Söz bakımından, Allah’a çağıran, salih amel işleyen ve “Gerçekten ben Müslümanlardanım” diyenden daha güzel kimdir?
Diyanet Vakfı
(İnsanları) Allaha çağıran, iyi iş yapan ve «Ben müslümanlardanım» diyenden kimin sözü daha güzeldir?
Kurtubi Tefsiri
Allah’a davet eden, salih amel işleyen ve: “Şüphesiz ki ben müslümanlardanım” diyen kimseden daha güzel sözlü kim olabilir!
“Allah’a davet eden, salih amel işleyen… kimseden daha güzel sözlü kim olabilir!” âyeti Kur’ân-ı Kerîm, okunurken anlamsız sözler çıkarmayı birbirlerine tavsiye edenlere bir azardır. Şu demektir: Kur’ân’dan daha güzel söz hangisidir! Allah’a ve O’na itaat etmeye davet eden kimseden -ki o da Muhammed (sallallahü aleyhi ve sellem)’dir- daha güzel sözlü kim olabilir!
İbn Şîrîn, es-Süddî, İbn Zeyd ve el-Hasen şöyle demişlerdir: Burada sözü edilen kişi Rasûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem)’dır. El-Hasen bu âyet-i kerimeyi okuduğunda: İşte bu Rasûlullah’tır. İşte bu habibullahtır, işte bu veliyullahtır, işte bu safvetullah (Allah’ın seçtiği)dır. İşte bu hîretullah (Allah’ın en hayırlı kıldığı)dır. İşte bu Allah’a yemin olsun, yeryüzündeki varlıkların Allah tarafından en sevilenidir. Allah’ın çağrısını kabul etmiş ve insanları da kabul ettiği şeye davet ettiği kimsedir.
Âişe (radıyallahü anha) ile İkrime, Kays b. Ebi Hazim ve Mücahid de: Bu müezzinler hakkında inmiştir, demişlerdir. Fudayl b. Rufeyde de şöyle demiştir: Ben Abdullah b. Mesud’un arkadaşlarına müezzinlik yapıyordum. Âsım b. Hubeyre bana: Ezan okuduğun vakit: Allahuekber, Allahuekber la ilahe illallah dediğinde “Ve ben müslümanlardanım” de, dedi. Sonra bu âyeti-i kerimeyi okudu.
(Ebû Bekr) İbnu’l-Arabî dedi ki: Birincisi daha doğrudur. Çünkü âyet-i kerîme Mekke’de inmiştir, ezan ise Medine’de okunmaya başlamıştır. Ancak mana itibariyle onun kapsamına girer. Yoksa (âyetin sözkonusu ettiği) söz söyleme zamanında bu kastedilmiş değildi. Ayetin kapsamına Peygamber (sallallahü aleyhi ve sellem) hakkında o lanetli kişinin peygamberi boğmak isterken
“Siz benim Rabbim Allah’tır, dedi diye bir adamı öldürür müsünüz?” (el-Mu’min, 40/28) diye, Ebû Bekir es-Sıddîk da girer. Ayrıca tevhid ve imanın muhtevasında yer aldığı her güzel sözü de kapsar.
Derim ki: Bu hususta aynı zamanda en güzelleri olan üçüncü bir görüş daha vardır. el-Hasen dedi ki: Bu âyet-i kerîme yüce Allah’ın yoluna davet eden herkes hakkında umumidir. Kays b. Ebi Hazim de böyle demiştir. O: Her mü’min hakkında inmiştir. Ayrıca “salih amel işleyen”in anlamı ise ezan ile ikamet arasında namaz kılan demektir, demiştir. Ebû Umame de böyle demiştir: Ezan ile kamet arasında iki rekat namaz kılan kimse kastedilmektedir. İkrime de: “Salih amel işleyen” namaz kılıp oruç tutan kimse demektir diye açıklamıştır. el-Kelbî de farzları eda eden, diye açıklamıştır.
Derim ki: Bu, haramlardan kaçınmak ve mendub amelleri çokça işlemek ile birlikte olmak şartıyla açıklamaların en güzelidir. Doğrusunu en iyi bilen Allah’tır.
“Şüphesiz ki ben müslümanlardanım diyen” âyeti ile ilgili olarak İbnu’l-Arabî şöyle demiştir: Daha önce geçen ifadeler ayrıca müslüman olmaya delalet etmektedir. Şu kadar var ki; İslama davet hem sözlü, hem de kılıçla yapıldığından dolayı bu davet şekli de itikadda da yapılabilir, delille de yapılabilir. Amel de riya için de yapılabilir, ihlâs ile de yapılabilir. O bakımdan bu âyet, bütün bu hususlarda Allah’a inanıldığının açıkça ifade edilmesinin ve yapılacak amelin yalnız O’na yapılmasının kaçınılmaz olduğunu göstermektedir.
“Müslümanım” Diyenin “İnşaallah” Demesi Gerekir mi?: Yüce Allah:
“Şüphesiz ki ben müslümanlardanım diyen” diye buyurmakta fakat: İnşaallah demesi şartını koşmamaktadır. İşte bu “inşaallah ben müslümanım” demeyi öngörenlerin kanaatini reddetmektedir.