el-Tâlekân’da Ali soyundan Muhammed b. el-Kâsım’ın isyanı:
Bu yıl meydana gelen olaylar arasında, Horasan’da el-Tâlekân’da, Muhammed b. el-Kâsım b. ‘Umar b. ‘Ali b. el-Hüseyin b. ‘Ali b. Ebî Tâlib’in isyanı da vardı. O, insanları “Muhammed ailesinden razı olunan kimse” davasına çağırıyordu.
Orada çok sayıda insan onun etrafında toplandı ve onunla ‘Abdullah b. Tâhir’in kumandanları arasında el-Tâlekân civarında ve çevredeki dağlarda savaşlar meydana geldi.
Sonunda o ve taraftarları yenildiler ve Horasan’da kendisiyle yazışmakta olan bir bölgeye doğru kaçarak sığındı.
Nesâ’ya ulaştı. Orada, taraftarlarından birinin babası bulunuyordu. Bu taraftarı babasını selamlamak için yanına gitti.
Babasıyla karşılaştığında ona haberleri sordu. O da başlarına gelenleri ve falan bölgeye doğru gittiklerini anlattı.
Bunun üzerine adamın babası Nesâ valisine giderek Muhammed b. el-Kâsım’ın durumunu ona bildirdi.
Rivayet edilmiştir ki vali, Muhammed b. el-Kâsım’ın yerini bildiren bilgi karşılığında babaya on bin dirhem verdi.
Bunun üzerine baba, Muhammed b. el-Kâsım’ın bulunduğu yeri ona haber verdi.
Vali gidip Muhammed b. el-Kâsım’ı yakaladı, onu sıkı bir şekilde hapse attı ve ‘Abdullah b. Tâhir’e gönderdi.
O da onu el-Mu‘tasım’a gönderdi. Pazartesi günü, Rebîülâhir ayının on dördünde (28 Nisan 834) onun huzuruna getirildi ve rivayet edildiğine göre Sâmerrâ’da Mesrûr el-Hadim el-Kebîr’in evinde, yaklaşık üç arşın uzunluğunda ve iki arşın genişliğinde dar bir hücreye hapsedildi.
Orada üç gün kaldı. Daha sonra önceki hücreden daha geniş bir yere nakledildi, kendisine düzenli olarak yemek verildi ve onu korumakla görevli bir grup tayin edildi.
Fıtır Bayramı gecesi olduğunda, yani 219 yılı Ramazan ayının otuzuncu gecesi (8-9 Ekim 834 gecesi), herkes bayram ve eğlence ile meşgulken kaçmak için bir hile kurdu.
Rivayet edilmiştir ki geceleyin hapisten kaçtı ve bulunduğu yere ışığın girdiği üst kısımdaki bir açıklıktan kendisine bir ip sarkıtıldı.
Ertesi sabah gardiyanlar kahvaltı getirdiklerinde onun kaybolduğunu gördüler.
Rivayet edilmiştir ki, Muhammed b. el-Kâsım’ın yerini bildiren kimseye yüz bin dirhem ödül verileceği ilan edildi ve tellallar bunu duyurdu; ancak ondan bir daha hiçbir haber alınamadı.
Bu yıl İshak b. İbrahim b. Mus‘ab, el-Cibâl’den dönerek Cemâziyelûlâ ayının on birinci günü Pazar (24 Mayıs 834) Bağdat’a girdi. Yanında Hurrâmî esirler ve eman dileyenler vardı.
Onun Hurrâmîlerle savaşları sırasında kadınlar ve çocuklar dışında yaklaşık yüz bin kişiyi öldürdüğü de söylenmiştir.
Abbasiler Hicri 219 (834-835) Mu‘tasım Dönemi
Zuttlara karşı sefer:
Bu yıl, Cemâziyelâhir ayında (Haziran-Temmuz 834), el-Mu‘tasım, Basra yolunda karışıklık çıkaran Zuttlara karşı ‘Uceyf b. ‘Anbese’yi gönderdi.
Onlar yol üzerindeki trafiğe saldırıyor, Kesker’de ve Basra’ya bağlı çevre bölgelerde harman yerlerindeki mahsulleri alıp götürüyor ve yolları güvensiz hale getiriyorlardı.
El-Mu‘tasım, posta ve istihbarat yollarının her birine atlı birlikler yerleştirdi; bunlar hızlıca gidip haber getirebiliyorlardı. Bu şekilde ‘Uceyf’ten gelen haberler aynı gün içinde el-Mu‘tasım’a ulaşıyordu.
El-Mu‘tasım’ın, ‘Uceyf’in seferlerinin masraf ve erzak işlerini yürütmekle görevlendirdiği kişi, İbrahim el-Bahtari’nin kâtibi Muhammed b. Mansur idi.
‘Uceyf Vâsıt’a ulaştığında, beş bin askerle Vâsıt’ın aşağı tarafındaki es-Sâfiye adlı bir köyde karargâh kurdu.
Sonra Dicle’den ayrılan ve Bardûdâ denilen bir kanala gitti ve onu kapatıncaya kadar orada kaldı.
Ancak şöyle de söylenmiştir: ‘Uceyf, Vâsıt’ın aşağı tarafındaki Necîde adlı köyde karargâh kurmuş, Harun b. Nu‘aym b. el-Vaddâh’ı beş bin askerle es-Sâfiye denilen yere göndermiş, kendisi de diğer beş bin askerle Bardûdâ’ya gitmiş ve onu kapatıncaya kadar orada kalmıştır.
Ayrıca Zuttların geçip çıktıkları diğer su yollarını da kapattı ve onları her taraftan kuşatarak baskı altına aldı. Kapattığı su yolları arasında el-‘Arûs (Gelin) denilen bir kanal da vardı.
Onların bağlantı yollarını kestikten sonra üzerlerine saldırdı ve beş yüz adamlarını esir aldı, savaşta ayrıca üç yüz kişiyi öldürdü.
Esirlerin başlarını kestirdi ve hepsinin başlarını el-Mu‘tasım’ın sarayına gönderdi.
Daha sonra ‘Uceyf, Zuttlara karşı mevzisinde on beş gün kaldı ve onlardan çok sayıda esir daha ele geçirdi.
Zuttların reisi Muhammed b. ‘Osman adlı biriydi; S.m.l.q ise onun baş yardımcısı ve savaş işlerinin yürütülmesinden sorumluydu.
Rivayetlere göre ‘Uceyf, Zuttlara karşı savaşarak orada dokuz ay kaldı.
Bu yıl Salih b. el-‘Abbâs b. Muhammed hac emirliği yaptı.
Onlar yol üzerindeki trafiğe saldırıyor, Kesker’de ve Basra’ya bağlı çevre bölgelerde harman yerlerindeki mahsulleri alıp götürüyor ve yolları güvensiz hale getiriyorlardı.
El-Mu‘tasım, posta ve istihbarat yollarının her birine atlı birlikler yerleştirdi; bunlar hızlıca gidip haber getirebiliyorlardı. Bu şekilde ‘Uceyf’ten gelen haberler aynı gün içinde el-Mu‘tasım’a ulaşıyordu.
El-Mu‘tasım’ın, ‘Uceyf’in seferlerinin masraf ve erzak işlerini yürütmekle görevlendirdiği kişi, İbrahim el-Bahtari’nin kâtibi Muhammed b. Mansur idi.
‘Uceyf Vâsıt’a ulaştığında, beş bin askerle Vâsıt’ın aşağı tarafındaki es-Sâfiye adlı bir köyde karargâh kurdu.
Sonra Dicle’den ayrılan ve Bardûdâ denilen bir kanala gitti ve onu kapatıncaya kadar orada kaldı.
Ancak şöyle de söylenmiştir: ‘Uceyf, Vâsıt’ın aşağı tarafındaki Necîde adlı köyde karargâh kurmuş, Harun b. Nu‘aym b. el-Vaddâh’ı beş bin askerle es-Sâfiye denilen yere göndermiş, kendisi de diğer beş bin askerle Bardûdâ’ya gitmiş ve onu kapatıncaya kadar orada kalmıştır.
Ayrıca Zuttların geçip çıktıkları diğer su yollarını da kapattı ve onları her taraftan kuşatarak baskı altına aldı. Kapattığı su yolları arasında el-‘Arûs (Gelin) denilen bir kanal da vardı.
Onların bağlantı yollarını kestikten sonra üzerlerine saldırdı ve beş yüz adamlarını esir aldı, savaşta ayrıca üç yüz kişiyi öldürdü.
Esirlerin başlarını kestirdi ve hepsinin başlarını el-Mu‘tasım’ın sarayına gönderdi.
Daha sonra ‘Uceyf, Zuttlara karşı mevzisinde on beş gün kaldı ve onlardan çok sayıda esir daha ele geçirdi.
Zuttların reisi Muhammed b. ‘Osman adlı biriydi; S.m.l.q ise onun baş yardımcısı ve savaş işlerinin yürütülmesinden sorumluydu.
Rivayetlere göre ‘Uceyf, Zuttlara karşı savaşarak orada dokuz ay kaldı.
Bu yıl Salih b. el-‘Abbâs b. Muhammed hac emirliği yaptı.