‘d ile birlikte Hüseyin’e karşı gelenlerdendi. Fakat onlar Hüseyin’in şartlarını reddedince onun tarafına geçmiş ve onunla birlikte savaşarak öldürülmüştü.
Amr b. Hâlid es-Saydâvî, Câbir b. el-Hâris es-Selmânî, Amr b. Hâlid’in azatlısı Sa‘d ve Mücemmi‘ b. Abdullah el-Âidî’ye gelince; bunlar savaşın başında kılıçlarıyla halkın üzerine hücum edip en ön safta yer almışlardı. Fakat çok ileri dalınca halk onlara karşı dönüp üstünlük kurdu ve onları, çok uzak olmayan arkadaşlarından ayırdı. Abbas b. Ali halka saldırıp onları kurtardı. Onlar geri döndüler; ancak yaralanmışlardı. Düşmanlar onlara yeniden yaklaştığında, kılıçlarıyla karşı koyup savaştılar. Savaşın daha başında aynı yerde öldürüldüler.
Ebû Mihnef – Züheyr b. Abdurrahman b. Züheyr el-Has‘amî rivayet ettiğine göre:
Hüseyin’le birlikte en son kalan adamı Süveyd b. Amr b. Ebî’l-Mutî‘ el-Has‘amî idi.
O gün Benî Ebî Tâlib’den ilk öldürülen, Ali el-Ekber b. Hüseyin b. Ali oldu. Annesi, Ebû Mürre b. Urve b. Mes‘ûd es-Sekafî’nin kızı Leylâ idi. O halka saldırırken şöyle diyordu:
Ben Ali b. Hüseyin b. Ali’yim.
Allah’ın evine andolsun ki, Peygamber’e en layık olan biziz.
Allah’a yemin olsun ki, nesebi bozuk birinin oğlu bize hükmedemez!
Bunu birkaç defa tekrarladı. Kûfeliler onu öldürmekten çekindiler. Sonra Murre b. Munkiz b. en-Nu‘mân el-Abdî onu gördü ve şöyle dedi:
“Eğer bu adam önümden geçip de şimdi yaptığı gibi yapmaya devam ederse ve ben babasını ondan mahrum etmezsem, Arapların bütün günahları benim üzerime olsun.”
Ali b. Hüseyin halka saldırmayı sürdürdü. Bunun üzerine Murre b. Munkiz ona yaklaşıp mızrakladı. Ali yere yıkıldı. Halk onun üzerine çullanıp kılıçlarıyla onu doğradılar.
Ebû Mihnef – Süleyman b. Ebî Râşid – Humeyd b. Müslim el-Ezdî rivayet ettiğine göre:
O gün Hüseyin’in şöyle dediğini işittim:
“Ey oğlum! Seni öldüren topluluk kahrolsun. Kullarının en yücesi olan Allah’a ve Allah’ın Elçisi’nin dokunulmaz akrabalığına karşı ne kadar da cüretkârlar! Senden sonra dünyanın artık benim için hiçbir değeri yoktur.”
Sonra doğmakta olan güneş gibi bir kadının aceleyle dışarı çıktığını gördüm. Şöyle bağırıyordu:
“Ey kardeşim! Ey yeğenim!”
Bunun kim olduğunu sordum. Bana bunun, Allah’ın Elçisi’nin kızı Fatıma’nın kızı Zeyneb olduğu söylendi. Geldi ve kendisini onun üzerine attı. Hüseyin onun yanına gitti, elinden tuttu ve onu tekrar çadıra götürdü. Sonra oğlunun yanına geldi; onun gençleri de etrafına toplandı. Onlara şöyle dedi:
“Kardeşinizi taşıyın.”
Onlar da onu taşıyıp önünde savaştıkları çadırın önüne koydular.
Amr b. Subeyh es-Sadâî, Abdullah b. Müslim b. Akil’e bir ok attı. Abdullah alnını korumak için elini kaldırınca, ok eline isabet edip alnına geçti ve elini alnına sabitledi. Elini oynatamaz hale geldi. Sonra ona bir ok daha atıldı; bu da kalbini ikiye yardı.
Halk her taraftan onların üzerine saldırmaya başladı. Abdullah b. Kutbe et-Tâî en-Nebhânî, Avn b. Abdullah b. Ca‘fer b. Ebî Tâlib’e saldırıp onu öldürdü. Âmir b. Nehşel et-Teymî, Muhammed b. Abdullah b. Ca‘fer b. Ebî Tâlib’e saldırıp onu öldürdü. Osman b. Hâlid b. Useyr el-Cühenî ile Bişr b. Sevt el-Hemdânî el-Kâbisî, Abdurrahman b. Akil b. Ebî Tâlib’in üzerine çullanıp onu öldürdüler. Abdullah b. Urve el-Has‘amî de Ca‘fer b. Akil b. Ebî Tâlib’e ok atıp onu öldürdü.
Ebû Mihnef – Süleyman b. Ebî Râşid – Humeyd b. Müslim rivayet ettiğine göre:
Genç yüzü ayın ilk parçası gibi parlayan bir delikanlı üzerimize çıktı. Elinde bir kılıç vardı. Üzerinde gömlek ve izâr vardı; ayağında da sandallar bulunuyordu. Sandallarından birinin kayışı kopmuştu; hatırladığıma göre sol olanıydı. Amr b. Sa‘d b. Nüfeyl el-Ezdî bana şöyle dedi:
“Allah’a yemin olsun ki ona saldıracağım.”
Ben de şöyle dedim:
“Sübhanallah! Bunu neden yapmak istiyorsun? Gördüğün üzere etrafını saran bu adamların onu öldürmesi sana yetmiyor mu?”
Fakat o şöyle dedi:
“Allah’a yemin olsun ki ona ben saldıracağım.”
Sonra ona doğru koştu; dönmeden kılıcıyla başına vurdu. Delikanlı yüzüstü yere düştü ve şöyle bağırdı:
“Amcacığım!”
Bunun üzerine Hüseyin bir doğan kuşu gibi atıldı. Kükreyen aslan gibi hücum etti ve Amr’a kılıcıyla vurdu. Amr bu darbeyi koluyla savmaya çalıştı; ancak kolu dirseğinden kesildi. Büyük bir çığlık attı. Hüseyin ondan geri dönünce Kûfeli süvariler, Amr’ı ondan kurtarmak için ona saldırdılar. Atlarının göğüsleri Amr’a çarptı; toynaklarıyla vurdular ve binicileriyle birlikte onun üzerinden geçtiler; böylece onu çiğneyerek öldürdüler. Toz bulutu dağıldığında, Hüseyin’in delikanlının başucunda durduğunu gördüm. Delikanlının ayakları yere doğru uzanmıştı. Hüseyin şöyle diyordu:
“Seni öldüren kavim kahrolsun. Kıyamet gününde onların karşısında senin adına dava edecek olan deden olacaktır. Allah’a yemin olsun ki ey kardeşimin oğlu, senin bağırıp da onun sana yardım edememesi, yahut yardım etse bile bu yardımın sana fayda vermemesi, amcan için çok ağırdır. Allah’a yemin olsun ki onun akrabasını öldürenler çoktur; yardım edenleri ise azdır.”
Sonra onu kucağına aldı.
Sanki o çocuğun iki ayağının yerde iz bıraktığını görüyorum; Hüseyin onu göğsüne bastırmış taşıyordu. Kendi kendime, onunla ne yapacağını sordum. Sonra onu götürüp oğlu Ali b. Hüseyin ile ailesinden öldürülmüş diğerlerinin yanına koydu. Bu çocuğun kim olduğunu sordum. Bana onun Hasan b. Ali b. Ebî Tâlib’in oğlu Kâsım olduğu söylendi.
Hüseyin o gün uzun bir süre orada kaldı.
İnsanlardan biri ona doğru her geldiğinde, ondan uzaklaşıyor ve onun ölümünden ve böylesine korkunç bir günahtan sorumlu olmak istemiyordu. Kindelilerin Benî Beddâ kolundan Mâlik b. en-Nusayr adında bir adam ona saldırdı ve kılıcıyla başına vurdu. Hüseyin’in üzerinde başlıklı bir cübbe vardı. Kılıç cübbenin başlık kısmını yardı ve başını yaraladı. Cübbe kana bulandı. Bunun üzerine Hüseyin şöyle dedi:
“Bundan dolayı elinle artık ne yiyesin ne içesin. Allah seni kıyamet gününde zalimlerle birlikte haşretsin.”
Sonra cübbeyi çıkarıp attı ve bir takke istedi. Takkesini giydi, üzerine bir sarık sardı. Yorulmuştu ve hareketleri ağırlaşmıştı.
Kindeli olan o adam, ipekten yapılmış olan o cübbeyi almıştı. Sonradan onu karısı Ümmü Abdullah bt. el-Hurr’a getirdiğinde — bu kadın Hüseyin b. el-Hurr el-Beddî’nin kız kardeşiydi — adam cübbedeki kanı yıkamaya başladı. Karısı ona şöyle dedi:
“Sen Allah’ın Elçisi’nin kızının oğlunun ganimetini benim evime mi getirdin? Onu benden uzaklaştır.”
Onun arkadaşları, o kötü davranış yüzünden öldüğü güne kadar fakir kaldığını anlattılar.
Hüseyin oturduğunda, küçük çocuğu kendisine getirildi. Çocuğu dizinin üstüne oturttu. Rivayet ederler ki bu çocuk Abdullah b. el-Hüseyin idi.
Ebû Mihnef – Ukbe b. Beşîr el-Esedî şöyle dedi:
Ebû Ca‘fer Muhammed b. Ali b. el-Hüseyin bana, ailesinin kanının bizim, Benî Esed’in ellerinde bulunduğunu söyledi. Ben de ona, “Bu benim suçum mu? Allah sana merhamet etsin” dedim. Sonra bizim suçumuzun ne olduğunu sordum. O da şöyle cevap verdi:
“Hüseyin’e küçük çocuğu getirildi; çocuk onun dizindeydi. Sonra siz Benî Esed’den biri bir ok attı ve çocuğu boğazından vurdu. Hüseyin kanı eliyle tuttu. Avucu dolunca kanı yere döktü ve şöyle dedi:
‘Rabbim! Eğer gökten gelecek yardımı bizden alıkoyduysan, bunu daha hayırlı bir maksat için yapmış ol. Bu zalimlerden bizim intikamımızı al.’”
Abdullah b. Ukbe el-Ganevî, Ebû Bekir b. el-Hasan b. Ali’ye bir ok attı ve onu öldürdü. İbn Ebî Akîb el-Leysî bu olay hakkında şöyle dedi:
Kanımızdan bir damla Gani kabilesinin üzerindedir,
Bir başkası da Esed kabilesindedir. Bu sayılacak ve unutulmayacaktır.
Rivayet ederler ki Abbas b. Ali, anne tarafından kardeşleri olan Abdullah, Ca‘fer ve Osman’a şöyle dedi:
“Anne bir kardeşlerim! Önce siz ilerleyin ki ben size mirasçı olayım. Çünkü sizin çocuğunuz yok.”
Onlar da ileri çıktılar ve öldürüldüler. Hânî b. Sebît el-Hadramî, Abdullah b. Ali b. Ebî Tâlib’e saldırıp onu öldürdü. Sonra Ca‘fer b. Ali’ye saldırıp onu da öldürdü. Başını da alıp götürdü. Havlî b. Yezîd el-Asbahî, Osman b. Ali b. Ebî Tâlib’e bir ok attı. Sonra Benî Ebân b. Dârim’den bir adam ona saldırıp onu öldürdü. Benî Ebân b. Dârim’den bir başka adam da Muhammed b. Ali b. Ebî Tâlib’e ok atıp onu öldürdü ve başını götürdü.
Hişâm b. Muhammed el-Kelbî – Sekûn kabilesinden Ebû’l-Hüzeyl şöyle dedi:
Hâlid b. Abdullah zamanında Hânî b. Sebît el-Hadramî’yi bir grup Hadramî arasında otururken gördüm. O sırada çok yaşlanmıştı. Hüseyin’in öldürülmesine katılanlardan biri olduğunu söyleyerek şunu anlattığını duydum:
“Allah’a yemin olsun ki, ben atlı on kişiden biriydim. Atlar korkudan kişniyor ve dönüp dolaşıyordu. Hüseyin’in ailesinden genç bir delikanlı çadırlardan elinde bir sopa ile çıktı. Üzerinde bir izâr ve bir gömlek vardı. Çok korkmuştu, sağına soluna bakıyordu. Döndükçe kulaklarındaki iki inci sallanıyordu. Derken bir adam ona doğru yaklaştı. Atı üzerinde ona iyice yaklaşınca eğildi ve kılıcıyla onu yere serdi.”
Hişâm b. Muhammed el-Kelbî – Sekûnlu ravî şöyle dedi:
O delikanlıyı öldüren kişi Hânî b. Sebît idi. Bu yüzden ayıplanınca, suçu kendinden başkasına attı.
Hişâm b. Muhammed el-Kelbî – Amr b. Şemir – Câbir el-Cu‘fî rivayet ettiğine göre:
Hüseyin’in susuzluğu çok şiddetlendi ve su içmek için yaklaştı. Bunun üzerine Hüseyn b. Temîm ona bir ok attı; ok ağzına isabet etti. Ağzından kan fışkırdı, o da onu eliyle silip havaya savurdu. Sonra Allah’a hamd edip O’nu yüceltti. Ellerini birleştirerek şöyle dedi:
“Allah’ım! Onların sayısını tek tek say, güçlerini dağıt ve yeryüzünde içlerinden bir tek kişi bile bırakma.”
Hişâm b. Muhammed el-Kelbî – babası Muhammed b. es-Sâib – el-Kâsım b. el-Asbağ b. Nübâte – Hüseyin’in bulunduğu kampta bulunan bir şahitten rivayet ettiğine göre:
Kamp dağıtıldığında Hüseyin, Fırat’a ulaşmak için bent tarafına yöneldi. Benî Ebân b. Dârim’den biri şöyle bağırdı:
“Yazıklar olsun size! Onu sudan uzak tutun. Şiâsının ona ulaşmasına izin vermeyin.”
Adam atını mahmuzladı, halk da onun peşine düştü ve Hüseyin’in Fırat’a ulaşmasını engellediler. Bunun üzerine Hüseyin şöyle dedi:
“Allah’ım! Onu susuz bırak.”
Ebânlı adam bir ok çıkarıp Hüseyin’in boğazına sapladı. Hüseyin oku çekip çıkardı ve iki avucunu açtı. Avuçları kanla doldu. Sonra Hüseyin şöyle dedi:
“Allah’ım! Senin Peygamberinin kızının oğluna yapılanı sana şikâyet ediyorum.”
Allah’a yemin olsun ki, Benî Ebân b. Dârim’den olan o adamın üzerinden çok geçmedi; Allah ona asla gideremeyeceği bir susuzluk verdi.
el-Kâsım b. el-Asbağ şöyle dedi:
Beni o adamı ziyaret edenler arasında görebilirdin. Önünde hurma şırası karıştırılmış soğuk su, süt dolu bardaklar ve su dolu testi ve çömlekler bulunurdu. Buna rağmen şöyle derdi:
“Yazıklar olsun size! Bana su verin; susuzluk beni öldürüyor.”
Sonra ona bir testi yahut bir bardak verilirdi; oysa bu bir bardak su bir ev halkının susuzluğunu gidermeye yeterdi. O yine de içerdi. Bardağı ağzından çekince biraz dinlenir, sonra tekrar şöyle derdi:
“Yazıklar olsun size! Bana su verin; susuzluk beni öldürüyor.”
Allah’a yemin olsun ki, çok geçmeden karnı, devenin karnı gibi yarıldı.
Ebû Mihnef’in rivayetine göre:
Şimr b. Zî’l-Cevşen, Kûfeli yaya askerlerden on kişi kadar bir grupla birlikte Hüseyin’in eşyalarını ve ailesini yerleştirdiği yerin karşısına ilerledi. Hüseyin oraya yöneldi; fakat onu eşyalarından ayırdılar. Bunun üzerine Hüseyin şöyle bağırdı:
“Yazıklar olsun size! Eğer dininiz yoksa ve dönüş gününden korkmuyorsanız, hiç olmazsa dünya işlerinizde hür ve asalet sahibi kimseler olun da, alçaklarınızı ve cahillerinizi eşyalarıma ve aileme musallat etmeyin.”
İbn Zî’l-Cevşen ona şöyle karşılık verdi:
“Bu, senin işindir ey Fâtıma’nın oğlu.”
Sonra yaya askerlerle ona doğru ilerledi. Bunların arasında Ebû’l-Cenûb — adı Abdurrahman el-Cu‘fî idi — el-Kaş‘am b. Amr b. Yezîd el-Cu‘fî, Sâlih b. Vehb el-Yezenî, Sinân b. Enes en-Nehâî ve Havlî b. Yezîd el-Asbahî de vardı. Şimr onları kışkırtmaya başladı. Tam teçhizatlı olan Ebû’l-Cenûb’un yanından geçti ve ona şöyle dedi:
“Onun üzerine yürü.”
Ebû’l-Cenûb şöyle dedi:
“Senin onun üzerine yürümene engel olan nedir?”
Şimr, “Bunu bana mı söylüyorsun?” dedi.
Ebû’l-Cenûb da, “Bunu bana mı söylüyorsun?” diye karşılık verdi.
Birbirlerine sövüştüler. Ebû’l-Cenûb cesur bir adamdı. Şöyle dedi:
“Allah’a yemin olsun ki, mızrağımın ucunu senin gözüne saplamak içimden geçiyor.”
Bunun üzerine Şimr ondan uzaklaştı ve şöyle dedi:
“Allah’a yemin olsun ki, sana zarar vermeye gücüm yeterse mutlaka zarar vereceğim.”
Sonra Şimr b. Zî’l-Cevşen, yaya askerlerle birlikte Hüseyin’e doğru ilerledi. Hüseyin onlara saldırmaya başladı, onlar da ondan geri çekildiler. Onu bütünüyle kuşattılar. Bu sırada ailesinden bir çocuk Hüseyin’e doğru geldi. Halası Ali’nin kızı Zeyneb onu durdurmak için tuttu. Hüseyin ona, çocuğu yanında tutmasını söyledi; fakat çocuk kabul etmedi. Hızla Hüseyin’e doğru koştu ve onun yanında durdu. Bunun üzerine Benû Teymullah b. Sa‘lebe b. Ukabe’den Bahr b. Ka‘b b. Ubeydullah, elinde kılıçla Hüseyin’e doğru atıldı. Delikanlı ona, “Ey kötü soylu adam, amcamı öldürmek mi istiyorsun?” dedi. Bahr kılıcıyla ona vurdu. Çocuk darbeyi koluyla karşılamaya çalıştı. Kılıç kolu derisine kadar yardı; kolu sarkar hâlde kaldı. Çocuk, “Anneciğim!” diye bağırdı. Hüseyin onu tuttu ve bağrına bastı. Ona, “Kardeşimin oğlu, başına gelene sabret ve bundaki hayrı düşün. Çünkü Allah seni salih atalarınla, Allah’ın Elçisi ile, Ali b. Ebî Tâlib ile, Hamza ile, Ca‘fer ile ve Hasan b. Ali ile bir araya getirecektir.” dedi.
Ebû Mihnef – Süleyman b. Ebî Râşid – Humeyd b. Müslim rivayet ettiğine göre: O gün Hüseyin’in şöyle dediğini duydum: “Allah’ım, gökten onların üzerine yağmur damlalarını kes. Yeryüzünün bereketlerini onlardan esirge. Onlara bir süre hayatı hoş kıldığın gibi, onları fırkalara ayır, onları fırkaların yollarına sevk et ve yöneticilerini onlardan asla hoşnut etme. Bizi kendilerine yardım edelim diye çağırdılar, sonra bize düşman oldular ve bizi öldürdüler.” Sonra yaya askerlere saldırdı; onlar da ondan geri çekildiler.
Hüseyin’in yanında üç ya da dört kişiden başka kimse kalmayınca, kenarı parlak Yemen kumaşından dokunmuş sağlam bir şalvar istedi. Ganimet edilmesin diye onu yırttı ve parçaladı. Adamlarından biri ona, “Bunun altına içlik giysen daha iyi olur.” dedi. Hüseyin, “Bunlar aşağılık kimselerin giysisidir; benim giymem uygun değildir.” dedi. Hüseyin öldürüldüğünde Bahr b. Ka‘b o şalvarı da aldı ve onu çıplak bıraktı.
Ebû Mihnef – Amr b. Şuayb – Muhammed b. Abdurrahman rivayet ettiğine göre: Bahr b. Ka‘b’ın elleri kışın öyle yaş olurdu ki su serpiyormuş gibi görünürdü; yazın ise öyle kururdu ki odun gibi olurdu.
Ebû Mihnef – Haccâc b. Ali – Abdullah b. Ammâr b. Abd Yağûs el-Bârikî rivayet ettiğine göre: Daha sonra Abdullah b. Ammâr, Hüseyin’in öldürülmesinde hazır bulunduğu için kınandı. Fakat Abdullah b. Ammâr şöyle dedi: “Ben Benî Hâşim’e iyilik ettim.” Biz, “Onlara nasıl bir iyilik yaptın?” diye sorduk. Şöyle cevap verdi: “Mızrağımla Hüseyin’e saldırdım. Yanına kadar geldim. İsteseydim, onu mutlaka mızraklardım. Ama biraz uzağa çekildim ve kendi kendime, ‘Onu bizzat öldürerek ne elde edeceğim? Varsın onu başkası öldürsün.’ dedim.”
Sonra Abdullah b. Ammâr şöyle anlattı: Yaya askerler ona sağdan ve soldan saldırdılar. O, sağındakilere hücum edip onları dağıttı. Sonra solundakilere hücum edip onları dağıttı. Üzerinde ipekten bir gömlek ve bir sarık vardı. Allah’a yemin ederim ki, onun gibi sebat eden birini hiç görmedim. Oğulları, ailesi ve adamları öldürülmüştü; buna rağmen yüreği daha güçlü, ruhu daha keskin, saldırıda daha cesur kimse görmedim. Allah’a yemin ederim ki, ne ondan önce ne de sonra onun benzerini görmedim. Yaya askerler onun bulunduğu yerde olunca, kurt karşısındaki keçilerin dağıldığı gibi sağından ve solundan dağılıyorlardı. Allah’a yemin ederim ki, tam bu sırada Fâtıma’nın kızı Zeyneb dışarı çıktı. Onun küpelerinin kulakları ile omuzları arasında sallandığını görüyordum. Şöyle diyordu: “Keşke gök yere inseydi.” Ömer b. Sa‘d Hüseyin’e yaklaşmıştı. Zeyneb ona, “Ömer b. Sa‘d! Ebû Abdullah öldürülüyor da sen bakıyor musun?” diye seslendi. Ben Ömer’in gözyaşlarının yanaklarından ve sakalından aktığını, yüzünü ondan çevirdiğini gördüm.
Ebû Mihnef – es-Sakab b. Züheyr – Humeyd b. Müslim rivayet ettiğine göre: Hüseyin’in üzerinde ipekten bir cübbe ve çivit boyalı bir sarık vardı. Öldürülmeden önce, yaya hâlde yiğit bir süvari gibi savaşırken, darbelerden kaçınıp boşluklardan yararlanıyor ve süvarilere saldırıyorken şöyle dediğini duydum: “Birbirinizi beni öldürmeye mi teşvik ediyorsunuz? Allah’a yemin ederim ki, benden sonra Allah’ın bir başka kulunu öldürmeyeceksiniz ki Allah benim için üzülüp gazaplandığından daha çok sizin bu işiniz için gazaplansın. Allah’a yemin ederim, umarım Allah sizi alçaltarak bana lütufta bulunur; sonra da siz farkına varmadan benim intikamımı sizden alır. Allah’a yemin ederim ki, eğer beni öldürürseniz, Allah aranıza fitne sokacak, kanınızı birbirinize döktürecektir. Sonra da sizin için korkunç azabı kat kat artırıncaya kadar razı olmayacaktır.”
O gün boyunca uzun süre geçti. İnsanlar onu öldürmek isteselerdi bunu yapabilirlerdi; fakat her biri bu işi ötekine bırakıyor, her biri ötekinin Hüseyin’i öldürmesini umuyordu. Her biri, bunu kendisinin değil başkasının yapmasını istiyordu. Sonunda Şimr halkın arasında bağırdı: “Yazıklar olsun size! Adamı niçin bekletiyorsunuz? Onu öldürün, analarınız sizden yoksun kalsın!” Bunun üzerine her taraftan ona saldırı başlatıldı. Zur‘a b. Şerîk et-Temîmî, onun sol eline bir darbe vurdu. Darbe omzuna isabet etti. O sendeleyip düşerken geri çekildiler. O bu hâlde iken Sinân b. Enes b. Amr en-Nehaî üzerine atıldı ve mızrağıyla onu vurdu. Hüseyin yere düştü. Sinân, Havlî b. Yezîd el-Asbahî’ye onun başını kesmesini söyledi. Fakat Havlî bunu yapamadı; zayıflık gösterdi ve titredi. Bunun üzerine Sinân b. Enes, “Allah kollarını kırsın ve ellerini yok etsin!” dedi. Sonra eğildi, Hüseyin’i öldürdü ve başını kesti. Ardından başı Havlî b. Yezîd’e teslim edildi.
Bundan önce Hüseyin birçok kılıç darbesi almıştı.
Ebû Mihnef – Ca‘fer b. Muhammed b. Ali rivayet ettiğine göre: Hüseyin öldürüldüğünde üzerinde otuz üç mızrak yarası ve otuz dört kılıç darbesi vardı.
Humeyd devamla şöyle dedi: Sinân b. Enes, Hüseyin’in başını almada bir başkası kendisini geçmesin diye, kimseyi Hüseyin’e yaklaştırmıyordu; yaklaşanı saldırarak uzaklaştırıyordu. Sonra Hüseyin’in başını aldı ve Havlî’ye verdi. Hüseyin’in bedeni olduğu gibi yağmalandı. Bahr b. Ka‘b onun şalvarını aldı. Kays b. el-Eş‘as onun abasını aldı. Bu aba ipektendi; bundan sonra Kays’a “Aba sahibi Kays” denildi. Benî Evd’den Esved adında biri onun nalınlarını aldı, Benû Nahşel b. Dârim’den biri de kılıcını aldı. Daha sonra bu kılıç Habîb b. Bedîl ailesinin eline geçti.
İnsanlar Hüseyin’in çadırındaki safrana, elbiselere ve develere yönelip bunları yağmaladılar. Sonra Hüseyin’in kadınlarına, eşyalarına ve yüklerine yöneldiler. Kadınların elbiseleri sırtlarından yırtıldı, zorla alındı ve ellerinden çekilip götürüldü.
Ebû Mihnef – Züheyr b. Abdurrahman el-Haş‘amî rivayet ettiğine göre: Süveyd b. Amr b. Ebî’l-Mutî’ yere düşürülmüştü ve yaralar içinde kalmıştı. Ölüler arasında yaralı hâlde yere düşmüştü. Ayıldığı sırada, Hüseyin’in öldürüldüğünü söyleyenleri duydu. Kılıcı elinden alınmıştı; yanında sadece bir bıçak vardı. Bununla bir süre savaştı, sonra o da öldürüldü. Onu Urve b. Bittâr et-Tağlibî ile Zeyd b. Rukâd el-Cenbî öldürdü. O, öldürülenlerin sonuncusuydu.
Ebû Mihnef – Süleyman b. Ebî Râşid – Humeyd b. Müslim rivayet ettiğine göre: Hüseyin b. Ali’nin küçük oğlu Ali el-Asgar’ın yanına geldim. Hasta idi, yatağına uzanmıştı. Şimr b. Zî’l-Cevşen de bazı yaya askerlerle oradaydı ve “Bunu da öldürelim mi?” diyorlardı. Ben, “Sübhânallah! Çocuklar da mı öldürülür? Bu daha küçücük bir çocuk.” dedim. Böyle söyleyerek onları ondan uzaklaştırmaya devam ettim; sonunda Ömer b. Sa‘d geldi. O da, “Bu kadınların çadırına kimse girmesin; bu hasta çocuğa dokunulmasın. Onların eşyalarından kim bir şey almışsa geri versin.” diye emretti. Allah’a yemin ederim ki hiç kimse hiçbir şeyi geri vermedi. Ali b. Hüseyin bana, “Allah seni güzel mükâfatlandırsın. Allah’a yemin ederim ki, Allah senin sözlerin sebebiyle kötülüğü benden uzak tuttu.” dedi.
İnsanlar Sinân b. Enes’e, “Sen Fâtıma’nın kızı olan Allah Elçisi’nin oğlunu, Hüseyin b. Ali’yi öldürdün. Sen, bu halkı zorbalıktan kurtarmak niyetiyle onların yanına gelen, Arapların soyca en büyüğünü öldürdün. Haydi şimdi ileri git ve bu işin karşılığını önderlerinden iste. Hüseyin’i öldürmenin karşılığı olarak hazinelerini sana verseler yine de az olur.” dediler. Bunun üzerine Sinân atına binip ileri çıktı. Şairdi ve içinde delilik vardı. Ömer b. Sa‘d’ın çadırının girişine geldi ve yüksek sesle şöyle bağırdı:
Heybemi altın ve gümüşle doldurun.
Ben korunan hükümdarı öldürdüm.
Ben ana baba bakımından en soylu adamı öldürdüm;
insanlar soy sop saydığında onunki en üstün olandır.
Ömer b. Sa‘d, “Ben senin deli olduğuna şahitlik ederim. Senin akıllı olman mümkün değil. Onu bana getirin.” dedi. Sinân getirildiğinde, Ömer ona sopayla vurdu ve, “Ey deli! Bu sözleri mi söylüyorsun? Allah’a yemin ederim ki, eğer İbn Ziyâd bunu duysa başını kestirirdi.” dedi.
Ömer b. Sa‘d, Ukbe b. Sim‘ân’ı tutukladı. O, Kelb kabilesinden İmruü’l-Kays’ın kızı er-Rabâb’ın kölesiydi. Rabâb, Hüseyin’in kızı Sükeyne’nin annesiydi. Ömer ona, “Sen kimsin?” diye sordu. O da, “Ben bir başkasının mülkü olan bir köleyim.” dedi. Bunun üzerine onu serbest bıraktı.
Bunlardan başka kimse kurtulamadı; yalnızca el-Murakka‘ b. Sümâme el-Esedî kurtuldu. O çökmüş hâlde ok atıyor ve savaşıyordu. Kendi kabilesinden bir grup gelip ona, “Sana eman verildi, yanımıza çık.” dediler. O da onların yanına çıktı. Ömer b. Sa‘d onları İbn Ziyâd’a götürüp Murakka‘ hakkında bilgi verince, İbn Ziyâd onu ez-Zerrah’a sürdü.
Sonra Ömer b. Sa‘d adamları arasında, “Kim gönüllü olup Hüseyin’e giderek atını onun cesedi üzerinde koşturacak?” diye seslendi. On kişi gönüllü oldu. Bunların arasında, Hüseyin’in gömleğini alıp daha sonra cüzzama yakalanan İshak b. Hayve el-Hadramî ile Abbâs b. Mersed b. Alkame b. Seleme el-Hadramî de vardı. Atlarıyla Hüseyin’in bedeninin üzerinden geçtiler; sırtını ve göğsünü ezdiler. Daha sonra, bilinmeyen bir yerden gelen bir okun savaş sırasında Abbâs b. Mersed’e isabet edip kalbini yardığını ve onun da öldüğünü öğrendim.
Hüseyin’in taraftarlarından yetmiş iki kişi öldürüldü. Gadiriyye’de oturan Benû Esed’den bazıları, öldürülmelerinden bir gün sonra Hüseyin’i ve taraftarlarını defnetti. Ömer b. Sa‘d’ın taraftarlarından ise yaralılar dışında seksen sekiz kişi öldürüldü. Ömer b. Sa‘d onların cenaze namazını kıldı ve onları gömdü.
Hüseyin öldürülür öldürülmez, aynı gün başı Havlî b. Yezîd ve Humeyd b. Müslim el-Ezdî ile birlikte Ubeydullah b. Ziyâd’a gönderildi. Başla birlikte yolculuk eden Havlî, saraya vardığında kapıyı kapalı buldu. Kendi evine gidip başı evindeki bir leğenin altına koydu. Onun biri Benî Esed’den, diğeri Hadramîlerden olmak üzere iki karısı vardı. Hadramî olanının adı en-Nevvâr bt. Mâlik b. Akrab idi. O gece sıra Hadramî kadındaydı.
Hişâm b. Muhammed el-Kelbî – babası Muhammed b. es-Sâib – en-Nevvâr bt. Mâlik rivayet ettiğine göre: Havlî, Hüseyin’in başıyla geldi ve onu evinde bir leğenin altına koydu. Sonra içeri girip yatağa uzandı. Ben ona, “Ne oldu? Başına ne geldi?” diye sordum. O da, “Sana çağların servetini getirdim. Hüseyin’in başı evde senin yanında.” dedi. Ben de, “Yazıklar olsun sana! İnsanlar altın ve gümüş getirirken sen Allah Elçisi’nin oğlunun başını mı getiriyorsun? Hayır, Allah’a yemin ederim ki, seninle ben artık aynı odada asla bir araya gelmeyeceğiz.” diye bağırdım. Yatağımdan fırlayıp evin dışına çıktım. O da Esedli olan kadını çağırıp yanında yatırdı. Ben nöbet tuttum. Allah’a yemin ederim ki, gökten leğene doğru inen direk gibi bir nur gördüm; etrafında da beyaz kuşlar uçuşuyordu. Sabah olunca Havlî, başı Ubeydullah b. Ziyâd’a götürdü.
Ömer b. Sa‘d, o günün geri kalan kısmında ve ertesi gün orada kaldı. Sonra Humeyd b. Bükeyr el-Ahmerî’ye, halk arasında Kûfe’ye dönüş için çağrı yapmasını emretti. Hüseyin’in kızlarını, kız kardeşlerini, yanında bulunan çocukları ve hasta olan Ali b. Hüseyin’i de beraberine aldı.
Ebû Mihnef – Ebû Züheyr el-Absî – Kurre b. Kays et-Temîmî rivayet ettiğine göre: O kadınlara baktım. Hüseyin’in ve ailesinden olanların, oğullarının cesetlerinin yanından geçerken feryat ediyor, yüzlerini tırmalıyorlardı. Ben de atımı onların tarafına çevirdim. Allah’a yemin ederim ki, o kadınlardan daha güzel bir manzara görmedim. Allah’a yemin ederim ki, Yebrin’deki yaban ineklerinden daha güzeldiler. Hiç unutmayacağım şeylerden biri de, Fâtıma’nın kızı Zeyneb’in, kardeşi Hüseyin’in yere serilmiş bedeninin yanından geçerken söylediği sözlerdir. Şöyle diyordu: “Ey Muhammed! Ey Muhammed! Göğün melekleri sana rahmet etsin. İşte Hüseyin açıkta bırakılmış, kana bulanmış, uzuvları parçalanmış hâlde. Ey Muhammed! Kızların esir edildi, soyun öldürüldü ve doğu rüzgârı üzerlerine toz savuruyor.” Allah’a yemin ederim ki, bu sözleriyle dost düşman herkesi ağlattı.
Geri kalanların başları da kesildi; bu yetmiş iki baş Şimr b. Zî’l-Cevşen, Kays b. el-Eş‘as, Amr b. el-Haccâc ve Uzre b. Kays ile birlikte Ubeydullah b. Ziyâd’a götürüldü.
Ebû Mihnef – Süleyman b. Ebî Râşid – Humeyd b. Müslim rivayet ettiğine göre: Ömer b. Sa‘d beni çağırıp ailesine, Allah’ın kendisine zafer verdiğini ve sağ salim olduğunu müjdelemem için gönderdi. Ben de yola çıktım, ailesine vardım ve haberini bildirdim. Sonra Ubeydullah b. Ziyâd’ı ziyaret etmeye devam ettim. Onu halk için bir meclis kurmuş hâlde buldum. Heyetin daha önce gelmiş olduğunu gördüm. Onlara içeri girme izni vermişti; halka da girmeleri için izin verilmişti. Ben de içeri girenlerle birlikte girdim. Hüseyin’in başı onun önüne konmuştu. O da elindeki değnekle dişlerinin arasına dürtüyordu. Zeyd b. Erkam onun bunu sürdürdüğünü görünce, “O değneği o dişlerden çek. Allah’tan başka ilah olmadığına yemin ederim ki, ben Allah Elçisi’nin dudaklarının o dudakları öptüğünü gördüm.” dedi. Sonra yaşlı adam ağlamaya başladı. İbn Ziyâd da, “Allah gözlerini ağlatsın. Allah’a yemin ederim ki, eğer sen aklı gitmiş, bunamış bir yaşlı olmasaydın başını kestirirdim.” dedi. Bunun üzerine Zeyd b. Erkam kalkıp çıktı. O çıktıktan sonra halkın şöyle dediğini duydum: “Allah’a yemin olsun ki, Zeyd b. Erkam öyle sözler söyledi ki, eğer İbn Ziyâd duysaydı onu öldürürdü.” Ben, “Ne söyledi?” diye sordum. Onlar da, “Yanımızdan geçerken şöyle diyordu: ‘Bir köle bir köleye iktidar verdi; o da halkı kendine miras yaptı. Ey Araplar! Bugünden sonra siz kölesiniz. Fâtıma’nın oğlunu İbn Mercâne’nin emriyle öldürdünüz. O, en hayırlılarınızı öldürecek, en kötülerinizi köleleştirecek. Siz zillete razı oldunuz. Zillete razı olanlar helâk olsun.’” dediler.
Hüseyin’in başı çocukları, kız kardeşleri ve kadınlarıyla birlikte Ubeydullah b. Ziyâd’a getirildiğinde, Fâtıma’nın kızı Zeyneb en eski elbiselerini giymiş, cariyeleri etrafını sarmış, kendini gizlemiş bir hâlde içeri girdi ve oturdu. İbn Ziyâd, “Şu oturan kadın kim?” diye sordu. O cevap vermedi. Soruyu üç kez tekrarladı; yine kimse cevap vermedi. Sonra cariyelerinden biri, “Bu, Fâtıma’nın kızı Zeyneb’dir.” dedi. Ubeydullah ona, “Sizi rezil eden, sizi öldüren ve iddialarınızın yalanını açığa çıkaran Allah’a hamdolsun.” dedi. Zeyneb de, “Bizi Muhammed ile üstün kılan ve bizi bütünüyle günahtan arındıran Allah’a hamdolsun. Senin dediğin gibi değildir. Ancak büyük günah işleyen rezil olur, ancak sapkın olanın yalanı ortaya çıkar.” diye cevap verdi. O da, “Allah’ın ailene ne yaptığını nasıl buldun?” dedi. Zeyneb, “Allah onlara ölümü yazmıştı; onlar da yatacakları yerlere gittiler. Allah seni de bizi de bir araya getirecek. Sen O’nun huzurunda mazeretlerini ileri süreceksin; biz de O’nun huzurunda sana karşı davacı olacağız.” dedi. İbn Ziyâd öfkelendi, gazabı iyice arttı. Amr b. Hureys araya girip, “Allah valiyi yüceltsin; o sadece bir kadındır. Kadınlar söylediklerinden sorumlu tutulmaz. Sözlerinden dolayı onu sorumlu tutma ve saçma konuşmalarından dolayı da onu kınama.” dedi. Bunun üzerine İbn Ziyâd ona, “Allah, ailenden olan o azgın ve isyankârları öldürerek içimi rahatlattı.” dedi. Zeyneb ağladı, sonra şöyle dedi: “Hayatıma yemin olsun ki, ailemin olgunlarını öldürdün, ailemi yıktın, dallarımı kestin ve kökümü söktün. Eğer bu seni tatmin ediyorsa, artık tatmin oldun.”
Ubeydullah dedi ki: “Hayatıma andolsun, bu gerçek cesarettir. Senin baban da cesur bir şairdi.” O da şöyle cevap verdi: “Kadının cesaretle ne ilgisi var? Beni cesaretten alıkoyan şeyler var. Fakat söylediklerim ancak içimden taşan sözlerdir.”
Ebû Mihnef – el-Mücâlid b. Saîd rivayet ettiğine göre: Ubeydullah b. Ziyad, Ali b. el-Hüseyin’i fark edince polislerden birine, “Bunun erkeklik çağına ulaşıp ulaşmadığına bak.” dedi. Adam onun peştamalını çekip baktıktan sonra ulaştığını söyledi. Bunun üzerine İbn Ziyad, “Onu götürün ve başını kesin.” dedi. Ali, “Seninle bu kadınlar arasında akrabalık var. Öyleyse onlarla birlikte ilgilenecek bir adam gönder.” dedi. İbn Ziyad onun gitmesini emretti ve onu kadınlarla birlikte gönderdi.
Ebû Mihnef – Süleyman b. Ebî Râşid – Humeyd b. Müslim rivayet ettiğine göre: Ben, Ali b. el-Hüseyin İbn Ziyad’ın huzuruna getirildiğinde orada duruyordum. İbn Ziyad ona, “Adın nedir?” diye sordu. O da, “Ben Ali b. el-Hüseyin’im.” dedi. İbn Ziyad, “Allah Ali b. el-Hüseyin’i öldürmedi mi?” dedi. O sustu. Bunun üzerine İbn Ziyad, “Niçin konuşmuyorsun?” diye sordu. O şöyle cevap verdi: “Benim de Ali b. el-Hüseyin adında bir kardeşim vardı. İnsanlar onu öldürdü.” İbn Ziyad, “Onu Allah öldürdü.” dedi. Ali sustu. İbn Ziyad tekrar, “Niçin konuşmuyorsun?” diye sordu. O da, “Allah canları, ölümleri anında alır.” ve “Hiçbir can, Allah’ın izni olmadan ölmez.” dedi. Bunun üzerine İbn Ziyad bağırdı: “Hayatıma andolsun, sen de onlardansın. Bakın bakalım, bu ergenlik çağına ulaşmış mı? Vallahi ben onun erkek olduğunu düşünüyorum.”
Mürrî b. Muâz el-Ahmerî onu açıp baktı ve, “Evet, erkeklik çağına ulaşmış.” dedi. Bunun üzerine İbn Ziyad onun öldürülmesini emretti. Ali b. el-Hüseyin ona, “Bu kadınlardan kimi sorumlu tutacaksın?” dedi. Halası Zeyneb ona sarıldı ve şöyle yalvardı: “Ey İbn Ziyad! Bizden hâlâ usanmadın mı? Kanımıza hâlâ doymadın mı? Bizden birini daha mı sağ bırakmayacaksın?” Sonra Ali’ye sarıldı ve şöyle devam etti: “Eğer müminsen, seni Allah’a and veriyorum, onu öldüreceksen beni de onunla birlikte öldür.” Ali b. el-Hüseyin de ona, “Ey İbn Ziyad! Eğer seninle Ali’nin ailesi arasında bir akrabalık varsa, onlara İslam’a uygun şekilde eşlik edecek salih bir adam gönder.” dedi. Bunun üzerine İbn Ziyad bir süre Zeyneb’e baktı, sonra halka dönüp, “Akrabalık ne de şaşırtıcı şeymiş! Vallahi sanıyorum ki, eğer onu öldürürsem gerçekten onunla birlikte kendisinin de öldürülmesini istiyor. Çocuğu bırakın… Kadınlarınızla birlikte gidin.” dedi.
Humeyd b. Müslim rivayet ettiğine göre: Ubeydullah saraya girip halk da içeri alınca, “Namaz toplayıcıdır.” diye nida edildi ve insanlar büyük mescitte toplandı. İbn Ziyad minbere çıktı ve şöyle dedi: “Hamdolsun Allah’a ki hakkı ve hak ehline yardım etti. Müminlerin emiri Yezid b. Muâviye’yi ve taraftarlarını galip getirdi. Yalancı oğlu yalancı Hüseyin b. Ali’yi ve Şiasını öldürdü.”
İbn Ziyad henüz konuşmasını bitirmemişti ki, Benû Vâlibe’den olan Abdullah b. Afîf el-Ezdî el-Ğâmidî ayağa fırladı. O, Ali’nin Şiasından idi. Sol gözünü Cemel Vakası’nda Ali ile birlikteyken kaybetmişti. Sıffin’de ise başına ve kaşına aldığı bir darbeyle öteki gözünü de kaybetmişti. Büyük mescitten pek çıkmaz, geceye kadar orada namaz kılar sonra ayrılırdı. İbn Ziyad’ın konuşmasını duyunca bağırdı: “Ey Mercâne oğlu! Yalancı ve yalancı oğlu olanlar sensin, babandır, seni göreve getiren adamdır ve onun babasıdır. Ey Mercâne oğlu, peygamberlerin oğullarını öldürüyor ve sonra doğru sözlü insanların diliyle mi konuşuyorsun?” Bunun üzerine İbn Ziyad, “Onu bana getirin!” dedi. Askerler ona doğru atılıp onu yakaladılar. Fakat o, Ezd kabilesinin savaş nidâsı olan “Ey Mebrûr!” diye bağırdı. Orada oturan Abdurrahman b. Mihnef el-Ezdî, “Başkalarına bela açtın. Hem kendini hem de kabileni mahvettin.” dedi. O sırada Kûfe’de Ezd’den yedi yüz savaşçı bulunuyordu. Ezd’in gençlerinden bazıları hızla Abdullah b. Afîf’e yönelip onu kurtardılar ve ailesine götürdüler. Sonra İbn Ziyad, onu geri getirecek adamlar gönderdi; onlar da onu öldürdüler. Ardından onu çorak alanda astırdı.
Ebû Mihnef’e göre: Ubeydullah b. Ziyad, Hüseyin’in başını Kûfe’de sergiletti ve şehirde dolaştırttı. Sonra Zehr b. Kays’ı çağırdı ve Hüseyin’in başını ve arkadaşlarının başlarını Yezid b. Muâviye’ye götürmekle görevlendirdi. Zehr ile birlikte Ebû Bürde b. Avf el-Ezdî ve Târık b. Ebî Zubyân el-Ezdî vardı. Yola çıktılar ve bütün başları Şam’da Yezid b. Muâviye’ye götürdüler.
Hişâm b. Muhammed el-Kelbî – Abdullah b. Yezid b. Ravh b. Zinba‘ el-Cüzâmî – babası – Hımyer’den el-Gazz b. Rabîa el-Cüraşî rivayet ettiğine göre:
Allah’a yemin ederim ki, ben Şam’da Yezid b. Muâviye’nin yanındaydım. Zehr b. Kays, Yezid b. Muâviye’nin huzuruna geldi. Yezid, “Yazıklar olsun sana! Arkanda ne bıraktın? Ne getirdin?” dedi. O da şöyle cevap verdi: “Ey Müminlerin Emiri, sana Allah’ın zafer ve yardımı müjdesini getirdim. Hüseyin b. Ali, ailesinden on sekiz kişi ve Şiasından altmış kişiyle üzerimize geldi. Biz de onları karşılamaya çıktık ve kendilerinden teslim olmalarını, vali Ubeydullah b. Ziyad’ın otoritesine boyun eğmelerini ya da savaşmayı istedik. Onlar ise teslim olmaktansa savaşmayı seçtiler. Güneş doğarken onlara saldırdık ve onları her taraftan kuşattık. Sonunda kılıçlarımız onların başlarını biçti. Sığınacak bir yer bulamadan kaçmaya başladılar; şahin karşısında tepelere ve çukurlara sığınan güvercinler gibi. Allah’a yemin ederim ey Müminlerin Emiri, hayvan kesmeye yetecek bir vakit kadar, yahut bir adamın kaylûle yapacağı kadar bir zaman geçmeden onların sonuncusuna da ulaşmıştık. İşte bedenleri çıplak, elbiseleri kana bulanmış, yüzleri toprağa atılmış hâlde kaldılar. Güneş üzerlerine yakıcı biçimde vurdu; rüzgâr üzerlerine toz savurdu; bu ıssız ve viran yerde onları ziyaret edenler kartallar ve akbabalardı.”
Bunun üzerine Yezid’in gözleri yaşla doldu ve şöyle dedi: “Onu öldürmeden de sizin itaatiniz bana yeterdi. Allah İbn Sümeyye’ye lanet etsin. Vallahi eğer onunla ben karşılaşmış olsaydım, onu serbest bırakırdım. Allah Hüseyin’e merhamet etsin.” Yezid, elçiye hiçbir şey vermedi.
Ubeydullah b. Ziyad, Hüseyin’in kadınları ve çocuklarının yolculuk için hazırlanmasını emretti. Ali b. el-Hüseyin’in boynuna zincir vurulmasını da emretti. Sonra başların peşinden, Kureyş’ten Âize kolundan Muhâffız b. Sa‘lebe el-Âizî ile Şimr b. Zî’l-Cevşen refakatinde onları yola çıkardı. Bunlar, Yezid’in yanına varıncaya kadar onlarla birlikte gittiler. Ali b. el-Hüseyin yol boyunca oraya varıncaya kadar ikisine de tek kelime söylemedi. Yezid’in kapısına ulaştıklarında Muhâffız b. Sa‘lebe sesini yükseltip, “İşte Müminlerin Emiri’ne bu alçak fâcirleri getiren Muhâffız b. Sa‘lebe!” diye bağırdı. Bunun üzerine Yezid b. Muâviye, “Muhâffız’ın anasının doğurduğu şey daha da şerli ve daha da kötüdür. Fakat o, vefasız bir akraba ve zalim bir adamdı.” dedi.
Ebû Mihnef – es-Sakab b. Züheyr – el-Kâsım b. Abdurrahman, Yezid b. Muâviye’nin mevlası, rivayet ettiğine göre: Başlar Yezid’in önüne konulduğunda, yani Hüseyin’in başı ile ailesi ve arkadaşlarının başları, Yezid şu beyti okudu:
Kılıçlar bize aziz olan insanların kafalarını yardı; fakat onlar daha asi ve daha zalim idiler.
Sonra da şöyle ekledi: “Yine de vallahi ey Hüseyin, eğer seninle ben savaşmış olsaydım seni öldürmezdim.”
Ebû Mihnef – Ebû Ca‘fer el-Absî – Ebû Umâre el-Absî rivayet ettiğine göre: Mervân b. el-Hakem’in kardeşi Yahyâ b. el-Hakem şu beyti okudu:
Meydandaki başlar, soy yakınlığı bakımından, nesebi sahte olan köle İbn Ziyad’dan daha yakındı.
Ümeyye oğulları taşlar kadar çoğaldı; fakat Peygamber’in kızı neslini kaybetti.
Bunun üzerine Yezid b. Muâviye, Yahyâ b. el-Hakem’in göğsüne eliyle vurdu ve, “Sus!” diye bağırdı.
Yezid b. Muâviye meclis kurduğunda, Şam’ın ileri gelenlerini çağırıp etrafına oturttu. Sonra Ali b. el-Hüseyin’i, Hüseyin’in çocuklarını ve kadınlarını çağırdı. Halk bakarken onları huzuruna getirdiler. Yezid, Ali’ye şöyle dedi: “Ey Ali, baban benimle olan akrabalık bağını kopardı, benim hakkımı tanımadı ve beni sahip olduğum otoriteden mahrum bırakmak istedi. Allah da ona senin gördüğün şekilde muamele etti.” Ali şu cevabı verdi: “Yeryüzünde ve sizin nefislerinizde meydana gelen hiçbir musibet yoktur ki, biz onu yaratmadan önce bir kitapta yazılmış olmasın.” Bunun üzerine Yezid, oğlu Halid’e, ona cevap vermesini söyledi. Fakat Halid ne diyeceğini bilemedi. Bunun üzerine Yezid, “De ki: ‘Size gelen her musibet, ellerinizin kazandığı yüzündendir. O ise birçoğunu affeder.’” dedi. Bunun üzerine Ali sustu.
Yezid kadınları ve çocukları çağırttı ve onları önünde oturttu. Korkunç bir manzara gördü. Sonra şöyle dedi: “Allah İbn Mercâne’den nefret etsin. Eğer sizinle onun arasında bir akrabalık bağı olsaydı, bunu size yapmazdı; sizi bu hâlde göndermezdi.”
Ebû Mihnef – el-Hâris b. Ka‘b – Fâtıma, Ali’nin kızı, rivayet ettiğine göre: Bizi Yezid’in önüne oturttuklarında bize acıdı, bazı şeyler verilmesini emretti ve bize iyi davrandı. Sonra yüzü kızıl bir Şamlı kalkıp Yezid’in önünde şöyle dedi: “Ey Müminlerin Emiri, bana şunu ver.” Benim için söylüyordu. Ben güzel bir genç kızdım. Titredim ve geriye çekildim; çünkü buna izin verileceğini sandım. Kız kardeşim Zeyneb’in eteğine sarıldım. Zeyneb benden daha yaşlı ve daha akıllıydı. Böyle bir şeyin olmayacağını söyledi. Şamlı adama, “Vallahi yalan söylüyorsun! Vallahi sen çok aşağılık birisin! Böyle bir şey ne senin için olur ne de onun için!” dedi. Bunun üzerine Yezid öfkeyle bağırdı: “Vallahi sen yalancısın! Bu benim için olur. İstersem bunu yaparım.” Zeyneb de, “Hayır vallahi! Allah buna ancak sizin dininizi bırakıp başka bir dine girdiğin zaman izin verir.” diye karşılık verdi. Bunun üzerine Yezid, şaşkın ve öfkeli bir hâlde bağırdı: “Bana böyle karşı mı geliyorsun? Dini terk eden senin babanla kardeşindir.” Zeyneb şöyle dedi: “Sen, baban ve deden, Allah’ın diniyle, benim babamın, kardeşimin ve dedemin diniyle hidayete erdiniz.” O da bağırdı: “Ey Allah düşmanı, yalan söylüyorsun!” Zeyneb, “Sen yetkili bir emirsin; haksız yere sövüyor ve yetkine dayanarak zulmediyorsun.” dedi. Allah’a yemin ederim ki, sanki utandı ve sustu. Şamlı adam tekrar, “Ey Müminlerin Emiri, bana o kızı ver.” dedi. Bunun üzerine Yezid ona, “Defol git! Allah seni öldürsün!” dedi.
Sonra Yezid b. Muâviye, “Numan b. Beşîr! Bunları yararlanacakları şeylerle donat ve onlarla birlikte iyi, güvenilir bir Şamlı gönder. Beraberine süvariler ve yardımcılar da ver; bunları Medine’ye götürsün.” dedi. Ardından kadınların, kendilerine ayrılmış müstakil bir eve yerleştirilmesini emretti. Onlarla birlikte işlerine yarayacak şeyler de gönderildi. Kardeşleri Ali b. el-Hüseyin de onlarla aynı evdeydi. Sonra Yezid’in evine gittiler. Muâviye ailesinden hangi kadın varsa, Hüseyin için gözyaşı döküp ağlayarak onlarla karşılaştı. Hüseyin için yas tutmaları üç gün sürdü.
Yezid, Ali b. el-Hüseyin’i öğle ve akşam yemeklerinden hiçbirine çağırmadan yemezdi. Bir gün yine onu çağırdı. Aynı zamanda henüz küçük bir çocuk olan Amr b. el-Hasan b. Ali’yi de çağırdı. Amr’a, oğlu Halid’i kastederek, “Bu çocukla dövüşür müsün?” dedi. Amr da, “Hayır. Fakat bana bir bıçak ver, ona da bir bıçak ver; sonra dövüşürüm.” dedi. Bunun üzerine Yezid ayağa kalktı, onu tuttu, bağrına bastı ve şöyle dedi: “Bu, babadan tanıdığım bir huydur. Yılan, yılandan başka ne doğurur?” Onlar ayrılmaya hazırlanırken Ali b. el-Hüseyin’i çağırıp şöyle dedi: “Allah İbn Mercâne’ye lanet etsin. Eğer ben babanla birlikte olsaydım, benden ne istemiş olursa olsun reddetmezdim. Onu ölümden korumak için elimden gelen her şeyi yapardım; bu uğurda kendi çocuklarımdan bazılarının yok olması pahasına bile. Fakat Allah sizin gördüğünüz şeyi takdir etti. Medine’den bana yaz ve neye ihtiyacın varsa bildir.” Sonra onlara elbiseler verdi ve onları görevli adama teslim etti. O adam onlarla birlikte gitti. Geceleri yol alıyor, onları önünde tutuyor fakat gözünden de uzak bırakmıyordu. Konakladıklarında onlardan bir yana çekiliyor, kendisi ve arkadaşları, bir tür muhafız gibi etraflarına dağılıyordu. Böylece içlerinden biri yıkanmak veya ihtiyaç gidermek isterse utanmazdı. Sürekli neye ihtiyaçları olduğunu soruyor, Medine’ye varıncaya kadar onlara yumuşak davranıyordu.
el-Hâris b. Ka‘b – Fâtıma, Ali’nin kızı, rivayet ettiğine göre: Ben kız kardeşim Zeyneb’e, “Kardeşim, bu Şamlı bize iyi davrandı. Sence ona bir hediye versek mi?” dedim. O da, “Vallahi ona verecek takılarımızdan başka bir şeyimiz yok.” dedi. Ben de, “Öyleyse takılarımızı verelim.” dedim. Bunun üzerine ben bileziğimle pazubendimi, o da bileziğiyle pazubendini çıkardı; hepsini ona verdik. Özür dileyerek, “Bize iyi eşlik etmenin karşılığı olarak bu senin mükâfatındır.” dedik. Adam şöyle dedi: “Eğer yaptığımı dünya malı için yapmış olsaydım, sizin takılarınız ve daha fazlası buna yeterdi. Fakat vallahi ben bunu ancak Allah için ve sizin Allah’ın Elçisi ile olan yakınlığınız için yaptım.”
Hişâm b. Muhammed el-Kelbî – Avâne b. el-Hakem el-Kelbî rivayet ettiğine göre: Hüseyin öldürülüp de eşyaları ve esirler Kûfe’de Ubeydullah’ın yanına getirildiğinde, onları hapsetti. Onlar hapisteyken, bağlı bir mektupla birlikte içeri bir taş atıldı. Mektupta şöyle yazıyordu: “Şu gün, sizin hakkınızdaki talimatları almak üzere Yezid b. Muâviye’ye ulak gönderildi. Gidişi şu kadar, dönüşü şu kadar gün sürecektir. Eğer ‘Allahu ekber’ sesini duyarsanız, sizi öldürmeye karar verdiler demektir. Eğer ‘Allahu ekber’ sesini duymazsanız, bu sizin için güvenlik demektir, Allah dilerse.” Ulağın gelişinden iki ya da üç gün önce, bu defa bağlı bir mektup ve bir bıçakla birlikte başka bir taş atıldı. Mektupta, “Son şehadetlerinizi ve vasiyetlerinizi yapın; ulak şu gün gelmesi bekleniyor.” deniliyordu. Ulak geldi; fakat “Allahu ekber” sesi duyulmadı. Çünkü gelen mektupta, “Esirleri bana gönderin.” denilmişti.
Ubeydullah b. Ziyad, Muhâffız b. Sa‘lebe ile Şimr b. Zî’l-Cevşen’i çağırıp şöyle dedi: “Eşyaları ve başı Müminlerin Emiri Yezid b. Muâviye’ye götürün.” Onlar da gidip Yezid’in huzuruna çıktılar. Muhâffız b. Sa‘lebe kapıda durup sesinin çıktığı kadar bağırdı: “En aptal ve en aşağılık adamın başını getirdik!” Bunun üzerine Yezid, “Muhâffız’ın anasının doğurduğu daha aptal ve daha aşağılıktır. Çünkü o vefasız bir akraba ve zalim bir adamdı.” dedi.
Yezid, Hüseyin’in başına bakınca şu beyti okudu:
Kılıçlar bize aziz olan insanların kafalarını yardı; fakat onlar daha asi ve daha zalim idiler.
Sonra dedi ki: “Bu adamın hangi bakımdan yanıldığını biliyor musunuz? O şöyle diyordu: ‘Babam onun babasından daha hayırlıdır; annem Fâtıma onun annesinden daha hayırlıdır; dedem Allah’ın Elçisi onun dedesinden daha hayırlıdır; ben de ondan daha hayırlıyım ve bu işe ondan daha layığım.’ Babasının, benim babamdan daha hayırlı olduğunu söylemesine gelince; benim babam onun babasıyla çekişti ve insanlar hükmün hangisinin lehine verildiğini biliyor. Annesinin, benim annemden daha hayırlı olduğunu söylemesine gelince; hayatım hakkı için, Allah’ın Elçisi’nin kızı Fâtıma annemden daha hayırlıdır. Dedesinin, benim dedemden daha hayırlı olduğunu söylemesine gelince; hayatım hakkı için, Allah’a ve ahiret gününe inanan hiç kimse, aramızdan herhangi birini Allah’ın Elçisi’ne denk ya da ona rakip görmez. Fakat o anlayış kıtlığı sebebiyle yanıldı; çünkü şunu okumadı: ‘De ki: Ey mülkün sahibi Allah’ım! Mülkü dilediğine verirsin, mülkü dilediğinden çekip alırsın. Dilediğini yüceltir, dilediğini alçaltırsın. Hayır Senin elindedir. Şüphesiz Sen her şeye kadirsin.’”
Sonra Hüseyin’in kadınları Yezid’in huzuruna getirildi. Yezid’in ailesinin kadınları, Muâviye’nin kızları ve aile fertleri, feryat ederek ve ağıt yakarak bağrıştılar. Hüseyin’in kızı Fâtıma -ki Sekîne’den büyüktü- şöyle dedi: “Allah’ın Elçisi’nin kızları mı esir edildi, Yezid?” Yezid cevap verdi: “Ey amca kızı, ben bunun olmasını istemezdim.” O dedi ki: “Allah’a yemin olsun, bize bir küpe bile bırakılmadı.” O da şöyle dedi: “Ey amca kızı, sana verilecek şey, senden alınandan daha büyük olacaktır.” Sonra onlar dışarı çıkarıldı ve Yezid b. Muâviye’nin evine götürüldü. Yezid’in ailesinden, ağıt yakmaya ve yas tutmaya başlamayan tek bir kadın kalmadı. Yezid her bir kadına, “Sizden ne alındı?” diye haber gönderdi. Hiçbir kadın, ne kadar pahalı olursa olsun bir şey söylemedi ki, onun iki katı kendisine verilmesin. Sekîne şöyle derdi: “Ben, Allah’a inanmayan bir adam olarak Yezid b. Muâviye’den daha iyi birini görmedim.”
Esirler Yezid’in huzuruna getirildi. Aralarında Ali b. Hüseyin de vardı. Yezid ona, “Bu da nedir Ali?” dedi. Ali cevap verdi: “Yeryüzünde veya kendi nefislerinizde meydana gelen hiçbir musibet yoktur ki, biz onu yaratmadan önce bir kitapta yazılmış olmasın. Bu Allah’a kolaydır. Böylece sizin elinizden çıkana üzülmeyesiniz ve size verdiği şeylerle de böbürlenmeyesiniz. Allah, kendini beğenen hiçbir övüngeni sevmez.” Yezid şöyle cevap verdi: “Size gelen her musibet, ellerinizle kazandıklarınız yüzündendir; O ise birçoğunu affeder.” Sonra onu donattı, para verdi ve Medine’ye gönderdi.
Hişâm b. Muhammed el-Kelbî – Ebû Mihnef – Ebû Hamza es-Sümâlî – Abdullah es-Sümâlî – el-Kâsım b. Buhayt rivayet ettiğine göre: Kûfe’den gelen heyet, Hüseyin’in başını getirince Şam’daki mescide girdiler. Mervân b. el-Hakem onlara, “Bunu nasıl yaptınız?” diye sordu. Onlar da şöyle dediler: “Onlardan seksen kişi üzerimize geldi. Allah’a yemin olsun ki, sonuncusuna kadar hepsini yok ettik. İşte başlar ve işte kadın esirler.” Bunun üzerine Mervân ayağa kalktı ve çıktı. Kardeşi Yahyâ b. el-Hakem onların yanına geldi ve, “Ne yaptınız?” dedi. Onlar da aynı sözleri ona söylediler. Bunun üzerine Yahyâ dedi ki: “Kıyamet günü sizinle Muhammed’in arasına bir perde çekildi. Ben sizin bu yaptığınızın hiçbirine razı olmam.” Sonra ayağa kalktı ve çıktı. Onlar Yezid’in huzuruna girdiler, başı önüne koydular ve olanları anlattılar. Abdullah b. Âmir b. Küreyz’in kızı ve Yezid b. Muâviye’nin eşi Hind, olayı konuşulanlardan duydu. Elbisesini giyip dışarı çıktı ve şöyle dedi: “Müminlerin Emiri, bu Fâtıma’nın oğlu, Allah’ın Elçisi’nin kızının oğlu Hüseyin’in başı mı?” Yezid cevap verdi: “Evet. Onun için yas tut ve yas elbisesi giy. O, Allah’ın Elçisi’nin kızının oğludur, Kureyş’in tertemiz kadınının oğludur. İbn Ziyad ona karşı acele etti ve onu öldürdü. Allah ona lanet etsin.” Sonra halk çağrıldı ve içeri girdi. Baş onun önündeydi. Elinde bir değnek vardı ve onunla Hüseyin’in ağzına vuruyordu. Sonra şöyle dedi: “Bu adam ve bizim ailemiz, el-Hüseyn b. el-Hummâm el-Mürrî gibiydi.” Ardından şu beyti okudu:
Kılıçlar bize aziz olan insanların kafalarını yardı; fakat onlar daha asi ve daha zalim idiler.
Allah’ın Elçisi’nin sahabilerinden Ebû Berze el-Eslemî bağırdı: “Değneğinle Hüseyin’in ağzına mı vuruyorsun? Değneğini onun ağzından çek! Ne çok gördüm Allah’ın Elçisi’nin o ağzı öptüğünü! Ey Yezid! Sen kıyamet günü geleceksin ve İbn Ziyad senin savunucunun olacak. Ama bu adam kıyamet günü gelecek ve Muhammed onun savunucusu olacaktır.” Sonra kalktı ve çekip gitti.
Hişâm b. Muhammed el-Kelbî – Avâne b. el-Hakem rivayet ettiğine göre: Ubeydullah b. Ziyad, Hüseyin b. Ali’yi öldürttüğünde ve başı kendisine getirildiğinde, Abdülmelik b. Ebî’l-Hâris es-Sülemî’yi çağırdı ve ona şöyle dedi: “Medine’ye git, Amr b. Saîd b. el-Âs’a, Hüseyin’in öldürüldüğü müjdesini ver.” O sırada Amr b. Saîd b. el-Âs Medine valisiydi.
Abdülmelik gitmemek için özür beyan etti, fakat Ubeydullah onu azarladı. Ubeydullah, öfkeli yapısı yaklaşılmaz bir adamdı. Ona şöyle dedi: “Medine’ye git ve haber senden önce oraya ulaşmasın.” Sonra ona para verdi ve ardından, “Özür ileri sürme. Bineğin yolda kalırsa başka bir binek satın al.” dedi.
Abdülmelik şöyle anlattı: Medine’ye doğru yola çıktım. Yolda Kureyş’ten bir adam bana rastladı. “Ne haber?” diye sordu. Ben de, “Haber valinin yanındadır.” dedim. O şöyle dedi: “Biz Allah’a aidiz ve O’na döneceğiz. Hüseyin b. Ali öldürüldü.” Amr b. Saîd’in yanına vardığımda bana, “Ne haber getiriyorsun?” diye sordu. Ben de, “Valiyi sevindirecek haberi. Hüseyin b. Ali öldürüldü.” dedim. Bunun üzerine onun ölümünü ilan etmemi söyledi. Ben de ölümünü ilan ettim. Allah’a yemin olsun ki, Benî Hâşim kadınlarının evlerinde Hüseyin için kopardığı feryat gibi bir feryat hiç duymadım. Bunun üzerine Amr b. Saîd gülerek şöyle dedi:
Benî Ziyâd kadınları büyük bir feryat kopardı;
tıpkı el-Erneb savaşından sonra bizim kadınlarımızın tuttuğu yas gibi.
el-Erneb, Benî Zübeyd’in, Abdülmeden grubundan Benî Hâris b. Ka‘b’tan olan Benî Ziyâd’ı yendiği bir savaştı. Bu beyit Amr b. Ma‘dîkerib’indir.
Amr b. Saîd şöyle dedi: “Bu yas, Osman b. Affân için tutulan yasa karşılıktır.” Sonra minbere çıktı ve halka Hüseyin’in ölümünü bildirdi.
Hişâm b. Muhammed el-Kelbî – Ebû Mihnef – Süleyman b. Ebî Râşid – Abdurrahman b. Ubeyd Ebû Kendd rivayet ettiğine göre: Abdullah b. Ca‘fer b. Ebî Tâlib, iki oğlunun öldüğünü öğrenince, insanlar kendisine başsağlığı dilerken, mevlâlarından biri içeri girdi. Sanırım o mevlâ, Ebû’l-Lislâs’tan başkası değildi. O şöyle dedi: “Hüseyin yüzünden başımıza gelen ve bize ulaşan şey budur.” Bunun üzerine Abdullah b. Ca‘fer ona nalınını fırlatarak şöyle dedi: “Ey pis kokulu kadının oğlu! Hüseyin hakkında böyle mi söylüyorsun? Allah’a yemin olsun ki, eğer onun yanında bulunmuş olsaydım, onunla birlikte öldürülünceye kadar ondan ayrılmamayı tercih ederdim. Allah’a yemin olsun ki, kendi elimle ona destek olamamış olmam karşısında, iki oğlumun onun uğrunda vurulmuş olması ve onunla birlikte sabretmiş olmaları bu kaybı bana hafifletiyor.” Sonra yanındakilere dönerek şöyle dedi: “Hamdolsun Allah’a ki, Hüseyin’in ölümüyle hayatı bana zorlaştırdı. Her ne kadar ben kendi elimle Hüseyin’e destek veremediysem de iki oğlum ona destek verdi.”
Hüseyin’in ölüm haberi Medine halkına ulaşınca, Akîl b. Ebî Tâlib’in kızı dışarı çıktı. Yanında kadınları da vardı. İç çekerek, elbiselerini büküp çevirerek şu sözleri okuyordu:
Peygamber size sorsa ne dersiniz:
Benim gidişimden sonra, siz son ümmet olarak
soyuma ve aileme ne yaptınız?
İçlerinde esirler var, içlerinde kana bulanmış olanlar var.
Hişâm b. Muhammed el-Kelbî – Avâne b. el-Hakem rivayet ettiğine göre: Ubeydullah b. Ziyad, Hüseyin’i öldürttükten sonra Ömer b. Sa‘d’a şöyle dedi: “Ömer, Hüseyin’in öldürülmesi hakkında sana yazdığım mektup nerede?” Ömer cevap verdi: “Emrini yerine getirdim, mektup da kayboldu.” İbn Ziyad, “Getir onu.” dedi. Ömer yine, “Kayboldu.” dedi. İbn Ziyad, “Allah’a yemin olsun, onu getir.” dedi. Ömer şöyle dedi: “Allah’a yemin olsun ki, Medine’de Kureyş’in yaşlı kadınlarına okunmak üzere saklandı; onlara karşı mazeretim olsun diye. Allah’a yemin olsun ki, Hüseyin hakkında sana öyle bir öğüt verdim ki, eğer onu babam Sa‘d b. Ebî Vakkâs’a vermiş olsaydım, ona karşı görevimi yerine getirmiş olurdum.” Bunun üzerine Ubeydullah’ın kardeşi Osman b. Ziyad şöyle dedi: “Doğru söyledi. Allah’a yemin olsun ki, Ziyad oğullarının hepsinin kıyamet gününe kadar burnunda halka olmasını, fakat Hüseyin’in öldürülmemiş olmasını isterdim.” Allah’a yemin olsun ki, Ubeydullah bu sözünden dolayı onu suçlamadı.
Hişâm b. Muhammed el-Kelbî – arkadaşlarından biri – Amr b. Ebî’l-Mikdâm – Amr b. İkrime rivayet ettiğine göre: Hüseyin’in öldürüldüğü günün sabahını Medine’de geçirdik. Mevlâlarımızdan biri bize şöyle dedi: “Dün bir sesin şöyle nida ettiğini duydum:
Ey Hüseyin’i düşüncesizce öldüren adamlar,
azap ve ceza bekleyin.
Gök ehlinin tamamı,
peygamberler, melekler ve topluluklar size dava açacak.
Dâvûd’un oğlunun diliyle de,
Mûsâ’nın diliyle de,
İncil’i getirenin diliyle de lanetlendiniz.”
Hişâm b. Muhammed el-Kelbî – Ömer b. Hayzûn el-Kelbî rivayet ettiğine göre: Babası bu sesi duymuştu.