Asabe’nin Mirası

Asabe: Miktarı tayin edilmiş bir nasibi bulunmayan varistir. Kendisiyle birlikte farz miras payı alanlar varsa, az olsun çok olsun onlardan geri kalanı o alır, tek başına varis olursa malın hepsini alır. Farz miras sahiplerinden bir şey kalmazsa, o zaman da kendisi bir şey alamaz.
Asabeler, ölenin erkek çocuklarından, baba ve evlatlarından olan erkekleri içermektedir. Onların çocukları mirasa en yakın bulunanlardır, uzakta bulunan ise bununla düşürülür. Çünkü Nebi (sallallahu aleyhi ve sellem) buyurur ki: “Miras paylarını, Kur’an’da bildirilen sahiplerine veriniz. Bu paylardan geriye bir şey kaldığında o, baba tarafından en yakın olan erkeğe aittir.” (Buhari ve Müslim, bu hadis hakkında ittifak etmiştir).
Onlara en yakın olanlar, -ne kadar aşağıya inerse insin- oğullar sonra da onların oğullarıdır. Uzakta bulunanlar, yakında olanlar sebebiyle (miras payından) düşerler. Sonra baba gelir, sonra da -ne kadar yukarıya çıkarsa çıksın- onların babalarıdır, onlara en yakın olan gelir ardından da diğer yakın olan gelir. Sonra babanın oğulları olan ana-baba bir kardeşler yahut baba bir kardeşler gelir. Sonra da -ne kadar aşağıya inerse insin- onların oğulları gelir, onlara en yakın olanlar ve ardından diğer yakın olanlar gelir. Yine uzakta bulunan yakında olan sebebiyle düşer, ister yakında olan ebeveynin oğlu olsun yahut baba bir tek çocuğu olsun, fark etmez.
Tek bir derecede (hissede) toplanacak olurlarsa, ebeveynin oğluna vermek daha evladır; çünkü o, anne yakınlığı sebebiyle daha kuvetli bir konumdadır. Bu hal sürekli olarak böyle devam eder. Kardeşin oğlundan herhangi bir kimse kalacak olursa -aşağıya inmiş olsa da- bu payın ona verilmesi amcadan daha evladır. Çünkü o, babanın çocuğudur, amca ise dede tarafından gelen çocuktur. Kardeşler ve onların oğulları ortada olmazsa, bu durumda miras amcalara verilir, sonra bu düzen sıralamasına göre onların oğullarına verilir. Onlardan birisi kalırsa -aşağıya inse de bu payın ona verilmesi babanın amcasına verilmesinden daha evla olur.
Buna göre -dereceleri inmiş olsa dahi- daha yukarıda (uzakta) bulunan babanın oğulları, daha yakın bulunan babanın oğlu olduğu halde mirasçı olamazlar. Tüm bu açıklamalar hakkında icma edilmiştir.