de vardı. Ya‘kub’a yardım ettikleri için Şalus şehrini ateşe vererek yaktı. Ayrıca onların mülklerini Deylemlilere ikta olarak dağıttı.

Yine bu yıl merkezi yönetim, Ubeydullah b. Abdullah b. Tahir’e Bağdat’ta bulunan Horasan, Rey, Taberistan ve Curcanlı hacıları toplamasını emretti. O da bunu Safer ayında (15 Kasım – 13 Aralık 874) gerçekleştirdi ve onlara bir bildiri okudu. Bu bildiride merkezi yönetim tarafından Yakub b. el-Leys’in Horasan valisi olarak görevlendirilmediği bildirildi. Ayrıca halifenin, onun Horasan’a girmesini ve Muhammed b. Tahir’i ele geçirmesini tasvip etmediği için, ondan uzak durmaları emredildi.

Abdullah b. el-Vasık bu yıl Yakub es-Saffâr’ın ordugâhında öldü.

Yine bu yıl Cemaziye’l-âhir ayında (11 Şubat – 12 Mart 875), Haricî Musavir, Horasan yolunun idaresinden sorumlu Yahya b. Hafs’ı Kerh Cüddan’da öldürdü. Mesrur el-Belhî Musavir’in peşine düştü; onu Ebu Ahmed b. el-Mütevekkil takip etti. Musavir geri çekildi ve takipçilerinden kurtuldu.

Bu yıl Cemaziye’l-evvel ayında (1 Şubat – 1 Mart 876) Ebu Haşim Davud b. Süleyman el-Ca‘ferî öldürüldü.

Bu yıl ayrıca Ramhürmüz’de Muhammed b. Vail ile Taştimur’un yanında bulunan Abdurrahman b. Muflih arasında bir savaş meydana geldi. İbn Vail, Taştimur’u öldürdü ve İbn Muflih’i esir aldı.

Bana ulaşan rivayetlere göre, bu savaşın sebebi İbn Vail’in, Fars’ta merkezi yönetimin temsilcisi olan el-Haris b. Sima’yı öldürmesi ve bunun sonucunda Fars’ın onun eline geçmesiydi. Fars ile birlikte Ahvaz, Basra, Bahreyn ve Yemame de, zaten doğu bölgelerini elinde bulunduran Musa b. Buğa’ya verildi. Musa b. Buğa, Abdurrahman b. Muflih’i Ahvaz ve Fars’a vali olarak gönderdi ve ona Taştimur’u yardımcı olarak verdi.

İbn Vail, Musa’nın bu kararını ve İbn Muflih’in daha önce Ahvaz’da bulunup Basra’daki Haricîlere karşı savaşmış olduğu hâlde şimdi Fars’a doğru kendisini takip etmek üzere yola çıktığını öğrenince harekete geçti.

İbn Vail, İbn Muflih’e doğru ilerledi ve iki taraf Ramhürmüz’de karşılaştı. Bu sırada Ebu Davud es-Sa‘lûk da İbn Vail’e destek vermek üzere onun safına katıldı. Savaşta İbn Vail galip geldi; İbn Muflih’i esir aldı, ordusunu dağıttı ve Taştimur’u öldürdü.

İbn Muflih esir olarak kaldı ve sonunda öldürüldü. Merkezi yönetim, onu kurtarmak için kadı İsmail b. İshak’ı İbn Vail’e göndermişti; ancak bu girişimden bir sonuç alınamadı. İbn Vail, İbn Muflih’ten kurtulduktan sonra Vasıt’a gidip Musa b. Buğa ile savaşma niyetini açıkça ilan etti. Ahvaz’a kadar ilerledi. Bu sırada Ahvaz’da İbrahim b. Sima büyük bir kuvvetle bulunuyordu.

Musa b. Buğa, doğu bölgelerinde isyanların artması ve mevcut imkânların bunları bastırmaya yetmemesi sebebiyle durumun ciddiyetini fark etti ve görevden affını istedi. Bu kabul edildi ve onun toprakları Ebu Ahmed b. el-Mütevekkil’e verildi. Böylece tüm bu bölgelerin valiliği ona geçti. Musa b. Buğa ise Vasıt’tan ayrılarak Samarra’daki merkezi yönetime döndü ve doğu eyaletlerindeki görevlilerini de beraberinde götürdü.

Bu yıl Ebu’s-Sic, Ahvaz valisi olarak tayin edildi ve Zenc liderine karşı savaşmakla görevlendirildi. Abdurrahman b. Muflih Fars’a gittikten sonra Ebu’s-Sic Ahvaz’a yöneldi.

Yine bu yıl Abdurrahman (Ebu’s-Sic’in akrabasıydı) ile Ali b. Aban arasında Dulib bölgesinde bir savaş meydana geldi. Abdurrahman öldürüldü, Ebu’s-Sic ise Asker Mukrem’e çekildi. Zenc, Ahvaz’ı ele geçirerek halkın bir kısmını öldürdü, bir kısmını esir aldı, evleri yağmalayıp yaktı.

Daha sonra Ebu’s-Sic görevden alındı ve yerine İbrahim b. Sima vali olarak atandı. O, Musa b. Buğa doğu eyaletlerinden alınana kadar görevde kaldı.

Bu yıl Muhammed b. Evs el-Belhî, Horasan yolu valiliğine getirildi.

Ebu Ahmed doğu eyaletlerinin kontrolünü ele alınca, Şaban ayında (11 Mayıs – 8 Haziran 875) Mesrur el-Belhî’yi Ahvaz, Basra, Dicle bölgesi, Yemame ve Bahreyn’e vali tayin etti ve Zenc liderine karşı savaşmakla görevlendirdi.

Ramazan ayında (9 Haziran – 8 Temmuz 875) Nasr b. Ahmed b. Esed es-Samanî, Maveraünnehir bölgesine vali olarak atandı ve kendisine bu görevi bildiren bir ferman verildi.

Şevval ayında (9 Temmuz – 6 Ağustos 875) Yakub b. el-Leys Fars’a yöneldi. İbn Vail hâlâ Ahvaz’da bulunuyordu ve buradan Fars’a geçti. Zilkade ayında (7 Ağustos – 5 Eylül 875) Yakub ile karşılaştı; Yakub onu yenerek ordusunu dağıttı. Yakub, adamlarını Hurrame’ye göndererek İbn Vail’in kalesini yağmalattı; buradan elde edilen malların değeri kırk milyon dirheme ulaştı. Ayrıca İbn Vail’in dayısı Mirdas’ı esir aldı.

Yıl içinde Yakub’un askerleri, Muhammed b. Vail’e yardım eden Kürt Musa b. Mihran’ın halkına saldırdı. Birçok kişiyi öldürdüler, Musa b. Mihran ise kaçtı.

Bu yılın 12 Şevval’inde (20 Temmuz 875) halife Mu‘temid, genel kabul salonunda bir toplantı yaptı ve oğlu Ca‘fer’i veliaht ilan ederek ona “el-Müfevvaz ilellah” unvanını verdi. Batı bölgelerinin yönetimini ona verdi ve Musa b. Buğa’yı İfrikiye, Mısır, Suriye, el-Cezire, Musul, Ermeniye, Horasan yolu, Mihrajangazık ve Hulvan valisi olarak onun emrine bağladı.

Halife ayrıca kardeşi Ebu Ahmed’i de ikinci veliaht yaptı ve doğu bölgelerinin yönetimini ona verdi. Mesrur el-Belhî’yi Bağdat, Sevâd, Kufe, Mekke yolu, Medine, Yemen, Kaskar, Dicle bölgeleri, Ahvaz, Fars, İsfahan, Kum, Kerac, Dinaver, Rey, Zencan, Kazvin, Horasan, Taberistan, Curcan, Kirman, Sicistan ve Sind valisi olarak ona bağladı.

Halife, iki veliahdına biri siyah diğeri beyaz olmak üzere iki sancak verdi. Ayrıca ölümünden sonra Ca‘fer halifelik görevlerini yerine getiremezse, hilafetin önce Ebu Ahmed’e, sonra tekrar Ca‘fer’e geçmesini şart koştu. Bu şartlarla biat alındı ve ahidnamenin kopyaları dağıtıldı. Bunlardan biri Hasan b. Muhammed b. Ebi’ş-Şevârıb ile Kâbe’ye asılmak üzere gönderildi.

Şevval ayında Ca‘fer el-Müfevvaz, Musa b. Buğa’yı batı bölgelerinde kendi adına vekil tayin etti ve bu konuda bir anlaşma ile Muhammed el-Muvellad’ı ona gönderdi.

Bu yıl Muhammed b. Zeydaveyh, Yakub b. el-Leys’ten ayrılarak binlerce askeriyle birlikte Ebu’s-Sic’in tarafına geçti. Ebu’s-Sic onu kabul etti ve Ahvaz’da yanında tuttu. Muhammed’e Samarra’dan hil‘at gönderildi. Daha sonra merkezi yönetimden Hüseyin b. Tahir’in kendisiyle birlikte Horasan’a gönderilmesini istedi.

Zilhicce’nin 7’sinde (12 Eylül 875) Mesrur el-Belhî, Ebu Ahmed’in öncü kuvveti olarak Samarra’dan ayrıldı. Kendisine ve otuz dört komutanına hil‘at giydirildi. İki veliaht onu törenle uğurladı. Ebu Ahmed ise 21 Zilhicce’de (26 Eylül 875) Samarra’dan onun ardından yola çıktı.

Bu yıl hac emirliğini el-Fadl b. İshak yürüttü.

Hasan b. Muhammed b. Ebi’ş-Şevârıb da bu yıl hac yaptıktan sonra öldü.