Kaburgada bir deve, köprücük kemiğinde iki deve diyet vardır. Köprücük kemiği, boğazdan boyuna doğru olan yerden omuza kadar olan yuvarlak kemiktir. Her insanın iki tane köprücük kemiği bulunur ve el-Haraki’nin sözünün zahirine göre her ikisi için dört deve diyet vardır.
el-Kadı (İyaz) ise şöyle demiştir: el-Haraki’nin sözünden murad edilen her iki köprücük kemiğinin birlikte olmasıdır ki, bu durumda her bir köprücük kemiği için bir deve olmuş olur. Bunu, İshak söylemiştir. Arkadaşlarına göre onun iki görüşünden meşhur olanı, zikredilenlerden her birisi için hakimin vereceği karardır. Bu da Ebu Hanife ve İmam Malik’in kavlidir. Çünkü bu, iç tarafta bulunan ve güzellik ile menfaate dair özel bir durumu ibraz etmeyen bir kemiktir. O nedenle – diğer organlardaki gibi – onun hakkında da takdir edilen erş’in verilmesidir. Bir de takdir edilen miktar, ancak nasslarla yahut sahih bir kıyasla olur, ama bunda ne bir nass ne de kıyas gelmiştir.
el-Muvaffak (İbn Kudame) şöyle der: Bizim lehimize Hz. Ömer’in kavli gelmiştir. Onların ileri sürdükleri ifadeler ise haşime’nin hükmüyle çelişmektedir. Çünkü haşime’de kemik içerden kırılmakta olduğu halde belli bir miktar takdir edilmektedir. Onların “güzellik ile menfaate dair özel bir durumu ibraz etmeyen bir kemiktir” sözleri de doğru değildir. Zira bu kemiğin güzelliği ve menfaati, başka bir kemikte yoktur, onun yerini de alamaz.
Dirsek kemiğinde dört deve diyet vardır. el-Kadı (İyaz) der ki: Yani iki dirsek kemiğinde dört deve vardır. Çünkü ikisinde dört kemik bulunur; dolayısıyla her kemik için bir deve düşer. Ebu Hanife, İmam Malik ve İmam Şafii ise bu durumda hakimin verdiği karar geçerlidir, geçen ifadelerde buna değinilmişti. el-Haraki’nin sözünün zahirinden anlaşıldığı üzere bu kemiklerden başkasında miktarı takdir edilmiş olan yoktur. Bu da ilim ehlinin çoğunluğunun kavlidir.
el-Kadı (İyaz): Bacakta iki deve ve uylukta da iki deve vardır, der. İbn Akil, Ebu’l-Hattab ve el-Kadı (İyaz)’ın ashabından bir topluluk ise: Kol ve pazulardan her birisi için de iki deve diyet vardır, demişlerdir. Ebu’l-Hattab buna ayak kemiğini de ilave etmiştir.
el-Muvaffak der ki: İnşallah doğrusu, şu beşin dışındakilerde bir miktarın takdir edilmiş olmadığıdır: kaburga, iki köprücük kemiği ve iki de dirsek kemiği. Şüphesiz takdirde bulunmak, ancak nasslarla sabit olur. Delilin gereği ise tüm içte bulunan kemiklerde hakimin vereceği hükme göre bakılmasının zorunlu olacağıdır. Bu kemikler hakkında ihtilaf etmemizin sebebi, Hz. Ömer (radıyallahu anh)’ın bunlar hakkında hüküm vermiş olmasıdır. Bunların dışında kalanlarda ise hüküm delilin gereği üzere kalır.
Bu kemiklerden başka olarak mesela, sırt kemiği ve diğerlerinde ise hakimin vereceği hükme bakılır. Bu noktada muhalefet edenin olduğunu bilmiyoruz.