Lukata; sahibinden çıkıp kaybolmuş ve başkası tarafından bulunmuş kayıp maldır. Bu noktada aslolan, Zeyd b. Halid el-Cühenî’nin yaptığı rivayettir. Kendisi der ki: “Hz. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem)’e altın veya gümüş buluntu (lukata) hakkında sorulmuştu. Hz. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem): ‘Kesesini ve bağını belle, sonra onu bir yıl ilan et. (Sahibini) bilemezsen, onu harca. O, yanında bir emanet olsun. Günün birinde arayanı gelecek olursa, ona ödersin.’ buyurdu.” Bunun üzerine O’na kaybolmuş develerden soruldu. Şöyle buyurdular: “Kaybolan develerden sana ne? Onları (kendi haline) bırak. Zira sahibi onu buluncaya kadar, ayağında çarığı, sırtında su tulumu vardır. Suya gider, ottan yer.” Bu sefer (kaybolmuş) davardan soruldu. Hz. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) de: “Onları alın. Zira onlar ya senindir, ya (kaybeden) kardeşinindir ya da kurdundur.” buyurdular. Buhârî ve Müslim, bu hadis hakkında ittifak etmiştir.
Hadiste geçen bazı ifadeler: el-Vekâ; kesenin kendisiyle bağlandığı ip, bağ demektir. el-‘Afâs; malın/paranın içine konup iple bağlandığı kese, cüzdandır. ed-Dâlle ise; sadece kaybolan hayvanlar için kullanılan bir ifadedir, çoğulu “davâll” şeklindedir.
İmam Ahmed der ki: Faziletli olan, buluntu eşyayı kendi haline bırakıp onu almamaktır. Çünkü alınması halinde bu, o kişinin haram yemesine, onu bulanı araştırma zorunluluğunu zayi edebilmesine ve bu noktadaki emaneti eda edememesine sebebiyet verebilir. Bu nedenle buluntu eşyayı terk edip almamak — yetim malını üstlenme konusunda olduğu gibi — daha evla ve daha ihtiyatlı sayılmaktadır.
Ebû’l-Hattâb ise buluntu (lukata) eşyasının sahibini araştırma noktasında adım atan ve bu eşya hususunda kendisine hâkim olan kimsenin bunu almasının daha faziletli olacağı görüşünü tercih etmiştir. Bu, aynı zamanda İmam Şafiî’nin kavlini oluşturur. Ondan bir de lukatayı almanın vacip olduğuna dair başka bir görüş de gelmiştir. Çünkü Yüce Allah şöyle buyurur: “Mümin erkeklerle mümin kadınlar da birbirlerinin velileridir.” (Tevbe Suresi, 71) Müslüman, diğer Müslüman’ın kardeşi olduğuna göre, onun malını muhafaza edip koruması da vacip olur. Buluntu eşyayı (lukata) almayı vacip sayanlardan birisi de Ebû Hanîfe olmuştur.
İmam Mâlik ise şöyle demiştir: Eğer onu alabilecek durumda ise kuşkusuz bunu alması ve onu (bilmeleri için insanlara) tanıtması bana göre daha iyidir. Çünkü bunun altında Müslüman’ın malını muhafaza etme yatmaktadır. Onun için bu, lukatayı zayi etmekten daha evla sayılmaktadır.