Ve O, ümit kestikten sonra yağmuru indirendir ve rahmetini yayandır. Ve O, veli olandır, övgüye layık olandır.
Diyanet Vakfı
O, (insanlar) umutlarını kestikten sonra, yağmuru indiren, rahmetini her tarafa yayandır. O, hakiki dosttur, övülmeye layık olandır.
Kurtubi Tefsiri
O ümitsizliğe düşmelerinden sonra yağmuru indiren ve rahmetini yayandır. O, gerçek dost ve yardımcıdır. Hamde layık olandır.
İbn Kesîr, İbn Muhaysın, Humeyd, Mücahid, Ebû Amr, Ya’kub, İbn Vessab, el-A’meş ve başkaları ile el-Kisaî “indiren” anlamındaki âyeti; (……..) şeklinde şeddesiz olarak okumuşlardır. Diğerleri ise şeddeli okumuşlardır. Yine İbn Vessab, el-A’meş ve başkaları
“ümitsizliğe düşmeleri” anlamındaki âyeti “nun” harfini esreli olarak: diye okumuşlardır.
Bütün bunlara dair açıklamalar daha önceden (el-Hicr, 15/55. âyetin; en-Nahl, 16/2. âyetin; er-Rum, 30/36. âyetin tefsirlerinde) geçmiş bulunmaktadır.
“Yağmur” demektir. Ona bu ismin veriliş sebebi, insanların imdadına yetişmesinden ötürüdür, “Yağmur yere isabet etti” demektir. Allah ülkeye yağmur yağdırdı, yağdırır” denilir.
“Yere yağmur yağdırıldı, yağdırılır” demektir. Yağmur yağdırılan yere de: denilir. el-Esmaî’den şöyle dediği nakledilmektedir: Ben Arap kabilelerinden birisine uğradım. Önceden onlara yağmur yağdırılmıştı. Aralarından yaşlı birisine: Size matar (yağmur) geldi mi (yağdı mı)? diye sordum. O yaşlı kadın şöyle dedi: “Bize istediğimiz kadar yağmur yağdırıldı” dedi.
Zu’r-Rimme de şöyle demiştir: Yüce Allah filanoğullarının cariyesini kahretsin. Ne kadar da fasihtir. Ben ona sizin bulunduğunuz yerde yağmur (matar) nasıldı, diye sordum, o bana: “Bize istediğimiz kadar yağmur yağdı” dedi. Bu rivâyetlerin birincisini es-Sa’lebî, ikincisini de el-Cevherî nakletmiştir. Kimi zaman buluta ve bitkiye de ismi verildiği de olur.
“Ümit kesmek” demektir. Bu açıklamayı Katade ve başkaları yapmıştır. Katade dedi ki: Nakledildiğine göre bir adam Ömer b. el-Hattâb’a şöyle demiş: Ey mü’minlerin emiri! Yağmurun damlası yağmadı. Bulut çok az ve insanlar artık ümit kestiler. Bunun üzerine: İnşaallah size yağmur yağdırılması yakındır dedi, sonra da: “O ümitsizliğe düşmelerinden sonra yağmuru indiren…dir” âyetini okudu.
“(Ğays) Yağmur” vaktinde ve faydalı olana denir. “(Matar) yağmur” ise kimi zaman faydalı olabilir, kimi zaman da zararlı olabilir. Vaktinde de yağabilir, vakitsiz de yağabilir. Bu açıklamayı da el-Maverdî yapmıştır.
“Ve rahmetini yayandır.” Bir görüşe göre bundan kasıt yağmurdur, es-Süddî’nin görüşü de budur. Yağmurdan sonra güneşin çıkmasıdır, diye de açıklanmıştır. Bunu da el-Mehdevî zikretmektedir.
Mukâtil dedi ki: Bu âyet, Mekke ehline sonunda ümit kesinceye kadar yedi yıl süre ile yağmur yağmaması, sonra da yüce Allah’ın yağmuru yağdırması üzerine inmiştir.
Bir başka görüşe göre âyet-i kerîme Rasûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem)’dan -istiska ile ilgili rivâyette geldiği gibi- cuma gününde yağmur yağdırılması için peygamberden dua etmesini istemesi Sözkonusu İm rivâyet için bk.: Müslim, II, 614; Buhârî, I. 315. 343, 344, 346, 349, III, 1313, V, 2261, 2235; Ebû Davud, I, 304; Nesâî, III, 159, 160, 162, 165; İbn Mace, I, 404; Müsned, III, 104, 187 194, 261. 271, IV, 235. üzerine inmiştir. Bunu da el-Kuşeyrî zikretmiştir. Doğrusunu en iyi bilen Allah’tır.
“O gerçek dost ve yardımcıdır” âyetindeki “el-Veli” dostlarına yardım eden demektir.
“Hamde layık olandır” anlamı verilen “el-Hamid” de her dil ile öğülen demek