Pislik ve kemikle istinca yapmak caiz değildir. İlim adamlarının çoğunun görüşüne göre bu (temizlik için) yeterli de olmaz. Bu, Sevri, İmam Şafii ve İshak’ın görüşüdür. Çünkü geçen yasak bunu ifade etmektedir. Bir de hadiste şöyle geçer: “Bana cinlerin bir temsilcisi geldi…” Orada Hz. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem)’e cinlerin azığı hakkında sorulunca, Allah’ın Elçisi şöyle buyurdu: “Elinize geçen, üzerine Allah’ın ismi zikredilmiş her kemik, olabildiği kadar bol etli olarak sizindir. Her deve ve at mayısı da hayvanlarınızın yemidir.”
Bundan dolayı Hz. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem): “Sakın bu iki şeyle (kemik ve at mayısı) istinca etmeyin; çünkü onlar (cinni olan) din kardeşlerinizin yiyecekleridir.” buyurmuştur. Bir hadis de şöyledir: “Allah’ın Resulü (sallallahu aleyhi ve sellem) pislik ve kemikle istinca etmekten men etti ve: ‘Bunlarla temizlik sağlanmaz.’ buyurmuştur.” Bu, genel bir yasak anlamına gelmektedir. Yasak ise bir işin bozuk olduğunu ve yeterli olmayacağını ifade etmektedir.
Yiyeceğe gelirsek; bunun yasak oluşu ise uyarı amacıyla gelmiştir. Çünkü Nebi (sallallahu aleyhi ve sellem), tezek ile kemiğin yasak olma gerekçesini, bunların cinlerin yiyeceklerinden olması illetine bağlamıştır. Dolayısıyla bunun daha haram olduğunu anlamış oluyoruz. Ebu Hanife ise kemik ve tezekle istinca yapılmasını mübah saymıştır. İmam Malik de bunlarla istinca yapmayı mübah görmüş, bunlarla istinca yapmanın, tıpkı sağ el ile istinca yapmak gibi olduğunu ve bunun temizlik için mani olmayacağını belirtmiştir.
Buna verilecek cevap şöyledir: Bir defa hadiste zikri geçen “Bunlarla temizlik sağlanmaz.” ifadesi bunlarla temizliğin olmayacağını açıkça ortaya koymaktadır. Ardından her iki yasağın arasını da ayırmaktadır. Buna göre buradaki yasağın manası fiilin şartı hakkındadır ve (temizliğin) sıhhatine mani olmaktadır. Ama sağ el ile yapılacak olan istinca konusundaki yasak ise şartın aleti hakkında mevzu bahistir ve temizliğe mani değildir.
İçerisinde hürmete haiz olan fıkıh ya da Hz. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem)’in hadislerinin yer aldığı kitaplardan bir şey ile istincada bulunmak caiz değildir. Çünkü bu durumda şeriat çiğnenmiş ve mahrem hafife alınmış sayılır. Bu ise haramlık açısından tezek ve kemikten daha büyük bir günahı ifade etmektedir.
Üç tane ayrımı bulunan büyük bir taş parçasına gelince, bu da üç tane taşın yerini alır. Bunu, İmam Şafii, İshak ve Ebu Sevr demiştir. Çünkü bu durumda üç tane temiz taşla istinca yapmış gibi olunacağından, bu ona yeterli gelmiş olacaktır. Bu, tıpkı üç tane küçük taş parçasıyla istinca yapmak gibidir. Yani ayrı bir parça olmasıyla bitişik bir taşta farklı ayrımlarda bulunması arasında bir fark yoktur. Temizleme noktasında bir olumsuzluğu ortaya koymaz.
İmam Ahmed’den gelen başka bir rivayete göre; üç taştan azı ile istincada bulunmak yeterli değildir. Bu, aynı şekilde İbn Munzir’in de kabul ettiği görüştür. Çünkü Hz. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem): “Sizden kimse üç taşın altında istinca yapmasın.” buyurmuştur. Zira bir taşla istinca yapan kimse, taşı pislettiği için artık ikinci kez bu pis olan taşla ikinci defa istinca yapması caiz olmaz.
Söz konusu olan bu hadis hakkında; aynı taşlarla olmaksızın üç adet taşla silinmesini gerektirdiği şeklinde cevap verilmiştir; tıpkı “üç adet kırbaçla vurmak” ifadesinde olduğu gibi. Yani bir kırbaçla üç defa vurmak. Bu şekilde hem manası hem de maksadı bilinir ve malum olmuş olur. Üçten kasıt; üç parçadan oluşandır ya da üç adet iri taşın yerine veyahut duvara tenasül uzvunun (pisliğinin) sürtülmesidir. Buna göre her yönüyle eşit olacak olan lafza göre camit olmasının bir anlamı yoktur. “Onu pisletir.” sözlerine ise ancak o pisliğin değdiği yeri pisletir şeklinde cevap verilir. Nitekim taşla temizlemenin başkasıyla hasıl olmuş olması demek, taş kullanmaksızın etrafının pislenmiş olmasından daha aşikardır.