Biz her ümmet için kurban kesme yeri tayin ettik ki, kendilerine rızık olarak verdiğimiz hayvanlar üzerine Allah’ın adını ansınlar. Sizin ilahınız bir tek ilahtır, yalnız O’na teslim olun. Alçak gönüllüleri müjdele.
Diyanet Vakfı
Biz, her ümmete -(Kurban kesmeye uygun) hayvan cinsinden kendilerine rızık olarak verdiklerimiz üzerine Allahın adını ansınlar diye- kurban kesmeyi gerekli kıldık. İmdi, İlahınız, bir tek İlahtır. Öyle ise, Ona teslim olun. (Ey Muhammed!) O ihlaslı ve mütevazi insanları müjdele!
Kurtubi Tefsiri
Biz, kendilerine rızık olarak verdiğimiz kurbanlık hayvanlar üzerine Allah’ın ismini ansınlar diye her ümmete kurban kesmeyi meşru kıldık. İlâhınız bir tek ilâhtır. O halde Ona teslim olun. İtaatkâr ve alçak gönüllü olanları müjdele!
Yüce Allah kesilecek kurbanları söz konusu ettikten sonra
“Biz… her ümmete kurban kesmeyi meşru kıldık” âyeti ile kurban kesmeyi teşri’ buyurmadık bir ümmet bırakmadığını beyan etmektedir.
Ümmet belli bir görüş ve inanç etrafında toplanmış olan topluluk demektir. Yani Biz, îman etmiş herbir topluluğa böyle bir kurban kesmeyi teşri’ etmişizdir. “el-Mensek” kesmek ve kan akıtmak demektir. Bu açıklamayı Mücahid yapmıştır. Kurban kestiği vakit; denilir. Kesilen hayvana; denilir, çoğulu: şeklinde gelir. Şanı yüce Allah’ın:
“Yahut bir sadaka, yahut da kurbandan bir fidye” (el-Bakara, 2/196) âyetinde de bu manada kullanılmıştır. Aynı zamanda bu kelime itaat anlamına da gelir.
el-Ezherî yüce Allah’ın:
“Biz… her ümmete kurban kesmeyi meşru kıldık” âyeti hakkında şöyle demektedir: Bu, bu gibi yerlerde kurban kesme yerine delâlet etmektedir. Kurbanın kesileceği yeri gösterdik, demektir. Bu manada olmak üzere; ile denilir ve bunlar iki ayrı söyleyiştir. Her iki şekilde de okunmuştur. Âsım dışında Kûfeliler “sin”i esreli olarak okurken, diğerleri üstün olarak okurlar.
el-Ferrâ’ der ki: Bu kelimenin “sin” harfi kesreli olarak okunursa, Arapça’da, hayır yahut şerrin işlenmesi mutad olan yer anlamındadır. Hac menâsiki denilmesi, insanların Arafe’de vakfe yapmak, cemrelere taş atmak, sa’y etmek gibi ameller için belirlenen yerlere gidip, gelmeleri dolayısıyladır.
İbn Arafe ise yüce Allah’ın:
“Biz… her ümmete kurban kesmeyi meşru kıldık” âyeti hakkında şöyle demektedir: Her ümmete yüce Allah’a itaat etmek için izleyecekleri bir yol tesbit ettik. Çünkü bir kimse kavminin gittiği yolu takib ettiği takdirde denilir.
(…………..) kelimesinin “bayram” anlamına geldiği de söylenmiştir. Bu açıklamayı el-Ferrâ’ yapmıştır, Katade ise bunu hac diye açıklamıştır. Ancak birinci görüş yüce Allah’ın şu âyeti dolayısıyla daha kuvvetli görülmektedir: “(Allah’ın) kendilerine rızık olarak verdiği kurbanlık hayvanlar üzerine” yani Allah’ın kendilerine rızık olarak verdiği hayvanları kurban edip keserken “Allah’ın ismini ansınlar diye…” Böylelikle yüce Allah kurbanın kesilmesi esnasında adının anılmasını ve yalnız kendisi için kesilmesini emretmektedir. Çünkü bunları rızık olarak veren O’dur.
Daha sonra ifade geçmiş ümmetlere dair verilen haberden hazır olanlara: O, sizin hepinizin bir tek ilâhıdır, anlamında bir haber şekline geçmektedir. O halde kurban kesimi esnasında da durum böyledir. Bunun ihlâsla yalnızca O’na yapılması icab eder.
“O halde O’na teslim olun” âyeti O’nun hakkı, O’nun rızası ve size olan nimetleri dolayısıyla O’na îman edin ve O’na teslim olun, demektir. Bu âyetin teslimiyet gösterin, anlamını kastetme ihtimali de vardır. Bu da O’na İtaat edin, O’nun emirlerine boyun eğin, anlamındadır.
“İtaatkâr ve alçak gönüllü olanları müjdele!” âyetindeki “Alçak gönüllü” ifadesi mü’minler arasında huşu’ duyan ve alçak gönüllü kimseler demektir. ise yerin alçak olan bölümü demektir. Âyet, işte böyle olanları pek büyük mükâfatla müjdele, anlamındadır. Amr b. Evs der ki: Alçak gönüllü olanlar zulmetmeyenlerdir, zulmedildikleri vakit intikam almaya kalkışmayanlardır,
Süfyan’ın, İbn Ebi Necîh’den, onun da Mücahid’den rivâyetine göre Mücahid şöyle demektedir: “Alçak gönüllüler (el-muhbitûn)” yüce Allah’ın emri ile mutmain olanlar, huzur bulanlardır.