Kurban bayramı günü dört şey icra edilir: Taş atmak sonra kurbanı kesmek sonra traş olmak ve sonra da tavaf etmek. Bu şekildeki tertibe uymak sünnettir; çünkü Nebi (sallallahu aleyhi ve sellem), bu tertibe uymuştur. Aynı şekilde Hz. Cabir hadisi, bu tertibi tavsif etmiştir.
Şayet kişi unutacak ya da sünnet olduğunu bilmeksizin bu tertibi ihlal edecek olursa, içlerinde İmam Şafii, İshak, Ebu Sevr, Davud ve Taberi’nin de yer aldığı ilim ehlinin çoğunluğuna göre ona bir şey lazım gelmez. Çünkü bu minvalde Abdullah b. Amr’ın rivayetine göre, o şöyle demiştir: “Bir adam gelip: ‘Ey Allah’ın Resulü! Taş atmadan önce kurban kestim.’ dedi. Hz. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) ona: ‘Taşları at, bir şey olmaz.’ buyurdu. Başkası gelip: ‘Ey Allah’ın Resulü! Kurban kesmeden önce tıraş oldum.’ dedi. Allah’ın Resulü (sallallahu aleyhi ve sellem): ‘Kurbanını kes, günahı yok.’ buyurdu.” Bir lafız ise: “Bir adam geldi ve: ‘Kurban kesmeden önce bilmeden tıraş oldum.’ dedi.” şeklindedir. Buhari ve Müslim ittifak etmişlerdir.
Bir lafız ise şöyledir: “Allah’ın Elçisi (sallallahu aleyhi ve sellem) o gün önce yapılmış veya sonraya bırakılmış, kişinin unuttuğu ya da bilmediği meselelerde her ne sorulmuş ise cevaben: ‘Yap, bir vebali yok!’ buyurmuştur.”
İbn Abbas’tan şöyle nakledilmiştir: “Nebi (sallallahu aleyhi ve sellem) o gün taş atmak, kurban kesmek, tıraş olmak, tavaf etmek gibi hususlarda önce yapılmış veya sonraya bırakılmış meselelerde her ne sorulmuş ise cevaben: ‘Yap, günahı yok!’ buyurmuştur.” Buhari ve Müslim ittifak etmişlerdir.
Ebu Hanife ise şöyle demiştir: Şayet taş atmadan ya da kurban kesmeden önce traş olursa, bu durumda dem cezası gerekir. Eğer kıran olduğu halde böyle yapmış olursa, ona iki defa dem gerekli olur. Züfer ise; bu kimseye üç tane dem cezası gerekir; çünkü birinci tehallül gerçekleşmediğinden dolayı, tıpkı kurban bayramından önce traş olması gibi, ona dem gerekli olur, demiştir.
el-Muvaffak der ki: Hz. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem)’in sünneti uyulmaya daha layıktır. Öyleyse vakti içinde bir şeyin icra edilmesiyle dem cezasının sakıt oluşu, vaktinden önce sakıt olmasıyla gereklilik arz etmez.
Ama tertibe kasden ve bilerek uymayacak olursa, sünnete muhalefet etmiş olacağından, bunun hükmü hakkında iki görüş gelmiştir:
Bundan dolayı dem gerekmez. Bu, Ata ve İshak’ın görüşüdür. İbn Abbas’ın naklettiği hadisin mutlak manası bunu ifade etmektedir. Aynı şekilde Süfyan b. Uyeyne rivayetinden gelen Abdullah b. Amr’ın hadisi de bu şekildedir.
Bundan dolayı dem gerekir. Çünkü Yüce Allah: “Hedy kurbanı mahalline gelene değin başlarınızı traş etmeyin.” buyurmuştur. Mutlak olan hadis, mukayyed olarak gelmiştir; dolayısıyla mutlak olan hükmü kayıtladığına hamledilir.
İmam Malik der ki: Taş atmadan önce traş olursa, ona dem gerekir. Ama kurban kesmeden önce traş olursa ya da taş atmadan önce kurban keserse bundan dolayı bir şey gerekmez. Çünkü icmaya göre birinci tehallülden evvel saçın kesilmesi yasaktır. Bu ise ancak cemreye taş atmakla elde edilmektedir. Taş atmadan önce kurban kesmek ise caizdir. Çünkü kurban artık mahalline ulaşmıştır.
el-Muvaffak şöyle der: Bizim lehimize ise hadis-i şerif bulunmaktadır ve hadis ikisinin arasını ayırmamaktadır. Zira Hz. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem)’e traş olmak, kurban kesmek gibi hususlarda önce yapılmış veya sonraya bırakılmış meselelerde her ne sorulmuş ise cevaben: “Yap, günahı yok!” buyurmuştur. İlim adamları arasında söz konusu edilen tertibe muhalefet etmenin, bu amelleri yeterli kılıp kılmayacağı ve amelleri kısıtlamamış olacağı noktasında bir ihtilafın olduğunu bilmiyoruz. Az önce izah ettiğimiz üzere onlar, sadece dem cezasının gerekip gerekmeyeceği konusunda ihtilaf etmişlerdir. Allah en iyisini bilir.
İfade tavafını taş atmanın önüne geçirecek olursa, onun bu tavafı yerine gelmiş olur. Bunu, İmam Şafii söylemiştir. İmam Malik ise; bu ifade tavafı yerine gelmiş olmaz. O önce taş atmalı, sonra kurban kesmeli ve ifade tavafı yapmalıdır, demiştir.