Zekâtın vacip olma sebebi sayılan “tam nisaba ulaşma” şartı yerine geldiğinde, zekâtın (vaktinden) önce verilmesi caiz olur. Bunu, Evzâî, Ebû Hanîfe, İmam Şâfiî ve İshak söylemiştir. Çünkü bu hususta Hz. Ali’den gelen nakle göre: “Hz. Abbas, Allah’ın Resûlü (sallallahu aleyhi ve sellem)’e zekâtın vaktinden önce verilmesini sordu da Hz. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) bu konuda ona izin verdi.” Çünkü bir gereksinimden dolayı mal (yani zekât) vaktinden önce verilmiş oldu. Bu durum, borcun vaktinden önce ödenmesi gibidir. Ve aynı şekilde bu, yemin ettikten sonra ve yeminini bozmadan önce, yeminin kefaretinin eda edilmesi gibidir.
İmam Mâlik ve Dâvûd (ez-Zâhirî) ise bunun caiz olmadığını söylemişlerdir. Çünkü “sene şartı”, zekâtın şartlarından birisidir ve nisap gibi, zekâtın önceden verilmesi caiz değildir. Bir de zekâtın –namaz gibi– belirli bir vakti de vardır; bu nedenle öncesinde vermek caiz olmaz. Önceden geçen açıklamalar doğrultusunda buna cevap verilmiştir. Vakit konusuna gelince: Bir insana dostluk ve rıfk ile muamelede bulunmak istendiğinde, bunun hemen ve aceleyle yerine getirilmesi istenir. Ondan alınacak bir mal dahi olsa, sırf bu dostluk hatırına ileri vakte o alacağını ertelemeyi yeğler; tıpkı müeccel deyn (borcu vade ile vermek) gibi. Ama namaz ve oruca gelirsek, bunlarda kesin bir kulluk icraatı olduğundan, zekât ile namazın ya da orucun vakit hakkında kıyas edilmesi makul olmaz. Dolayısıyla bunda sınırı muhafaza etmek gerekir.
Nisaba mâlik olmadıkça zekâtı erkenden vermek ise caiz değildir. el-Muvaffak der ki: Bildiğimizin tersine olmaksızın, bir seneden daha fazla olmak üzere eğer zekâtı erkenden verecek olursa, bunda iki görüş söz konusudur:
Caiz değildir. Çünkü bir seneden daha fazla olmak üzere zekâtın erkenden verilmesi hakkında bir nas gelmemiştir.
Caizdir. Zira nisabın mevcut olmasından sonra zekâtın erkenden verilmesi mümkündür; hatta bir senede zekât vermekten dahi daha etkilidir. Aynı anlama gelmiş olduğu sürece, hakkında nas olmasa bile bu, hakkında nas bulunan o hükme kıyas edilebilir.
el-Muvaffak şöyle der: Bu noktada, vacip olması şartı üzerine, vücûbiyet sebebinin bulunması durumunda malın erkenden çıkarılıp verilmesi dışında bir şey bilmiyoruz. Bu da bir sene içinde tahakkuk ettiği gibi, iki sene içinde de zekâtın erkenden verilmesinde tahakkuk etmiş bir husustur.