Ahmed b. İdrîs’in, Muhammed b. Abdülcebbâr’dan, onun Safvân b. Yahyâ’dan, onun Ebu Eyyûb’dan, onun Muhammed b. Müslim’den rivayet ettiğine göre Ebu Abdullah şöyle buyurdu:

Yahudiler Resûlullah’a gelerek:

“Bize Rabbinin nesebini ve niteliğini açıkla.” dediler.

Resûlullah üç gün boyunca onlara cevap vermedi. Daha sonra şu sûre nazil oldu:

“De ki: O Allah birdir. Allah Samed’dir. Doğurmamış ve doğurulmamıştır. Hiçbir şey O’na denk değildir.” (İhlâs 1-4)

Muhammed b. Yahyâ’nın, Ahmed b. Muhammed b. İsa ile Muhammed b. Hüseyin’den, onların İbn Mahbûb’dan, onun Hammâd b. Amr en-Nasîbî’den rivayet ettiğine göre Ebu Abdullah şöyle buyurdu:

Ebu Abdullah’a “De ki: O Allah birdir.” (İhlâs 1) ayeti hakkında soru sorulduğunda şöyle buyurdu:

“Bu sûre Allah’ın yaratılmışlarına nispetini açıklamaktadır. O tektir, sameddir, ezelîdir ve samed oluşu da ezelîdir. Kendisini tutacak bir gölgesi yoktur; aksine bütün şeyleri gölgeleriyle birlikte ayakta tutan O’dur. Bilinmeyeni bilir, cahillerin yanında da bilinen O’dur. Tektir; yaratılmışları O’nun içinde değildir, O da yaratılmışlarının içinde değildir. Duyularla algılanamaz ve dokunularak kavranamaz. ‘Gözler O’nu idrak edemez.’ (En‘âm 103) Yücedir ama yakınlaşmıştır; yakınlaşmıştır ama uzak kalmıştır. Kendisine isyan edilince bağışlar, itaat edilince şükür ve mükâfat verir. Ne yeryüzü O’nu içine alabilir ne de gökler O’nu taşıyabilir. Bütün varlıkları kudretiyle ayakta tutan O’dur. Daimîdir, ezelîdir; unutmaz, gaflete düşmez, hata etmez ve oyunla meşgul olmaz. O’nun iradesinde değişiklik ve ayrılık yoktur. Hükmü gerçekleşir, emri yerine gelir. ‘Doğurmamıştır ki miras bıraksın; doğurulmamıştır ki bir başkasıyla ortak sayılsın; hiçbir kimse O’na denk olmamıştır.’ (İhlâs 3-4)”

Muhammed b. Yahyâ’nın, Ahmed b. Muhammed’den, onun Hüseyin b. Saîd’den, onun Nadr b. Süveyd’den, onun Âsım b. Humeyd’den rivayet ettiğine göre şöyle dedi:

Ali b. Hüseyin’e tevhid hakkında soru sorulduğunda şöyle buyurdu:

“Aziz ve celil olan Allah, zamanın sonlarında derin tartışmalara dalan toplulukların ortaya çıkacağını bildiği için ‘De ki: O Allah birdir.’ (İhlâs 1-4) sûresini ve Hadîd sûresinin başındaki ayetleri ‘O, kalplerin özünü bilendir.’ (Hadîd 6) ayetine kadar indirmiştir. Kim bunun ötesine geçmeye kalkışırsa helâk olur.”

Muhammed b. Ebi Abdullah’ın, Abdülazîz b. Mühtedî’den rivayet ettiğine göre Abdülazîz şöyle dedi:

İmam Rızâ’ya tevhid hakkında soru sordum. Şöyle buyurdu:

“Kim ‘De ki: O Allah birdir.’ (İhlâs 1-4) sûresini okur ve ona iman ederse tevhidi gerçekten tanımış olur.”

Ben:

“Onu nasıl okumalıdır?” dedim.

Şöyle buyurdu:

“İnsanların okuduğu gibi okur ve ardından şöyle der:

‘İşte benim Rabbim olan Allah böyledir, işte benim Rabbim olan Allah böyledir.’”

Ashabımızdan bir grubun, Ahmed b. Muhammed b. Hâlid’den, onun bazı ashabından, onların Hüseyin b. Meyyâh’tan, onun da babasından rivayet ettiğine göre şöyle dedi:

Ebu Abdullah’ın şöyle buyurduğunu işittim:

“Kim Allah’ın nasıl olduğunu araştırmaya ve O’nun zâtının keyfiyetini düşünmeye kalkışırsa helâk olur.”

Muhammed b. Yahyâ’nın, Ahmed b. Muhammed b. İsa’dan, onun İbn Faddâl’dan, onun İbn Bükeyr’den, onun Zürâre b. A‘yen’den rivayet ettiğine göre Ebu Abdullah şöyle buyurdu:

“Şanı çok büyük olan bir hükümdar meclisinde otururken Yüce ve Mübarek olan Rabbin zâtı hakkında uygunsuz sözler söylemeye başladı. Bunun ardından ortadan kayboldu ve nereye gittiği bilinemez oldu.”

Ashabımızdan bir grubun, Ahmed b. Muhammed b. Hâlid’den, onun Muhammed b. Abdülhamîd’den, onun Alâ b. Rezîn’den, onun Muhammed b. Müslim’den, onun da Ebu Cafer’den rivayet ettiğine göre Ebu Cafer şöyle buyurdu:

“Allah’ın zâtı hakkında düşünmekten sakının. Fakat O’nun azametini görmek ve anlamak istediğiniz zaman, yarattığı büyük varlıklara bakın.”

Muhammed b. Ebi Abdullah’ın mürsel olarak rivayet ettiğine göre Ebu Abdullah şöyle buyurdu:

“Ey Âdemoğlu! Eğer bir kuş senin kalbini yese onu doyuramaz; gözünün üzerine bir iğne deliği kadar bir şey konsa onu tamamen örter. Buna rağmen sen bu ikisiyle göklerin ve yerin melekûtunu kavramak istiyorsun. Eğer sözünde doğruysan, işte şu güneş Allah’ın yaratıklarından sadece bir tanesidir; eğer gözlerini onunla tamamen doldurabiliyor ve onu bütünüyle kuşatabiliyorsan, dediğin doğru olur.”

Ali b. İbrahim’in, babasından, onun Hasan b. Ali’den, onun Ya‘kūbî’den, onun bazı ashabımızdan, onların da Sâm ailesinin mevlası Abdüla‘lâ’dan rivayet ettiğine göre Ebu Abdullah şöyle buyurdu:

“Subeht adında bir Yahudi Resûlullah’ın yanına geldi ve:

‘Ey Allah’ın Resûlü! Rabbin hakkında sana bazı sorular sormak için geldim. Eğer sorduklarıma cevap verirsen kabul edeceğim, aksi takdirde geri döneceğim.’ dedi.

Resûlullah:

‘Dilediğini sor.’ buyurdu.

Yahudi:

‘Rabbin nerededir?’ dedi.

Resûlullah şöyle buyurdu:

‘O her yerdedir; fakat sınırlandırılmış mekânlardan herhangi birinin içinde değildir.’

Yahudi:

‘Peki O nasıldır?’ dedi.

Resûlullah şöyle buyurdu:

‘Rabbimi “nasıl” sorusuyla nasıl niteleyebilirim? Çünkü keyfiyet yaratılmıştır; Allah ise yarattıklarıyla nitelenmez.’

Yahudi:

‘Peki senin Allah’ın peygamberi olduğunu nereden bilebiliriz?’ dedi.

Bunun üzerine Resûlullah’ın etrafında bulunan taşlar ve diğer varlıklar Arapça açık bir dille konuşarak:

‘Ey Subeht! Şüphesiz o Allah’ın Resûlüdür.’ dediler.

Bunun üzerine Subeht şöyle dedi:

‘Bugünkü kadar açık ve kesin bir iş hiç görmedim.’

Ardından şöyle dedi:

‘Şahitlik ederim ki Allah’tan başka ilah yoktur ve sen Allah’ın Resûlüsün.’”

Ali b. İbrahim’in, babasından, onun İbn Ebi Umeyr’den, onun Muhammed b. Yahyâ el-Has‘amî’den, onun da Abdurrahman b. Atîk el-Kasîr’den rivayet ettiğine göre Abdurrahman şöyle dedi:

Ebu Cafer’e sıfatlar hakkında bir mesele sordum. Bunun üzerine elini göğe kaldırdı ve şöyle buyurdu:

“Yüce ve Kahhâr olan Allah her türlü eksiklikten münezzehtir! Yüce ve Kahhâr olan Allah her türlü eksiklikten münezzehtir! Kim bu hususta sınırı aşarak Allah’ın zâtının hakikatine ulaşmaya ve kavramaya kalkışırsa helâk olur.”