Gözünün körlüğünün açıkça belli olması, apaçık hastalık, topallık ve ileri derece zayıflık. İşte bu dört kusurdan kaçınılır.
el-Muvaffak der ki: Bu kusurların kurban edilmeyi engellediği noktasında ihtilaf eden bir ilim adamını bilmiyoruz. Nitekim el-Bera’nın rivayetine göre, o şöyle dedi:
“Bir defasında Allah’ın Resulü (sallallahu aleyhi ve sellem) aramızda ayağa kalkıp şöyle buyurdu: Kurbanlıklar içerisinde kurban edilmeleri caiz olmayan dört hayvan vardır: Körlüğü aşikâr belli olan tekgözlü, hastalığı açıkça belli olan hasta, topallığı iyice belli olan topal, iliği kurumuş derecede cılız olan.”
Gözünün körlüğü belirgin olması demek, bir gözünün sönmüş olmasıdır ki bu hayvanın kusurlu olduğunu gösterir. Zira göz açıkça görülebilen bir organdır. Gözünün üzerinde sadece bir beyazlık olur da görme yetisini yitirmemiş olursa bu durumda kurban olarak kesilmesi caizdir. Çünkü kör olduğu belli değildir ve bu da onun etinin kusurlu olmasını gerektirmez.
Sakat olması, diğer koyunlarla birlikte otlamasını ve dolaşmasını engelleyecek derecede topallık ve yürüme güçlüğü içinde olmasıdır. Az bir sakatlık olursa kesilmesine engel olmaz. Hastalığı açıkça belli olan hayvan ise üzerinde hastalık belirtisi bulunan hayvandır. Çünkü bu hastalık eti bozar. Cılızlık ise hayvanın kemiklerinin içinde iliğin kuruyup bitmesidir.
Bu kusurların zikredilmesi, daha az kusurlulara dikkat çekmek ve uyarmak içindir. Bu durumda kör olan hayvanın kesilmesi caiz değildir. Çünkü körlük tam anlamıyla görmemesidir. Hayvanın budunun kesik olması gibi, görünen bir uzvunun kesik olması durumunda da bu hayvanı kesmek caiz değildir. Çünkü bu, gözünün kör olmasından daha büyük bir kusurdur.
Kulağının ya da boynuzunun yarısından fazlası kopmuş olan kurbanlığa gelince, bu da yeterli değildir. Bunu Nehaî, Ebu Yusuf ve Muhammed söylemiştir. Çünkü Hz. Ali’den rivayet edildiğine göre, o şöyle demiştir: “Hz. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem), kulağı ve boynuzu kopmuş olan kurbanı kesmeyi yasakladı.” Katade der ki: “Bunu Said b. el-Müseyyeb’e sordum. O da: ‘Yarısı ve daha fazlası kesik olursa’ cevabını verdi.” Hz. Ali’den nakledildiğine göre şöyle demiştir: “Allah’ın Elçisi (sallallahu aleyhi ve sellem), bize (kurbanlık hayvanın seçiminde) göze ve kulağa dikkat etmemizi emretti.”
Ebu Hanife ve İmam Şafii der ki: Boynuzun kırık olması kurban edilmesine engel değildir. İmam Malik ise şöyle demiştir: Şayet boynuzdan kan geliyorsa kurban edilmez, aksi halde caizdir. Eğer boynuzun tamamı gitmişse kesilmesi caiz değildir; ama bir kısmı gitmişse caizdir. Onlar Hz. Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem): “Kurbanlıklar içerisinde kurban edilmeleri caiz olmayan dört hayvan vardır.” buyruğunu delil göstererek hadisin, bunların dışındaki hayvanların kurban edilmesinin caiz olduğuna delalet ettiğini ifade etmişlerdir. Ayrıca kurbandan maksut olan etidir; burada etin yok olması söz konusu değildir.
Birinci görüşün deliline, akli yönden tercih edilmesi sebebiyle mefhumun önüne geçtiği yönünde cevap verilmiştir.
Burulmuş hayvanın kurban edilmesi caizdir. Çünkü Hz. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) iki tane burulmuş koçu kurban etmiştir. Hadiste geçen “vec’e” ifadesi yumurtalarının burulması anlamındadır. Zira bu, hayvanın etinin daha lezzetli ve daha şişman olmasına sebep olur. Bunu İmam Malik, İmam Şafii, Ebu Sevr ve Rey ashabı söylemiştir. el-Muvaffak ise: Bu hususta bir ihtilafın olduğunu bilmiyoruz, demiştir.
Doğuştan boynuzu olmayan kurbanı kesmek, küçük kulaklı kurbanı kesmek ve kuyruğu bulunmayan kurbanı kesmek caizdir. Çünkü bunlar bir eksikliktir; ama eti bozulmaz ve kurbanın maksadına aykırı düşmez. Bunların kesilmesini yasaklayan bir şey gelmediği için kesilmeleri caizdir. Ancak faziletli olan, yaratılış itibariyle tam olan kurbanlıklardan kesmektir.
Yarılmış yahut delinmiş ya da kulaktan koparılmış kurbanı kesmek mekruhtur. Fakat kesilirse yine caiz olur. el-Muvaffak der ki: Bu noktada bir ihtilaf bilmiyoruz. Çünkü hayvanın bundan tamamen salim olması zordur; hatta neredeyse her bir kurbanlık hayvan bu gibi şeylerden kurtulamaz.