Kölenin kıymeti: Bir köle öldürüldüğünde onun tazmini, katilin malından olmak üzere vaciptir; akîlesi bir şey ödemez. Bu ister hataen, ister kasden olsun fark etmez. Bu, Sevri, İmam Malik, Leys, İshak ve Ebu Sevr’in görüşüdür. Nitekim İbn Abbas’tan şöyle rivayet edilmiştir: “Akîle, kasden öldürme ve kölenin öldürülmesinde bir şey ödemez; sulhu da, itirafı da yüklenmez.” el-Muvaffak (İbn Kudame) şöyle der: Sahabe içerisinde bu görüşe muhalefet eden bilinmemektedir; dolayısıyla bu konuda icma oluşmuştur. Ayrıca kölenin kıymeti, özelliklerine göre değiştiğinden, akîle bunun bedelini yüklenmez.
Ebu Hanife ise akîlenin —hür bir insan hakkındaki gibi— kölenin kıymetinden de sorumlu olduğunu söylemiştir. İmam Şafii’den de bu konuda iki görüş rivayet edilmiştir. Ebu Hanife, vücudun bir kısmına verilen zararlar için ödenecek diyetler hakkında da benzer görüştedir.
Kasıtlı cinayetlerde akîle yükümlü değildir: Bu durumda, kısasın gerekmediği bir durumda dahi akîlenin diyeti yüklenmeyeceği hususunda bir ihtilaf yoktur. İlim ehlinin çoğunluğuna göre hiçbir surette akîle, kasıtlı cinayetlerde diyet ödemez. Çünkü İbn Abbas’tan gelen hadis bu yöndedir. Ayrıca söz konusu cinayet kasıtlı olarak işlendiğinden, kısas cezası gerektirir ve tıpkı babanın oğlunu öldürmesinde olduğu gibi bu durumdan dolayı diyet gerekmez.
İmam Malik’ten aktarıldığına göre, akîle olan şahıs, kısasın uygulanmadığı cinayetlerde de diyeti yüklenir. Mesela me’mûme ve cüfye gibi yaralanmalarda durum böyledir. Buna ek olarak, “babanın oğlunu öldürmesi” gibi örnekler geçersizdir; çünkü bu durumda zaten kısas yoktur ve bu diyet akîleye de yüklenmez.
3) Akîle sulhu yüklenmez: Bir kimsenin öldürüldüğü iddia ediliyor, diğer taraf (katil) bunu reddediyor ve neticede sulh yapılarak mal veriliyorsa, bu mal sulh ve rızaya dayandığı için akîle bunu yüklenmez. Tıpkı itirafı yüklenmemesi gibi. Bunu Sevri, Leys ve İmam Şafii söylemiştir. İbn Abbas’tan gelen hadis de bu görüşü destekler. Zira eğer akîle bunu yüklenmiş olsaydı, bu, başkasının malıyla sulh yapmak anlamına gelir ve bu da asla zorunlu bir hak doğurmazdı.
4) Akîle itirafı yüklenmez: Bir kişi hataen yahut kasıt şüphesiyle birini öldürdüğünü itiraf ederse, diyet ona vacip olur; fakat bu diyet akîleye yüklenmez. el-Muvaffak, bu konuda bir ihtilafın varlığını bilmediğini ifade etmiştir.
5) Akîle üçte birin altındaki diyeti yüklenmez: İmam Malik ve İshak’a göre, asıl sorumluluk failindir. Üçte bir ve üzerindeki diyetler akîle tarafından yüklenir; bu da caniye bir hafifletmedir. Üçte birin altındaki cezalar ise doğrudan failin malından ödenir.
Sevri ve Ebu Hanife, dişlerde ve kemiği açığa çıkaran yaralarda akîle diyeti yüklenir demişlerdir. Çünkü Hz. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem), kadının karnındaki ceninin gurresini akîleye yüklemiştir. Gurre ise diyetin yirmide biri kadardır. Akîle, bunun altındaki miktarları ödemez; zira bu miktarlarda belirli bir diyet tahdidi yoktur.
İmam Şafii’den gelen sahih görüşe göre ise, akîle azı da çoğu da yüklenir. Zira çoğu yüklenen kimse, azı da yüklenebilir.
el-Muvaffak şöyle der: Ceninin diyeti, akîleye yüklenmez. Ancak cenin annesiyle birlikte bir darp sonucu ölürse bu durum istisnadır. Çünkü o zaman annenin ve ceninin toplam diyeti üçte birin üstüne çıkar ve böylece akîle bunu yüklenmiş olur. Aksi halde yalnız cenin için ödenecek diyet üçte birin altında kaldığından akîle bunu yüklenmez.
İlim ehline göre, akîle kadının diyeti ve burun gibi vücuttan bir uzvun diyeti üçte bir seviyesine ulaştığında onu yüklenir. Fakat elin diyeti gibi miktar üçte birin altında kalıyorsa, bu durumda akîle yükümlü olmaz. Kitabî olanın diyeti de bu kapsama girer. Mecusi’nin diyeti ise üçte birin altında olduğundan akîle bunu da yüklenmez. Yalnız başına ölen ya da annesinden önce ölen ceninin diyeti de akîleye yüklenmez. Bunu İmam Ahmed belirtmiştir. Çünkü bu durumlar üçte birin altında kalmaktadır. Ancak cenin anne ile birlikte ölürse, bu halde akîle toplam diyeti yüklenir. Zira annenin ve ceninin diyetleri bir arada üçte biri aşmakta ve bu, tam diyete denk kabul edilmektedir.