Ve diğer, üçüncü olan Menât’ı?
Diyanet Vakfı
Ve üçüncüleri olan ötekini, Menatı.
Kurtubi Tefsiri
Ve diğer üçüncüleri olan Menat’tan.
“Ve diğer üçüncüleri olan Menat’tan” âyetindeki
“Menat” lâfzını İbn Kesîr, İbn Muhaysın, Humeyd, Mücahid, es-Sülemi ve Ebû Bekir’den el-A’şa med ile ve hemzeli olarak: (isty) diye okumuşlardır. Diğerleri ise hemzesiz olarak okumuşlardır. Bunlar iki ayrı söyleyiştir.
Denildiğine göre puta bu adın veriliş sebebi şudur: Araplar onun yanında kan akıtırlar ve bu yolla ona yakınlaşmaya çalışırlardı. İşte orada çokça kan akıtıldığından ötürü “Mina”ya bu ad verilmiştir.
el-Kisaî, İbn Kesîr ve İbn Muhaysın bunun üzerinde asla uygun olarak “he” ile vakıf yaparlardı, Diğerleri ise mushafın hattına uyarak “te” ile vakıf yaparlardı.
es-Sıhah’ta: şöyle denilmektedir: Menat, Huzeyl ve Huzaalılara ait Mekke ile Medine arasında bulunan bir putun adıdır. Sonundaki “he” müenneslik bildirmek içindir. Te ile üzerinde vakıf yapılır, bu da bir söyleyiştir. Buna nisbet: “şeklinde yapılır. Abdu Menat b. Ud b. Tabiha ile Zeydu Menat b. Temim b. Murr (diye anılan şahıslar da vardır.) Bu isim medli de okunur, medsiz de okunur. Hevber el-Harisî dedi ki:
“Acaba İbnu Temim et-Teym b. Abdi Menae’ye
Aramızdaki kin dolayısıyla gitti mi?”
“Diğer” lâfzını Araplar
“üçüncü” hakkında kullanmazlar. Onlar lâfzı bu şekilde: “İkinci”nin sıfatı olarak ancak kullanırlar. Bunu da (dil otoriteleri) farklı şekillerde izah etmişlerdir. el-Halit dedi ki: Böyle buyurması âyet sonlarına uyması içindir. Nitekim yüce Allah
“Ve ondan başka işlerimde de yararlanırım.” (Ta-Ha, 20/18) âyetinde de “diğer” anlamındaki lâfzı: “Diğerleri” diye kullanmamıştır.
el-Huseyn b. el-Fadl da şöyle demiştir: Âyet-i kerimede takdim ve tehir vardır. Âyet şöyle gibidir: “Haber verin Laftan ve diğerleri Uzza’dan, bir de üçüncüleri olan Menat’tan.”
Bir başka açıklamaya göre yüce Allah’ın:
“Ve diğer üçüncüleri olan Menat’tan” diye buyurmasının sebebi şudur: Bu putun müşrikler nazarında tazim edilmesi sırası, Lat ile Uzza’dan sonra geliyordu. Buna göre ifade bu şekliyle anlama uygundur. Bizler İbn Hişam’dan; Menat ilk sırada gelirdi. Bundan dolayı öncelikle onu tazim ederlerdi, demiş olduğunu zikretmiş bulunuyoruz. Doğrusunu en iyi bilen Allah’tır.
Âyet-i kerimede ifadenin kendisine delalet ettiği bir hazf vardır. Yani sizler şu ilahlar hakkında ne dersiniz? Onların herhangi bir fayda sağladıkları ya da bir zarar verdikleri görülmüş müdür ki Allah’a ortaklıkları söz konusu olabilsin? Daha sonra yüce Allah, azarlayıcı bir üslubla şöyle buyurmaktadır;