Hac ancak beş şartla vacip (farz) olur:
Müslüman olmak
Akıl sahibi olmak
Buluğ çağına girmiş olmak
Hür olmak
Gitmeye güç yetirmek
el-Muvaffak der ki: Bunların tümü hakkında ihtilaf edeni bilmiyoruz. Çocuk ile deliye gelince; bunlar mükellef değillerdir. Köle’ye de hac yapmak vacip değildir; çünkü o, efendisine bağlıdır. Bir de azık ve bineğe sahip olması şartı vardır (ki bunlar, kölede söz konusu olmaz). Kafire gelince; o ise dinin feri konularına muhatap değildir. Ayette (Ey insanlar şeklinde gelmesiyle) hitabı eda açısından elzemdir; ancak kaza olarak bunu yerine getirmesi vacip değildir; bunun yanında güç yetiremeyen kimseye vacip değildir. Çünkü Yüce Allah buna gücü olana bunu vacip sayar, bu durumda ancak kendisine vacip olmuş olur.
Bu beş kısım da yine kendi arasında üçe ayrılır:
Birisi vücup ve sıhhat açısından şart olan kısmı: Bu, Müslüman olması ve aklı sahibi olmasıdır. Çünkü hac, kafire ve deliye vacip değildir, yerine getirmeleriyle de sahih olmaz.
Birisi de vücup ve yeterlilik açısından şart olan kısmı: Bu ise buluğa girmiş olması ve hür olmasıdır. Burada sıhhat üzere olma şartı yoktur; zira bir çocuk ya da köle hac yapmış olsalar, bu hacları sahih olur ancak farz olan hacları açısından bu yeterli gelmiş olmaz.
Diğeri ise sadece vücup açısından şart olan kısmı: Bu da güç yetirmektir. Buna göre şayet kişi çok semiz olur da zorluk sebebiyle güç yetiremeyecek hükümde olur ama hac yaparsa, onun bu haccı sahih ve yeterli gelmiş olur.
Şart koşulan “güç yetme”, binek ve yiyecek-içecek tedbirlerine sahip olmaktır. Bunu, İmam Şafii ve İshak söylemiştir. Tirmizi: İlim ehline göre amel de bu yöndedir, demiştir.
İmam Malik ise şöyle der: Şayet yürüyerek (Kabe’ye) gitmesi mümkün olur ve insanlardan dilenme adeti de varsa bu takdirde hacca gitmesi gerekli olur. Çünkü bu, o kişi hakkında gücünün yettiği anlamına gelmektedir. Her kim (durumu olmadığından dolayı) kendisine mecbur değil iken haccı, kendisine tekellüf edecek olursa ve bu şekilde zarara girmeksizin de gitmesi mümkün olursa, (bu yolculuğunda) başkasına ilhak olur. Mesela yürüyerek gider, sanat işiyle çalışıp kazancıyla hacca gitme imkanı bulur ve insanlardan da bir şeyler dilenmeyecek olursa, bu durumda onun hacca gitmesi müstehap sayılır. Çünkü Yüce Allah şöyle buyurmuştur: “İnsanları hacca davet et ki, gerek yaya olarak ve gerekse uzak yollardan gelen çeşitli vasıtalarla sana varsınlar…” (Hac Suresi: 27)
Burada ilk olarak “yaya gelenleri” öne almıştır; çünkü bunda Yüce Allah’a itaat etme daha coşkulu bir şekilde gelmiştir ve ihtilaftan da çıkılmış olur. İnsanlardan dilenecek olursa, onun bu şekilde hacca gitmesi mekruh olur. Çünkü böyle yapmakla insanlara külfet vermiş olur; kendisine mecbur olmadığı halde onu kendisine gerekli kılmak noktasında insanları zora sokmuş sayılır.
Bineğin şart koşulması, mesafenin uzak olması durumunda söz konusudur. Ama mesafe yakın olup da yürümeye imkan bulabiliyor ise o kişinin hakkında binek şartına itibar edilmez. Çünkü mesafe yakın olduğu için oraya gitmesi de imkan dahilindedir; dolayısıyla –Cuma namazına gitmesi gibi– hacca gitmesi de ona gerekli olur.
Şart olan yol azığı, yiyecek-içecek şartı gidiş ve dönüş süresince yeme-içme ve giyim ihtiyaçlarından ibarettir. Bineğe gelince; bunun da kişinin kendi durumuna uygun bir şekilde olması gerekir. Bu ise satın almak ya da gidiş-dönüş için kiralamak şekliyle olabilir. Azığı, gidiş dönüş süresinde bakmakla yükümlü olduğu ailesinin nafakasından fazla olmalıdır, onlara ait yiyecek ve binekleri götürmemelidir. Zira yiyecek-içecek ve binek nafaka daha çok muhtaç durumdaki insanların hakları ile ilgilidir, onların hakları ilk sırayı teşkil eder. Bu, kendisi ve ailesi için gerekli olan mesken, hizmetçi ve benzeri zorunlu ihtiyaçlar ile borcundan da fazla olmalıdır. Çünkü borcun ödenmesi işi en başka gelen asli ihtiyaç ve görevlerindendir. Aynı zamanda kul hakkı olması hasebiyle de daha önceliklidir.