Hayız, kadın buluğ çağına girdiği vakit rahminden çıkıp akan kana denir. Sonra bu kan, farklı zaman dilimlerinde adet şeklinde akmaya başlar. Genelde her ay içerisinde altı ya da yedi gün süreyle gelir. Kimi zaman daha fazla veya daha az olmak üzere de görülebilir. Kadının bu aybaşı halinin uzaması yahut kısalması, Yüce Allah’ın onun yaratılıştaki nasibine göre farklılık arz eder. “Hayız” kelimesi, Arapların “Sel aktı, taştı” anlamına gelen “hāḍa’s-seyl” ifadesinden türemiştir.
Şeriat, hayız konusunu bazı hükümlere bağlamıştır. Bunlardan bazıları şunlardır:
Hayız hâlindeki kadının fercinden cinsel ilişki kurulmasını haram kılmıştır. Çünkü Allah (c.c.) şöyle buyurur:
“Sana hayız günlerinden sorarlar. De ki: O bir ezadır. Hayız günlerinde kadınlardan uzak durun.” (Bakara Suresi: 222)
Bu durumdaki kadını namaz kılmaktan ve oruç tutmaktan men etmiştir. Hadiste şöyle buyrulmuştur:
“Kadın hayız olunca namaz da kılmaz, oruç da tutmaz.”
Orucu kaza etmesi emredilmiş; fakat namazın farziyeti kendisinden düşürülmüştür. Hz. Aişe’den gelen hadiste şöyle buyrulmuştur:
“Biz Allah Resulü (sallallahu aleyhi ve sellem) döneminde hayız olduğumuzda, orucu kaza etmekle emrolunduk; ama namazı kaza etmekle emrolunmadık.” (Buharî ve Müslim ittifak etmiştir.)
Kur’ân-ı Kerîm’i okuması da men edilmiştir.
Mescitte beklemesi ve Kâbe’yi tavaf etmesi yasaklanmıştır.
Bu hâlde iken boşanması da haram kılınmıştır. Çünkü Yüce Allah şöyle buyurur:
“Kadınları boşayacağınız vakit, onları iddetleri içinde boşayın.” (Bakara Suresi: 228)
Hayız hâli, temizlenme sıhhatini engeller. Çünkü bu hades (abdestsizlik durumu), ancak kanın kesilmesiyle ve gusül alınmasıyla sona erer. Bu da ancak bu duruma ulaşıldığında bilinebilen bir şeydir. Boşanan kadın ve benzerleri hakkında da ancak bu şekilde iddetin bittiği bilinebilir. Çünkü Yüce Allah şöyle buyurur:
“Boşanmış kadınlar, kendi başlarına (evlenmeden önce) üç ay hâli (hayız veya temizlik süresi) beklerler.” (Bakara Suresi: 228)
Bu hükümlerin çoğunda ümmetin âlimleri arasında icmâ vaki olmuştur. Bu hükümler sabit olduğuna göre, bu hükümlere dair konuları bilmek için hayız (ay hâli) hakkında bilgi sahibi olmak kaçınılmaz bir ihtiyaçtır.