Allah yolunda hicret edenler, sonra öldürülenler veya ölenler, Allah onlara güzel bir rızık verecektir. Şüphesiz Allah rızık verenlerin en hayırlısıdır.
Diyanet Vakfı
Allah yolunda hicret edip sonra öldürülen yahut ölenleri hiç şüphesiz Allah güzel bir rızıkla rızıklandıracaktır. Şüphesiz Allah, evet O, rızık verenlerin en hayırlısıdır.
Kurtubi Tefsiri
Allah yolunda hicret eden, sonra öldürülen yahut ölenleri Allah, elbette güzel bir rızıkla rızıklandıracaktır. Çünkü rızık verenlerin hayırlısı şüphesiz ki, bizzat Allah’tır.
Yüce Allah, ölen ve öldürülen muhacirleri tek başlarına söz konusu etmektedir. Böylelikle onların diğer ölülerden üstün ve şerefli olduklarına dikkat çekmiş olmaktadır.
Bu âyet-i kerîmenin nüzul sebebine gelince, Osman b. Maz’un ve Ebû Seleme b. Abdi’l-Esed Medine’de vefat ettiklerinde bazıları şöyle demişti: Allah yolunda öldürülenler, yataklarında ölen kimselere göre daha faziletlidirler. Bunun üzerine bu âyet-i kerîme aralarında bir fark bulunmadığını, Allah-u Teala’nın hepsine de çok güzel bir rızık vereceğini belirtmek üzere nazil oldu.
Şeriatın zahiri Allah yolunda öldürülenin daha faziletli olduğuna delildir. Kimi ilim adamı şöyle demiştir: Allah yolunda öldürülen de Allah yolunda ölen kimse de şehittir. Fakat öldürülenin Allah uğrunda kendisine isabet eden ölüm gibi bir üstün meziyeti vardır. Bazıları da bunlar arasında fark yoktur, demiş ve hem bu âyeti hem de yüce Allah’ın şu âyetini delil göstermişlerdir:
“Allah’a ve Rasûlüne hicret maksadıyla evinden çıkan kimseye daha sonra ölüm erişirse, onun mükâfatı Allah’a ait olur.” (en-Nisâ, 4/100) Ayrıca Um Haram’ın rivâyet ettiği hadisi de delil gösterirler. O bineğinin sırtından düşmüş ve ölmüştü. Kimse onu öldürmemişti, Peygamber (sallallahü aleyhi ve sellem) ise ona: “Sen ilklerdensin” demişti. Buhârî, Cihâd 63; Müslim, İmâre 160; Ebû Dâvûd, Cihâd 9; Tirmizî, Fedâilu’l-Cihâd 15, Nesâî. Cihâd 40; İbn Mâce, Cihâd 10; Dârimî, Cihâd 29; Muvatta’, Cihad 39; Müsned, VI, 361, 423.
Yine Peygamber (sallallahü aleyhi ve sellem)ın Abdullah b. Atik yoluyla rivâyet edilen şu hadisini delil göstermişlerdir: “Kim Allah yolunda hicret ederek evinden çıkar da, bineğinin sırtından düşer ve ölürse, yahut onu bir yılan sokar ve ölürse, ya da ölüm gelip kendisini bulursa, onun ecrini vermek Allah’a ait olur. Her kim de yediği bir darbe ile bulunduğu yerde ölürse o da güzel bir şekilde Allah’a dönüşü hak eder.” Müsned, IV, 36
İbnu’l-Mübarek de, Fedâle b. Ubeyd’den şunu nakletmektedir: İki adamdan birisi bir gazada mancınıktan yapılan atış ile isabet alıp ölmüş, diğeri ise orada ölmüştü. Fadâle ölen kişinin yanında oturmuştu, kendisine: Sen şehidi bıraktın ve onun yanında oturmadın (niye?) diye sorulunca, şu cevabı vermişti: Bu ikisinden hangisinin kabir çukurundan dirıltileceği benim için hiç önemli değildir.
Daha sonra yüce Allah’ın:
“Allah yolunda hicret eden, sonra öldürülen, yahut Ölenleri Allah elbette güzel bir rızıkla rızıklandıracaktır” âyetini tamamen okudu.
Süleyman b. Âmir dedi ki: Fadâle Rodos’ta gaziler başında kumandan idi. Birisi öldürülmüş, diğeri vefat etmiş iki kişinin cenazesi çıkarılıp getirildi. O insanların öldürülen cenazenin mezarına doğru gittiklerini görünce şunları söyledi: Ey insanlar! Bakıyorum ki sizler öldürülenle beraber gidiyorsunuz. Nefsim elinde olana yemin olsun ki bu ikisinden hangisinin mezar çukurundan diriltileceği benim için önemli değildir. İsterseniz yüce Allah’ın:
“Allah yolunda hicret eden, sonra öldürülen, yahut ölenleri…” âyetini okuyunuz.
Bunu es-Sa’lebî de Tefsir’inde böylece zikretmiştir. İbnu’l-Mubarek’in naklettiği ile aynı manadadır.
Öldürülenin fazileti daha çoktur, diyenler de Resûlüllah (sallallahü aleyhi ve sellem)ın söylediği sabit olan şu hadisi delil gösterirler: Peygamber (sallallahü aleyhi ve sellem)a: Hangi cihad daha faziletlidir? diye sorulmuş, o da: “Kanı akıtılan ve bineği de kesilen kimsenin ki” diye buyurmuştur. Ebû Dâvûd, Vitr 12; Nesâî, Zekât 49; İbn Mâce, Cihâd 15; Dârimî, Saiât 135, Cihâd 3; Müsned, II, 191, III, 300, 302, 346, 391, 412, IV, 114, 385, V, 265. Bazılarında: Hangi cihâd, bazılarında: Hangi öldürülme…. şeklinde!
Kanı akıtılan ve bineği de öldürülenler, şehitlerin en faziletlisi olduğuna göre bu nitelikte olmayan kimsenin fazilet itibari ile daha aşağıda olduğu anlaşılmaktadır.
İbn Âmir ve Şam ahalisi “öldürülen” anlamındaki âyeti; şeklinde çokluk ifade edecek şekilde şeddeli okumuşlardır, diğerleri ise şeddesiz okumuşlardır.