Abdülmelik b. Mervân, Ümeyye b. Abdullah’ı Horasan valiliğinden azletti ve Horasan ile Sicistan’ı Haccâc b. Yusuf’un yetki alanına kattı. Bu bölgeler onun yetkisine girince, Haccâc kendi görevlilerini buralara dağıttı.
Neden O Kişileri Tayin Ettiği Ve Buna Dair Diğer Ayrıntılar
Şöyle rivayet edilmiştir: Haccâc, Şebîb ve Mutarrif işini bitirince Kûfe’den Basra’ya geçti ve Kûfe’de kendi yerine el-Mugîre b. Abdullah b. Ebî Akîl’i bıraktı. Bazı rivayetlere göre ise önce Abdurrahman b. Abdullah b. Âmir el-Hadramî’yi vekil bırakmış, sonra onu azledip yerine el-Mugîre b. Abdullah’ı getirmiştir. Mühelleb, Ezârika işini bitirmiş olarak Basra’da onun yanına geldi.
Hişâm – Ebû Mihnef – Ebü’l-Muhârik er-Râsibî’ye göre: Mühelleb b. Ebî Sufra Ezârika işini bitirince Haccâc’ın yanına geldi; bu, 78 yılında oldu. Haccâc onu yanına oturttu ve onun ordusundaki seçkin savaşçıları çağırttı. Mühelleb kimi kendi askerleri arasında yiğitlik göstermiş biri olarak zikrettiyse, Haccâc onun sözüne güvendi. Haccâc onlara binekler ve güzel ihsanlar verdi, maaşlarını artırdı ve şöyle dedi: “Bunlar iş yapan adamlardır; mal üzerinde en çok hak sahibi olanlar da bunlardır. Bunlar sınırları koruyanlar ve düşmanın belâsıdır.”
Hişâm – Ebû Mihnef – Yûnus b. Ebî İshak’a göre: Haccâc, Mühelleb’e Sicistan’ı da Horasan’ı da verdi. Fakat Mühelleb ona, “Seni, Sicistan’ı benden daha iyi bilen bir adama yönlendireyim; o daha önce Kâbil ve Zâbul valiliği yapmıştı” dedi. “Orada vergi topladı, savaştı ve halkla barış yaptı.” Haccâc, “Gerçekten mi? O kimdir?” dedi. Mühelleb, “Ubeydullah b. Ebî Bekre’dir” dedi.
Bunun üzerine Haccâc, Mühelleb’i Horasan’a, Ubeydullah b. Ebî Bekre’yi de Sicistan’a gönderdi. Bu bölgelerin valisi, Halid b. Esîd b. Ebî’l-Îs b. Ümeyye soyundan Ümeyye b. Abdullah b. Halid b. Esîd idi. O, Abdülmelik b. Mervân’ın valisiydi; Haccâc Irak’a tayin edildiği zamandan bu yıla kadar onunla ilgilenmemişti. Bu yılda Abdülmelik, Ümeyye’yi azletti ve onun yetki alanını Haccâc’ın yetki alanına kattı. Mühelleb Horasan’a, Ubeydullah b. Ebî Bekre de Sicistan’a çıktı. Ubeydullah b. Ebî Bekre bu yılın geri kalanında hareketsiz kaldı. Ebû Mihnef’in Ebü’l-Muhârik’ten yaptığı rivayet budur.
Ali b. Muhammed – el-Mufaddal b. Muhammed rivayeti şöyledir: Horasan ile Sicistan, Haricîlerin öldürülmesinden sonra 78 yılının başında Irak ile birlikte Haccâc’ın yetkisi altına girdi. Haccâc, Ubeydullah b. Ebî Bekre’yi Horasan’a, Mühelleb b. Ebî Sufra’yı da Sicistan’a tayin etti. Fakat Mühelleb Sicistan’ı istemedi. Haccâc’ın muhafız birliğinin başı olan Abdurrahman b. Ubeyd b. Târık el-Abşemî ile karşılaştı ve dedi ki: “Vali beni Sicistan’a, İbn Ebî Bekre’yi de Horasan’a tayin etti. Oysa ben Horasan’ı ondan daha iyi bilirim; çünkü el-Hakem b. Amr el-Gıfârî zamanında orayı tanıdım. İbn Ebî Bekre ise Sicistan’ı benden daha iyi idare eder. Valiyle konuş da beni Horasan’a, İbn Ebî Bekre’yi de Sicistan’a nakletsin.” Abdurrahman, “Yaparım; sen de Zâdân Ferruh ile konuş, bana yardım etsin” dedi. Mühelleb onunla konuştu, o da yardım etmeyi kabul etti. Sonra Abdurrahman b. Ubeyd, Haccâc’a, “Sen Mühelleb’i Sicistan’a tayin ettin; oysa İbn Ebî Bekre orayı ondan daha iyi idare eder” dedi. Zâdân Ferruh da, “Bu doğrudur” diye ekledi. Haccâc, “Fakat onun tayin yazısını çoktan yazdık” dedi. Zâdân Ferruh, “Tayin yazısı kolayca değiştirilebilir” dedi. Bunun üzerine Haccâc, İbn Ebî Bekre’yi Sicistan’a, Mühelleb’i de Horasan’a tayin etti.
Fakat Mühelleb’den, daha önce Halid b. Abdullah zamanında valisi olduğu Ahvaz gelirlerinden bir milyon dirhem ödemesi istendi. Mühelleb oğlu el-Mugîre’ye, “Halid beni Ahvaz’a, seni de İstahr’a vali tayin etmişti. Şimdi Haccâc benden bir milyon dirhem istiyor. Yarısını ben ödeyeceğim, diğer yarısını da sen öde” dedi. Mühelleb azledildiğinde yanında para yoktu ve borç almak zorunda kalmıştı. Abdullah b. Âmir’in hazinesinden sorumlu olan, Abdullah b. Âmir mevlası Ebû Muâviye ile konuştu; o da Mühelleb’e üç yüz bin dirhem borç verdi. Fakat Mühelleb’in hanımı Hayre el-Kuşeyriyye, “Bu, borcunu kapatmaya yetmez” dedi ve ziynet eşyaları ile başka bazı şeyleri sattı; böylece toplam para beş yüz bine ulaştı. Sonra el-Mugîre, babasına beş yüz bin getirdi; o da bu parayı Haccâc’a götürdü.
Ardından Mühelleb, öncü kuvvetinin başında oğlu Habîb’i gönderdi. Habîb vedalaşmak üzere Haccâc’ın yanına geldi. Haccâc ona on bin dirhem ve boz bir katır verilmesini emretti. Habîb bu katır üzerinde Horasan’a doğru yola çıktı; adamları da posta hayvanlarına biniyordu. Yirmi gün yol aldı. Sonra şehre girerlerken, odun yüklü bir hayvanla karşılaştılar ve katır ürktü. Bu kadar yolculuk ve yorgunluktan sonra onun ürkmesine şaştılar. Habîb, Ümeyye’ye de onun memurlarına da karışmadı. Mühelleb 79 yılında onun yanına çıkıncaya kadar orada on ay kaldı.
Bu yıl haccın emîri el-Velîd b. Abdülmelik idi; bana Ahmed b. Sâbit – meçhul – İshak b. Îsâ – Ebû Ma‘şer böyle haber verdi. Bu yıl Medine valisi Ebân b. Osman idi. Kûfe, Basra, Horasan, Sicistan ve Kirman valisi Haccâc b. Yusuf idi. Onun Horasan’daki vekili Mühelleb, Sicistan’daki vekili ise Ubeydullah b. Ebî Bekre idi. Kûfe’de kadılık görevi Şüreyh’teydi. Basra’da kadılık görevinin de Musa b. Enes’te olduğu rivayet edilir. Bu yılda Abdülmelik, Yahyâ b. el-Hakem’i sefere gönderdi.