Fıtır sadakası vermek kendilerine vacip olanlar, geçimlerini temin edebilme imkânı bulanlardır. Bunlar; eşlerin, kölelerin ve akrabaların nafaka ve fıtır sadakalarını verebilen kimselerdir.
Eşlerin fıtır sadakalarına gelince, bunları koca verir. Bunu, İmam Mâlik, İmam Şâfiî ve İshak söylemiştir. Çünkü bu noktada İbn Ömer’den nakledildiğine göre o şöyle der:
“Hz. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem), fıtır sadakasının; küçük, büyük, hür, köle ve geçimlerini sağladığınız kimseler hakkında verilmesini emretti.”
Çünkü nikâh (evlilik), nafakanın verilme sebebini gösterdiğinden -mülk ve yakınlık hükmü gibi- fıtır sadakasının da verilmesi vacip olur.
Sevrî ve Ebû Hanîfe ise şöyle demiştir: Eşinin fıtır sadakasını kocasının vermesi vacip değildir. Kadın, bizzat kendisi için fıtır sadakasını verir. Çünkü fıtır sadakası bir zekâttır ve -malı sebebiyle zekâtını verdiği gibi- fıtırını da kadının kendisinin vermesi vacip olur.
“Mal sebebiyle zekât verme konusunun, mülk ve yakınlık konularına hamledilemeyeceği” şeklinde cevap verilmiştir.
Kölelere gelince; eğer bunlar ticaret için çalıştırılmıyorlarsa, bu durumda efendilerinin onlar adına fıtır sadakalarını vermeleri gerekir. el-Muvaffak der ki: Bu noktada ihtilaf edeni bilmiyoruz. Şayet bu köleler ticaret için çalıştırılıyorlarsa, yine fıtır sadakalarının verilmesi gereklidir. Bunu ise İmam Mâlik, Leys, Evzâî, İmam Şâfiî ve İshak söylemiştir. Çünkü hadislerin genel manası bunu ifade etmektedir. Bir de onların nafakaları vaciptir; öyleyse -kendi işleri için çalıştırılan kölelerde olduğu gibi- fıtırlarını vermek de vaciptir.
Sevrî ve Rey ashabı ise şöyle der: Onların yerine fıtır sadakası vermek vacip olmaz. Çünkü fıtır sadakası bir zekâttır ve bir malda iki defa zekât verilmediği gibi, bunlar hakkında da vermek vacip olmaz. Köleler hakkında sadece ticaret sebebiyle zekât verilir.
Fıtır sadakasının beden için bir gereksinim olduğu, bu nedenle de hürler için vacip olacağı; bunun yanında ticaret sebebiyle zekât vermede ise kıymetinden, yani malından vacip olacağı… şeklinde cevap verilmiştir.