İşte bunlar, Allah’ın peygamberlerden, Âdem’in soyundan, Nuh’la birlikte taşıdıklarımızdan, İbrâhim ve İsrâil’in soyundan ve hidayete erdirdiğimiz, seçtiğimiz kimselerden nimet verdiği kimselerdir. Onlara Rahman’ın âyetleri okunduğunda secde ederek ve ağlayarak yere kapanırlardı.
Diyanet Vakfı
İşte bunlar, Allahın kendilerine nimetler verdiği peygamberlerden, ademin soyundan, Nuh ile birlikte (gemide) taşıdıklarımızdan, İbrahim ve İsrail (Yakub) in soyundan, doğruya ulaştırdığımız ve seçkin kıldığımız kimselerdendir. Onlara, çok merhametli olan Allahın ayetleri okunduğunda ağlayarak secdeye kapanırlardı.
Kurtubi Tefsiri
İşte bunlar Allah’ın kendilerine nimet verdiği, Âdem’in soyundan, Nûh ile taşıdıklarımızın soyundan, İbrahim ve İsrail soyundan olan peygamberlerdendir. Bizim hak yola ilettiğimiz ve seçtiklerimizdendir. Onlara Rahmân’ın âyetleri okunduğunda ağlayarak secdeye kapanırlardı.
Bu âyete dair açıklamalarımızı dört başlık halinde sunacağız:
1- Ağlayarak Secdeye Kapananlar:
“İşte bunlar, Allah’ın kendilerine nimet verdiği, Âdem’in soyundan” yalnızca İdris’i kastetmektedir.
“Nûh ile taşıdıklarımızın soyundan” yalnızca İbrahim’i kastetmektedir.
“İbrahim” bununla da İsmail, İshak ve Ya’kub’u kastetmektedir.
“Ve İsrail soyundan olan” Mûsa, Harun, Zekeriya, Yahya ve Îsa’yı kastetmektedir. “Peygamberlerdendir.” Böylelikle İdris ve Nûh’un, Âdem (aleyhisselâm)a, İbrahim’in Nûh (aleyhisselâm)a, İsmail, İshak ve Ya’kub’un İbrahim (aleyhisselâm)a yakın olmak şerefleri vardır.
“Bizim hak yola” yani İslâm’a
“İlettiğimiz ve” îman ile
“seçtiklerimizdendir. Onlara Rahmân’ın âyet’leri okunduğunda ağlayarak secdeye kapanırlardı.”
“Okunduğunda” âyetini Şibl b. Abbâd el-Mekkî müzekker olarak “te” harfi yerine “ya” ile okumuştur. Çünkü burada hem müenneslik hakiki değildir, hem de araya başka bir kelime girmiştir.
Yüce Allah bunları Allah için huşu’ duymak ve ağlamakla nitelendirmektedir. el-İsra Sûresi’nde (17/109. âyetin tefsirinde) buna dair açıklamalar geçmiş bulunmaktadır,
“Ağladı, ağlar, ağlamak” diye kullanılır. Ancak Halil şöyle demektedir: Eğer “ağlamak” kelimesi inedsiz olarak (kasr ile) kullanılacak olursa, o takdirde bu “hüzün” gibidir yani (ağlamanın) sessiz olanıdır. Nitekim şair şöyle demektedir:
“Gözüm ağladı ve onun zaten ağlaması gerekir.
Halbuki ağlamanın da faydası yok, feryadın da.”
“Secdeye kapanırlar” âyeti hâl olarak nasb edilmiştir,
” Ağlayarak” da ona atfedilmiştir.
2- Kur’ân Âyetlerinin Kalbe Tesiri:
Bu âyet-i kerîmede Rahmân’ın âyetlerinin kalplerde etkili olduğuna delâlet vardir. el Hasen dedi ki:
“Onlara Rahmân’ın âyetleri okunduğunda” namazda iken
“ağlayarak secdeye kapanırlardı.”
el-Asamm dedi ki: Rahmân’ın âyetlerinden kasıt, O’nun tevhid edilmesini ve belge ve delillerini ihtiva eden kitaplardır. Onlar bunları okuduklarında secde ediyorlar ve bunları hatırladıklarında da ağlıyorlardı.
Ancak İbn Abbâs’tan gelen rivâyete göre bundan kasıt, özel olarak Kur’ân-i Kerîm’dir. Onlar Kur’ân’ı okuduklarında secde ederler ve ağlarlardı. el-Kiya (et-Taberi) dedi ki: Onun bu sözlerinden bütün peygamberlere okunanın Kur’ân-ı Kerîm olduğu anlaşılmaktadır. Ancak durum büyle olsaydı Kur’ân-ı Kerîm’in özel olarak Resûlüllah (sallallahü aleyhi ve sellem)a indirilmiş olması söz konusu olmazdı.
3- Tilâvet Secdesi Kime Vaciptir:
Ebû Bekr er-Razî (el-Cessâs) bu âyet-i kerîmeyi secde âyetini okuyanın da dinleyenin de tilâvet secdesi yapmasının vacip olduğuna delil göstermiştir. el-Kiya (et-Taberî) de; bu uzak bir ihtimaldir, demektedir. Çünkü bu vasıf yüce Allah’ın bütün âyetlerini kapsamakladır. Secde etmenin ağlamakla birlikte olması ve peygamberlerin -Allah’ın salât ve selâmı üzerlerine olsun- yüce Allah’ı ve âyetlerini ne kadar ta’zim ettiklerini ve ta’zim etme yollarını açıklamaktadır. Bu âyette özel bir âyetin okunması halinde böyle bir secdeye kapanma gereğine delâlet yoktur.
4- Secde Âyeti Okunurken Yapılacak Dua:
İlim adamları derler ki: Secde âyetini okuyan kimsenin orada o secde âyetine uygun bir duada bulunması gerekir. Meselâ, es-Secde Sûresi’ndeki secde âyetini okuduğu vakit şöyle dua eder:
Allah’ım, beni zatın için secde edenlerden, hamdin ile teşbih edenlerden kıl. Senin emrine karşı büyüklük taslayanlardan olmaktan sana sığınırım,”
el-İsra Sûresi’ndeki secde âyetini okuduğunda da şöyle dua eder: “Allah’ım, beni Senin için ağlayanlardan ve Senin önünde zillet ile eğilenlerden kıl.”
Şayet bu âyeti okursa şöyle dua eder;
Allah’ım, beni kendilerine nimet ihsan olunmuş, hidayete erdirilmiş, Senin için secde eden, âyetlerinin okunması esnasında ağlayan kullarından eyle!”