Üzerinde Ramazan’dan oruç kazası olan bir kimse ölecek olursa, iki durumdan hâli olamaz:
Vaktin dar olması ya da hastalık, yolculuk veyahut orucu tutmaktan aciz olması gibi bir özrü nedeniyle oruç tutmaya imkân bulmadan önce ölmüş olması. Bunda ona bir şey gerekmez. Çünkü bu, Yüce Allah’ın hakkıdır ve şeriatla vacip kılınmış bir şeydir ki, kişi amel etmeye imkân bulmadan önce üzerine vacip olan bir konudur. Bu da hac konusunda olduğu gibi başkasının yerine bedel yapmasıyla sâkıt olur.
Kaza etmeye imkân bulduktan sonra ölmüş olması. Bu durumda vacip olan; her bir yoksul için bir doyumluk yedirmesidir. Bu da ilim adamlarının çoğunluğunun görüşüdür. Bunu, İmam Mâlik, Leys, Evzâî, Sevrî ve İmam Şâfiî söylemiştir. Nitekim İbn Ömer’den rivayet edildiğine göre Nebî (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur:
“Kim ölür ve üzerinde bir aylık oruç borcu olursa, arkasındaki kimseler her bir orucunun yerine bir yoksulu doyursun.”¹²²
Çünkü kişi hayatta iken onun adına oruç tutulamaz. Aynı şekilde —namazda olduğu gibi— öldükten sonra da onun adına oruç tutulamaz.
Ebû Sevr ise; onun adına oruç tutulabilir, demiştir. Çünkü bu noktada Hz. Âişe’den rivayet edildiğine göre Nebî (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur:
“Ölen kimsenin borcu olan oruçlarını, onun adına velîsi tutar.”
Buhârî ve Müslim ittifak etmiştir. İbn Abbas’tan buna benzer şekilde de hadis gelmiştir.¹²³
Bu hadisin adak hakkında geldiği ve bazı lafızlarda da açık bir şekilde zikredildiği şeklinde cevap verilmiştir. Zira adak orucunu, sahibi adına velîsi tutabilir. Bu, Leys ve Ebû Sevr’in görüşünü oluşturmaktadır. Zira bundan önce geçen sahih hadislere dayanmışlardır.
el-Muvaffak der ki: Zikrettiğimiz fakihlerden diğer ilim adamları ise bu (ölen) kimsenin adına yoksulun doyurulması gerekir. Nitekim Ramazan orucu hakkındaki ifadelerimizde buna dair bilgiler geçmişti.