En faziletli kurban, bedene (deve)’dir, sonra sığırdır, sonra koyun, sonra ortak girilen deve’dir, sonra ise ortak girilen sığırdır. Bunu, Ebu Hanife ve İmam Şafii söylemiştir. Çünkü Nebi (sallallahu aleyhi ve sellem) Cuma hakkında şöyle buyurmuştur: “Kim (ilk vakitte Cuma namazına) giderse bir deve kurban etmiş gibidir, ikinci vakitte giderse bir sığır kurban etmiş gibidir, üçüncü vakitte giderse boynuzlu bir koç kurban etmiş gibidir . . . ” Buhari ve Müslim ittifak etmiştir. Çünkü deve, değeri ve eti açısından daha pahalı ve daha faydalı olandır.
İmam Malik ise şöyle der: En faziletli olan kurbanlık, cezea olan koyundur, sonra sığır ve sonra da devedir. Çünkü Nebi (sallallahu aleyhi ve sellem), iki tane koç kurban etmiştir ve kuşkusuz Allah’ın Elçisi sadece en faziletli olanı icra ederdi. Şayet Allah (c.c.) kendisine daha hayırlı olanı bildirseydi, (Hz. İbrahim’e oğlu) İshak’ın yerine fidye olarak onu gönderirdi.
Şöyle cevap verilmiştir: Kurban Yüce Allah’a yakınlaşmak için kesileceğinden -hedy kurbanında olduğu gibi- devenin bunda daha faziletli olduğu aşikardır; çünkü bunu ifa etmiştir. Koç kesmeye gelince, bu ise koyun cinsi açısından daha faziletlidir ve aynı şekilde fidyenin elde edilmesi açısından faziletlidir.
Koyun ise ortak girilen deve’den daha faziletlidir. Çünkü kurbandan maksat, kanın akıtılmasıdır ve tek olan bir kurban da tamamıyla kesilip kan akıtılmış olacağından daha efdaldir. Koç ise koyundan daha efdaldir. Çünkü Hz. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) kurban olarak koç kesmiştir ve onun eti daha lezzetlidir.
Bedene ve aynı şekilde sığırın yedi hisseye kadar bölünmesi caizdir. Bu, ilim ehlinin çoğunluğunun görüşüdür. Bunu, aynı zamanda Sevri, Evzai, İmam Şafii, Ebu Sevr ve Rey ashabı söylemiştir. Çünkü bu minvalde Cabir’in naklettiğine göre, o şöyle demiştir: “Biz Hudeybiye senesinde Hz. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) ile beraber, deveden yedi hisse ve sığırdan da yedi hisse olmak üzere kurban kestik.” Şöyle de demiştir: “Biz, Allah’ın Elçisi (sallallahu aleyhi ve sellem) ile birlikte umreyle temettu yaptık da sığırdan yedi kişilik hisseye ortak olarak kurbanı kestik.” Bir lafız da şöyledir: “Allah’ın Elçisi (sallallahu aleyhi ve sellem) bedene’de olmak üzere bizden yedi kişinin deve ve sığırda ortak olmamızı emretti.”
Bir kişinin, yedi kişi adına ortak olmasının yeterli gelmeyeceği söylenmiştir. Buna benzer bir görüşü İmam Malik ifade etmiştir.
İshak der ki: Deve on kişilik hisseye, sığır ise yedi kişilik hisseye bölünür. Çünkü bu noktada Rafi’in rivayetine göre; “Hz. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) taksim esnasında on koyunu bir deveye denk saydı.” Buhari ve Müslim ittifak etmiştir.
İbn Abbas’tan nakledildiğine göre, şöyle dedi: “Hz. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) ile beraber bir yolculukta idik. Kurban bayramı günü geldi. Devede on kişi sığırda ise yedi kişi ortaklaştık.”
Birinci görüşün delilinin daha sahih olduğu, bunun yanında Rafi hadisinin ise (ganimet) taksimatı hakkında olduğu, kurban hakkında olmadığı, şeklinde cevap verilmiştir.
Bir erkeğin ailesi için bir tane koyun ya da bir sığır veyahut bir deve kesmesinde sakınca yoktur. Bunu, İmam Ahmed ifade etmiştir. İmam Malik, Leys, Evzai ve İshak da bunu söylemiştir. Çünkü Hz. Aişe’den rivayet edildiği üzere; “Hz. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem)’e kurbanlık olarak bir koç getirildi. Koçu tutup (sol tarafı üzerine) yatırdı sonra onu kesmek üzere iken: ‘Bismillahi Allahümme tekabbel min Muhammedin ve âli Muhammedin ve min ümmeti Muhammedin (Allah’ın adıyla, Ey Allahım! Bunu Muhammed’den, Muhammed ailesinden ve Muhammed ümmetinden kabul eyle.)’ buyurdu (sonra da onu kesti.)”
Ebu Eyyüp’ten rivayete göre, o şöyle demiştir: “Hz. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) döneminde kişi kendisi ve ailesi için tek bir kurban keserdi de onun etinden kendileri de yer başkalarına da yedirirlerdi. Neticede Müslümanlar birbirleriyle övüneceğiz diye gördüğün gibi birkaç kurban kesmek durumuna geldiler.”
Sevri ve Ebu Hanife ise bunu mekruh görmüşlerdir. Çünkü koyun, birden fazlası için yeterli gelmez (sadece bir kişi için yeterli olur.)