“Onları alaya mı almıştık? Yoksa gözler mi kaydı onlardan?”
Diyanet Vakfı
Alaya aldığımız onlar değil miydi? Yoksa (buradalar da) onları gözden mi kaçırdık?
Kurtubi Tefsiri
“Biz onları alaya aldık? Yoksa gözler onlardan başka tarafa mı kaymıştır?”
“Biz onları alaya aldık.” Mücahid dedi ki: Dünyada iken onları alaya aldık, bu bakımdan hata ettik.
“Yoksa gözler onlardan başka tarafa mı kaymıştır” da biz de onların nerede olduklarını bilemiyoruz?
el-Hasen dedi ki: Onlar bütün bunları yaptılar. Mü’minleri alaya aldılar, dünyada -onları küçümseyerek, hakir görerek- gözleri başka taraflara kaydı.
“Yoksa gözler onlardan başka tarafa mı kaymıştır?” âyetinin şu anlama geldiği de söylenmiştir: Onlar bizimle birlikte cehennem ateşindedirler de biz onları göremiyoruz.
İbn Kesîr, el-A’meş, Ebû Amr, Hamza ve el-Kisaî: “Kötülerden… biz onları… aldık” âyetini vasıl halinde okudukları takdirde; (kat’) “elifini hazfederek okumuşlardır. Ebû Cafer, Şeybe, Nafî’, Âsım ve İbn Amir ise istifham (soru) olmak üzere kat’ elifi ile okumuşlar ve vasl elifi düşmüş olmaktadır, çünkü ona ihtiyaç kalmamıştır. Elifi hazfederek okuyanlar ” Kötüler” lâfzı üzerinde vakıf yapmaz. Çünkü ” Biz onları… aldık” lâfzı da haldir. en-Nehhâs ile es-Sicistanî ise bunun “adamlar” lâfzının sıfatı olduğunu söylemişlerdir. İbnu’l-Enbarî ise: Bu bir hatadır, çünkü sıfat ne mazi, ne müstakbel (müzari) bir fiil olabilir, der.
“Biz onları… aldık” anlamındaki lâfzı kat’ elifiyle okuyanlar: “Kötülerden” lâfzı üzerinde vakıf yapar.
el-Ferrâ” dedi ki: Burada istifham azar ve taaccüb anlamındadır.
“Yoksa gözler onlardan başka tarafa mı kaymıştır” âyeti da eğer (âyetin başı) istifham ile okunmuş ise bu durumda “yoksa” eşitlik anlamını verir. İstifhamsız olarak okunmuş ise bu durumda “Hayır” anlamında olur.
Ebû Cafer, Nafî’, Şeybe, el-Mufaddal, Hubeyre, Yahya, el-A’meş, Hamza ve el-Kisaî: “Alaya” lâfzını “sin” harfini ötreli olarak okumuşlardır, diğerleri ise esreli okumuşlardır. Ebû Ubeyde dedi ki: “Sin” harfini esreli okuyan kimseler bunu Alaya almak”tan gelen bir kelime kabul etmişlerdir. Ötreli okuyanlar ise: “Emir altında angaryada çalıştırmak” anlamından geliyor kabul etmiş olurlar. Buna dair açıklamalar daha önceden geçmiş bulunmaktadır.