Sizi çamurdan yaratan O’dur. Sonra bir ecel belirledi. O’nun katında belirlenmiş başka bir ecel daha vardır. Sonra siz hâlâ şüphe ediyorsunuz.
Okunuşu ve Kelime Anlamı
Huvellezi (O’dur ki) halekakum (sizi yarattı) min tinin (çamurdan) summe (sonra) kada (takdir etti) ecelen (bir süre) ve ecelun (ve bir süre daha) musemmen (belirlenmiş) indehu (O’nun katında) summe entum (sonra siz) temterun (şüphe ediyorsunuz)
Mukatil Tefsiri
Burada yaratılışın başlangıcı olan Hz. Âdem’in çamurdan yaratılması hatırlatılmaktadır. Çünkü bütün insanlar onun soyundan gelmiştir. “Bir ecel belirledi” ifadesi, insanın doğumundan ölümüne kadar süren dünya hayatını anlatmaktadır. “Belirlenmiş bir ecel de O’nun katındadır” ise ölümden kıyamete kadar devam eden berzah süresine işaret etmektedir. Buna rağmen özellikle Mekke kâfirleri yeniden diriliş konusunda şüphe etmeye devam etmektedirler.
Taberi Tefsiri
Yüce Allah’ın Sizi çamurdan yaratan O’dur sözüyle kastettiği şudur: Gökleri ve yeri yaratan, onların gecesini karanlık kılıp gündüzünü aydınlatan Allah’tır; buna rağmen inkârcılar, Allah’ın kendilerine olan nimetlerine karşın O’nu inkâr etmiş ve kendilerine ne fayda ne de zarar verebilecek şeyleri O’na denk tutmuşlardır. Ey insanlar! Sizi çamurdan yaratan da O’dur. Yüce Allah bununla, insanların çamurdan yarattığı kimsenin nesli olduklarını kastetmiştir; onlar onun çocukları oldukları için bunu doğrudan kendilerine hitap ederek ifade etmiştir. Bu konuda bizim söylediğimize benzer açıklamayı tevil ehli de söylemiştir. Bunu söyleyenlerin zikri şöyledir: Bişr b. Muâz bize rivayet etti, dedi ki: Yezîd bize rivayet etti, dedi ki: Saîd, Katâde’den Sizi çamurdan yaratan O’dur sözü hakkında şöyle rivayet etti: Yaratılışın başlangıcında Allah Âdem’i çamurdan yarattı. Müsenna bana rivayet etti, dedi ki: Ebû Huzeyfe bize rivayet etti, dedi ki: Şibl, İbn Ebî Necîh’ten, o da Mücâhid’den Sizi çamurdan yaratan O’dur sözü hakkında şöyle rivayet etti: Burada kastedilen Âdem’dir. Muhammed b. Hüseyin bana rivayet etti, dedi ki: Ahmed b. Mufaddal bize rivayet etti, dedi ki: Esbât, Süddî’den şöyle rivayet etti: Sizi çamurdan yarattı sözüyle kastedilen Âdem’dir. Kâsım bize rivayet etti, dedi ki: Hüseyin bize rivayet etti, dedi ki: Ebû Tümeyle, Ubeyd b. Süleyman’dan, o da Dahhâk b. Müzâhim’den şöyle rivayet etti: Âdem çamurdan, insanlar ise değersiz bir suyun özünden yaratılmıştır. Yûnus bana rivayet etti, dedi ki: İbn Vehb bize haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd Sizi çamurdan yarattı sözü hakkında şöyle dedi: Âdem’i çamurdan yarattı, sonra bizi Âdem’den, onun sırtından çıkardığı zaman yarattı. Yüce Allah’ın Sonra bir ecel belirledi. O’nun katında belirlenmiş başka bir ecel daha vardır sözünün teviline gelince: Tevil ehli bunun açıklamasında ihtilaf etmiştir. Bazıları Sonra bir ecel belirledi sözünün anlamının, ey insanlar, sonra sizin için bir ecel belirledi demek olduğunu, bunun da insanın yaratılışından ölümüne kadar geçen süre olduğunu; O’nun katında belirlenmiş başka bir ecel daha vardır sözünün ise insanın ölümünden yeniden diriltileceği zamana kadar geçen süre olduğunu söylemiştir. Bunu söyleyenlerin zikri şöyledir: İbn Vekî‘ ve Hennâd b. Serî bize rivayet ettiler, dediler ki: Vekî‘ bize rivayet etti, dedi ki: Babam, Ebû Bekir el-Hüzelî’den, o da Hasan’dan Bir ecel belirledi sözü hakkında şöyle rivayet etti: Bu, insanın yaratılışından ölümüne kadar geçen süredir. O’nun katında belirlenmiş başka bir ecel daha vardır sözü hakkında ise şöyle dedi: Bu, insanın ölümünden yeniden diriltileceği zamana kadar geçen süredir. Bişr b. Muâz bize rivayet etti, dedi ki: Yezîd b. Zürey‘ bize rivayet etti, dedi ki: Saîd, Katâde’den Sonra bir ecel belirledi. O’nun katında belirlenmiş başka bir ecel daha vardır sözü hakkında şöyle rivayet etti: Katâde şöyle derdi: Biri senin ölünceye kadarki hayat ecelin, diğeri ise yeniden diriltileceğin zamana kadarki ölüm ecelindir; böylece sen Yüce Allah tarafından belirlenmiş iki ecel arasındasın. Kâsım bize rivayet etti, dedi ki: Hüseyin bize rivayet etti, dedi ki: Ebû Tümeyle, Ubeyd b. Süleyman’dan, o da Dahhâk b. Müzâhim’den Bir ecel belirledi. O’nun katında belirlenmiş başka bir ecel daha vardır sözü hakkında şöyle rivayet etti: Ölüm ecelini belirledi ve her canlının eceli ölümdür. Ardından şöyle dedi: Allah, eceli geldiğinde hiçbir kimseyi ertelemez. (Münâfikûn 11) O’nun katında belirlenmiş başka bir ecel daha vardır sözü ise kıyametin eceli, dünyanın sona ermesi ve Allah’ın huzuruna varılması demektir. Başkaları ise bunun anlamının, dünyayı belirledi, ahiret ise O’nun katındadır şeklinde olduğunu söylemiştir.
Bunu söyleyenlerin zikri şöyledir: İbn Vekî‘ bize rivayet etti, dedi ki: Yahyâ b. Âdem, Süfyân’dan, o Ebû Husayn’dan, o Saîd b. Cübeyr’den, o da İbn Abbâs’tan Bir ecel sözü hakkında şöyle rivayet etti: Dünya. O’nun katında belirlenmiş başka bir ecel daha vardır sözü hakkında ise: Ahiret, dedi. İbn Vekî‘ bize rivayet etti, dedi ki: Ebû Âsım, Zekeriyyâ b. İshâk’tan, o İbn Ebî Necîh’ten, o da Mücâhid’den Bir ecel belirledi sözü hakkında şöyle rivayet etti: Ahiret O’nun katındadır; belirlenmiş bir ecel ise dünyadır. Muhammed b. Amr bize rivayet etti, dedi ki: Ebû Âsım bize rivayet etti, dedi ki: Îsâ, İbn Ebî Necîh’ten, o da Mücâhid’den Bir ecel sözü hakkında şöyle rivayet etti: Ahiret O’nun katındadır; belirlenmiş bir ecel ise dünyadır. Muhammed b. Amr bize rivayet etti, dedi ki: Ebû Âsım bize rivayet etti, dedi ki: Îsâ, İbn Ebî Necîh’ten, o da Mücâhid’den Bir ecel sözü hakkında şöyle rivayet etti: Ahiret O’nun katındadır; belirlenmiş bir ecel ise dünyadır. Muhammed b. Abdüla‘lâ bize rivayet etti, dedi ki: Muhammed b. Sevr, Ma‘mer’den, o da Katâde ve Hasan’dan Sonra bir ecel belirledi. O’nun katında belirlenmiş başka bir ecel daha vardır sözü hakkında şöyle rivayet etti: İkisi şöyle dediler: Dünyadaki eceli, yaratıldığın andan ölünceye kadar olmak üzere belirledi; O’nun katında belirlenmiş başka bir ecel daha vardır sözü ise kıyamet günüdür. Hennâd bize rivayet etti, dedi ki: Vekî‘, İsrâil’den, o Câbir’den, o da Mücâhid ve İkrime’den Sonra bir ecel belirledi. O’nun katında belirlenmiş başka bir ecel daha vardır sözü hakkında şöyle rivayet etti: Dünya ecelini belirledi; O’nun katında belirlenmiş başka bir ecel daha vardır sözü ise yeniden diriliş ecelidir. İbn Vekî‘ bize rivayet etti, dedi ki: Babam, İsrâil’den, o Câbir’den, o da Mücâhid ve İkrime’den Sonra bir ecel belirledi sözü hakkında şöyle rivayet etti: Ölüm; O’nun katında belirlenmiş başka bir ecel daha vardır sözü ise ahirettir. Hasan b. Yahyâ bize rivayet etti, dedi ki: Abdürrezzâk bize haber verdi, dedi ki: Ma‘mer, Katâde ve Hasan’dan Sonra bir ecel belirledi. O’nun katında belirlenmiş başka bir ecel daha vardır sözü hakkında şöyle rivayet etti: İkisi şöyle dediler: Dünya ecelini, yaratıldığın günden ölünceye kadar belirledi; O’nun katındaki belirlenmiş ecel ise kıyamet günüdür. İbn Vekî‘ ve İbn Humeyd bize rivayet ettiler, dediler ki: Cerîr, Mansûr’dan, o da Mücâhid’den Bir ecel belirledi sözü hakkında şöyle rivayet etti: Dünya ecelidir. O’nun katında belirlenmiş başka bir ecel daha vardır sözü hakkında ise: Yeniden diriliştir, dedi. Müsenna bana rivayet etti, dedi ki: Abdullah b. Sâlih bize rivayet etti, dedi ki: Muâviye b. Sâlih, Ali b. Ebî Talha’dan, o da İbn Abbâs’tan Sonra bir ecel belirledi. O’nun katında belirlenmiş başka bir ecel daha vardır sözü hakkında şöyle rivayet etti: Bununla ölüm eceli kastedilmektedir; belirlenmiş ecel ise kıyametin eceli ve Allah’ın huzurunda durulacak zamandır. Muhammed b. Hüseyin bize rivayet etti, dedi ki: Ahmed b. Mufaddal bize rivayet etti, dedi ki: Esbât, Süddî’den Bir ecel belirledi sözü hakkında şöyle rivayet etti: Bir ecel belirledi sözüyle ölüm eceli kastedilmiştir; O’nun katında belirlenmiş başka bir ecel daha vardır sözü ise kıyamet günüdür. Başkaları bu konuda Muhammed b. Sa‘d’ın bana rivayet ettiği şu görüşü söylemiştir: Muhammed b. Sa‘d dedi ki: Babam bana rivayet etti, dedi ki: Amcam bana rivayet etti, dedi ki: Babam, kendi babasından, o da İbn Abbâs’tan Sonra bir ecel belirledi. O’nun katında belirlenmiş başka bir ecel daha vardır sözü hakkında şöyle rivayet etti: Bir ecel belirledi sözü uykudur; uyku sırasında ruh alınır, sonra kişi uyandığı zaman ruh sahibine geri döner. O’nun katında belirlenmiş başka bir ecel daha vardır sözü ise insanın ölüm ecelidir. Başkaları da Yûnus’un bana rivayet ettiği şu görüşü söylemiştir: Yûnus dedi ki: İbn Vehb bize Sizi çamurdan yaratan O’dur. Sonra bir ecel belirledi. O’nun katında belirlenmiş başka bir ecel daha vardır. Sonra siz hâlâ şüphe ediyorsunuz sözü hakkında haber verdi ve şöyle dedi: Âdem’i çamurdan yarattı, sonra bizi Âdem’den yarattı ve bizi onun sırtından çıkardı; ardından eceli ve ahdi, bu dünya hayatında belirlenmiş tek bir ecel içerisinde aldı.
Bu konuda bana göre doğruya en uygun olan görüş, bunun anlamının Sonra dünya hayatının ecelini belirledi; O’nun katında belirlenmiş başka bir ecel daha vardır, o da O’nun katındaki yeniden diriliş ecelidir, şeklinde olduğunu söyleyenlerin görüşüdür. Bunun doğruya daha uygun olduğunu söylememizin sebebi şudur: Yüce Allah, kullarına kendi nefislerinden hareketle onlara karşı olan delilinin bulunduğu noktayı göstermiş ve onlara şöyle buyurmuştur: Ey insanlar! İçinizdeki inkârcıların ilahları ve denk kabul ettikleri varlıkları kendisine eş tuttukları Allah, sizi yaratan, yaratılışınızı başlatan ve sizi çamurdan meydana getirendir. Siz cansız bir çamur iken sizi şekil sahibi bedenler ve canlı varlıklar haline getirmiş, ardından yok olup ölmeniz için hayatınızın ecellerini belirlemiştir ki sizi, sizi meydana getirip yaratmadan önce olduğunuz gibi yeniden toprak ve çamur haline döndürsün. O’nun katında belirlenmiş başka bir ecel daha vardır; bu da sizi ölümünüzden önce olduğunuz gibi yeniden canlı ve beden sahibi varlıklar halinde geri getireceği zamandır. Bu, Yüce Allah’ın şu sözüne benzemektedir: Allah’ı nasıl inkâr edersiniz? Siz ölüler iken O sizi diriltti; sonra sizi öldürecek, sonra tekrar diriltecek ve sonunda O’na döndürüleceksiniz. (Bakara 28) Yüce Allah’ın Sonra siz hâlâ şüphe ediyorsunuz sözünün teviline gelince: Yüce Allah şöyle buyurmaktadır: Gökleri ve yeri yaratmaya, geceyi karanlık kılmaya, gündüzü aydınlatmaya ve sizi çamurdan yaratıp şu anda içinde bulunduğunuz şekle sokmaya gücü yeten Allah’ın, ölümünüzden ve yok oluşunuzdan sonra sizi yeniden meydana getirmeye ve yokluğunuzdan sonra tekrar var etmeye olan kudreti hakkında siz hâlâ şüphe ediyorsunuz. Arapların dilinde bu kelime şüphe anlamına gelir. Bunu daha önce başka yerlerde delilleriyle açıklamıştım; dolayısıyla burada tekrar etmeye ihtiyaç bırakmayacak şekilde izah edilmişti. Yûnus bana rivayet etti, dedi ki: İbn Vehb bize haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd Sonra siz hâlâ şüphe ediyorsunuz sözü hakkında şöyle dedi: Şüphe demektir. Ardından Allah’ın Onun hakkında bir şüphe içindedirler sözünü okudu ve bunun onun hakkında şüphe içindedirler anlamına geldiğini söyledi. Muhammed b. Hüseyin bana rivayet etti, dedi ki: Ahmed b. Mufaddal bize rivayet etti, dedi ki: Esbât, Süddî’den Sonra siz hâlâ şüphe ediyorsunuz sözü hakkında bunun benzerini rivayet etti.
Hz.Ateist Tefsiri
Henüz eklenmedi…