Onlardan önce nice nesilleri helâk ettik. Onlardan birini hissediyor musun, yahut onlardan bir fısıltı işitiyor musun?
Diyanet Vakfı
Biz, onlardan önce nice nesilleri helak ettik. Sen, onlardan herhangi birinden (bir varlık emaresi) hissediyor veya onlara ait cılız bir ses işitiyor musun?
Kurtubi Tefsiri
Bunlardan önceki zamanlarda nice nesilleri helâk ettik. Şimdi onlardan birisini görüyor yahut gizli seslerini bile işitiyor musun?
“Bunlardan önceki zamanlarda nice nesilleri” nice insan topluluklarını, nice ümmetleri
“helâk ettik.” Bununla yüce Allah Mekkelileri korkutmaktadır.
“Şimdi onlardan birini görüyor, yahut gizli bir seslerini bile işitiyor musun?” âyeti nasb mahallindedir. Sen onlardan herhangi bir kimse görüyor ya da buluyor musun? anlamındadır.
“Yahut gizli seslerini bile işitiyor musun?” Onların sesleri sedaları sana geliyor mu? Bu şekildeki açıklama İbn Abbâs ve başkalarından nakledilmiştir. Yani onlar ölmüş ve artık amelleriyim karşılaşmış bulunuyorlar.
“Kısık dahi olsa seslerini (işitiyor musun?)” diye de açıklanmıştır ki bu açıklamayı İbn Zeyd yapmıştır, Şöyle de açıklanmıştır: Bu kelime anlaşılmayan ses veya hareket demektir. Bu açıklamayı da el-Yezidî ve Ebû Ubeyde yapmıştır, “Kafilenin rikzi (anlaşılmayan sesi)” tabiri bu kabildendir. Ebû Ubeyde, Lebîd’in şu beytini nakletmektedir:
“O (yaban ineği) kendisine arkadaşlık edecek kimsenin seslerini duymaya
çalıştı; fakat daha onu görmeden,
Korktu (ondan); çünkü arkadaş (sandığı) onu avlayacak olandır.”
“Gizli ses” anlamına geldiği de söylenmiştir. Mızrağın ucunu yere batırdı anlamındaki (……….) de buradan gelmektedir. Tarafe de şöyle demektedir:
“(Devemin) iki kulağı ister gece yolculuğundaki en hafif sesler olsun, isterse de
Yüksekçe söylenen sözleri olsun; (onları) doğru olarak işitir.”
Şair Zu’r-Rime’de avcı ve köpeklerin seslerini işiten bir öküzü nitelendirirken şöyle demiştir:
“O gizli bir fısıltıyı (rikzi) işitmeye kulak verecek olursa, onu iyi takib eder ve maharetle işitir,
O gizli sesi dahi; hem onun. işitmesi yalan değildir (doğru işitir.)”
Burada beyitteki lâfızların anlamına dair iki satırlık açıklama, tercüme içinde yer almış olduğundan ayrıca tercüme edilmemiştir
Rikâz da gömülmüş mal demektir. Doğruyu en iyi bilen yüce Allah’tır.