İlim ehlinin çoğunluğunun görüşüne göre, namazda iken Fatiha’dan ve (diğer) tüm surelerden önce “Bismillahirrahmanirrahim” demek meşrudur. İmam Malik ve Evzai ise Fatiha’dan önce “besmele” okunmaz, demişlerdir. Çünkü bu minvalde gelen Enes hadisine göre; “Hz. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem), Ebubekir ve Ömer namazı ‘el-Hamdulillahi Rabbi’l-âlemîn’ diyerek açarlardı.” Buhârî ve Müslim ittifak etmiştir.
Bunu kıraat etmeyi murad etmişti, şeklinde cevap verilebilir. Onlardan “el-Hamdulillahi Rabbi’l-âlemîn” dedikleri de duyulmuş olabilir, ihtimal dâiresindedir. Çünkü bu, ayeti gizli olarak okuduklarına engel değildir. Çünkü haberler buna işaret etmektedir.
Besmeleyi sesli olarak okumanın sünnet olmadığı yönünde İmam Ahmed’den gelen rivayette ihtilaf yoktur. Tirmizî der ki: Hz. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem)’in ashabından pek çok ilim adamı bu hadisle amel etmişlerdir. Hz. Ebubekir, Hz. Ömer, Hz. Osman, Hz. Ali ve daha başkaları ve tâbiîn âlimleri bunlardandır.
Evzai, Sevri ve Rey ashabı da bu görüşü ileri sürmüşlerdir. Onlar da az önce geçen Enes hadisini ve bunun yanında Abdullah b. Muğaffel hadisini gerekçe göstermişlerdir. Abdullah b. Muğaffel’in oğlundan şöyle rivayet edilmiştir: “Namaz kılarken babam benim besmeleyi açıktan okuduğumu duydu ve şöyle dedi: ‘Ey oğlum! Bu yaptığın bidattır. Bidatten sakın,’ diyerek şöyle devam etti: ‘Hz. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem)’in ashabından İslam’da bidat çıkarma konusundan daha fazla kızdıkları bir şey görmedim.’ Şöyle dedi: ‘Ben Allah’ın Elçisi (sallallahu aleyhi ve sellem) ile Ebubekir, Ömer ve Osman’la beraber namaz kıldım, hiçbirinin sesli olarak besmele okuduğunu işitmedim. Sen de besmeleyi sesli olarak okuma, namaza başladığında ‘Elhamdülillahi Rabbi’l-âlemîn’ diyerek okumaya başla.’”
Hz. Âişe’den rivayete göre, o şöyle demiştir: “Allah’ın Resûlü (sallallahu aleyhi ve sellem) namazını tekbir getirerek ve ‘Elhamdülillahi Rabbi’l-âlemîn’ diyerek açardı…”
Ebu Hureyre hadisi ise şöyledir: “Allah’ın Resûlü (sallallahu aleyhi ve sellem)’den şöyle buyururken işittim: Allah-u Teâlâ buyurdu ki: ‘Ben Azîmü’ş-şân, namaz sûresi olan Fatiha sûresini kulumla kendi aramda yarıya taksim ettim. Fatiha sûresinin yarısı benim, yarısı ise kulumundur. Kulumun istediği verilecektir.’ Kul: ‘Elhamdülillahi Rabbi’l-âlemîn’ deyince, Allah: ‘Kulum bana hamd etti (övdü),’ buyurur…”
İşte tüm bunlar besmelenin sesli olarak okunmayacağına delalet etmektedir.
Şâfiî mezhebine göre ise besmele sesli okunur. Nuaym el-Mucmir’in rivayet ettiğine göre, o şöyle demiştir: “Ebu Hureyre’nin arkasında namaz kıldım. O: ‘Bismillahirrahmanirrahim’ dedikten sonra Fatiha’yı okudu. ‘Gayril mağdubi aleyhim ve le’d-dâllîn’ ayetine gelince, ‘Âmin’ dedi. İnsanlar da ‘Âmin’ dediler… Selam verdikten sonra şöyle dedi: ‘Nefsim elinde olana yemin olsun ki, namazı Hz. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem)’in namazına en çok benzeyeniniz benim.’”
Ümmü Seleme’den şöyle nakledilmiştir: “Allah’ın Elçisi (sallallahu aleyhi ve sellem) namazda ‘Bismillahirrahmanirrahim’ dedi ve bunu bir ayet sayardı. ‘Elhamdülillahi Rabbi’l-âlemîn’ ise iki ayet sayardı…”
Buna verilecek cevap şöyledir: Bir defa burada, besmelenin sesli olduğuna dair bir ifade yoktur. Onun, sessiz olan durumlarda bazen işittirmiş olabileceği de mümkündür. Zira Allah’ın Resûlü (sallallahu aleyhi ve sellem)’in kimi zaman gizlediği gibi, kimi zaman da açılışı ve istiâzeyi (eûzü’yü) işittirmesi de söz konusu olmuştur. Şüphesiz Ebu Katâde’nin naklettiğine göre, “Nebi (sallallahu aleyhi ve sellem), kimi zaman öğle namazında (olan kıraati) işittirdiği olmuştur.” Buhârî ve Müslim ittifak etmiştir.
el-Muvaffak der ki: (Besmelenin) sesli okunacağına dair gelen diğer haberler ise zayıftır. Çünkü aynı râvîler, sessiz okunacağına dair haberleri de nakletmişlerdir. Sessiz okunacağına dair gelen senetler ise ihtilafsız sahih ve sabittir. Bu da gösteriyor ki sesli okunabileceğine dair gelen rivayet zayıftır.
Besmele’nin, Fatiha’dan olup olmadığı noktasında, İmam Ahmed’den gelen rivayet (görüş) hakkında ihtilaf edilmiştir. Ondan nakledildiğine göre besmele, Fatiha’dandır. Bu, İbn Mübarek, İmam Şâfiî, İshak ve Ebu Ubeyd’in görüşüdür.
(Yine) İmam Ahmed’den nakledildiğine göre besmele, ne Fatiha’dandır ve ne de herhangi bir ayettir. Namazda iken okunması da vacip değildir. Bu ise onun ashabına bağlı âlimlerin, Ebu Hanîfe’nin, İmam Mâlik ve Evzâî’nin görüşüdür.