Hür bir kitabînin diyeti, hür bir Müslüman’ın diyetinin yarısı kadardır. Kadınların diyeti de, erkeklerinin diyetinin yarısıdır. Bu, mezhebimizin kuvvetli görüşüdür. Maliki mezhebi de bu görüştedir. Çünkü Amr b. Şuayb’ın, babası ve dedesinden rivayet ettiğine göre, Hz. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem), kitap ehlinin diyetini Müslümanların diyetinin yarısı olarak takdir etmiştir. Diğer bir lafızda: “Anlaşmalı bir kitabînin diyeti, hürün diyetinin yarısıdır.” denmiştir.
el-Hattabi şöyle demiştir: Kitap ehliyle ilgili bu hadisten daha sabit bir rivayet gelmemiştir. Hadisin isnadında bir sakınca yoktur. Nitekim İmam Ahmed de bu hadisle delil getirmiştir. Hz. Peygamber’in sözü, uyulmaya en layık olandır.
İmam Ahmed’den bir başka rivayete göre kitabînin diyeti Müslüman’ın diyetinin üçte biri kadardır; ancak kendisi bu sözünden rücu etmiştir. Bu görüş, İmam Şafiî ve İshak’ın kavlidir. Çünkü Hz. Ömer’in, Yahudi ve Hristiyan’ın diyetini dört bin dirhem, Mecûsî’nin diyetini sekiz bin dirhem olarak takdir ettiği rivayet edilmiştir.
Sevrî ve Ebu Hanife ise zimminin diyeti, Müslüman’ın diyetiyle aynıdır, demişlerdir.
el-Muvaffak şöyle demiştir: Hz. Ömer’in bu sözü, diyetin sekiz bin dirhem olduğu döneme aittir. Sonra bu diyetin yarısını dört bin olarak gerekli görmüştür. Eğer Hz. Peygamber’in sözü olmasaydı, Hz. Ömer’in sözü daha kuvvetli sayılabilirdi. Ama Resûlullah’ın sözü, sahabenin sözünden önce gelir.
Onların sahabeden bu görüşü aktardıkları iddiasına karşılık, sahabeden bunun aksi yönde de görüşler rivayet edilmiştir. Bu durumda, tam diyeti kabul eden görüşler, kasten öldürmede cezayı ağırlaştırma (tağlîz) anlamında değerlendirilmiştir.
İmam Ahmed der ki: Hz. Osman’ın diyeti ağırlaştırması, cinayetin kasıtlı işlenmiş olmasından kaynaklanır. Kısas terk edilince Hz. Osman ağırlaştırılmış diyeti uygun görmüştür.
Kitabî kadınlara gelince, erkeklerinin diyetinin yarısını verirler. Bu konuda bir ihtilaf olduğunu bilmiyoruz.