Dediler ki: Sana mı iman edelim, sana en aşağılık olanlar uymuşken?
Diyanet Vakfı
Onlar şöyle cevap verdiler: Sana düşük seviyeli kimseler tabi olup dururken, biz sana iman eder miyiz hiç!
Kurtubi Tefsiri
(Kavmi): “Sana sıradan kimseler tabi olmuş iken, sana Îman mı edelim?” dediler.
“Sana sıradan kimseler tabi olmuş iken sana îman mı edelim, dediler”
âyeti ile ilgili açıklamalarımızı iki başlık halinde sunacağız:
1- Âyetin Anlamı:
“Sana sıradan kimseler tabi olmuş iken” âyetindeki “vav” hal içindir. Burada; mukadder olarak vardır. takdirindedir.
“Sana îman mı edelim?” Senin söylediklerini tasdik mi edelim?
“Sıradan kimseler” lâfzı “Sıradan kimse”nin çoğuludur.
Bunun kırık çoğulu ise şeklinde gelir. Müennesi çoğulu da, …diye gelir.
en-Nehhâs dedi ki: Bildiğimiz kadarıyla nahivcilerden hiçbir kimse bunlardan herhangi birisinde “elif ile “lâm”ın hazfedilmesini câiz görmüş değildir.
İbn Mes’ûd, ed-Dahhâk, Yakub el-Hadramîve diğerleri; “Sana uyanlar bayağı kimseler iken…” diye okumuşlardır. en-Nehhâs: Bu güzel bir kıraattir, demiştir. Buradaki “vav”ın arkasından çoğunlukla isimler gelir, fiiller ise ile birlikte gelir. “Uyanlar, tabiler” lâfzı ile çoğuludur. Bu tekil için de, çoğul için de kullanılabilir. Şair der ki:
“Onun tabileri vardır, insanlar bilir ki o,
Yakınlaştığı kimse için hem yaz olur, hem bahar”
(Bu kıraate göre) “(………); Sana uyanlar” lâfzının merfû’ gelmesimübtedâolması dolayısıyla olabilir. O takdirde “Sıradan kimseler” de onun haberi olur. İfadenin takdiri de şöyle olur: Sana tabi olanlar ancak bayağı kimseler iken sana îman mı edelim? Bununla birlikte yüce Allah’ın:
“Sana îman mı edelim?” âyetindeki zamire atfedilmiş olması da mümkündür. O vakit ifadenin takdiri şöyle olur Sana uyanlar bayağı kimseler iken biz sana îman edelim de onlardan mı sayılalım? Buradaki ifade takdirinde; “Sana îman mı edelim?” derken, Sana” diye fasıl yapmak güzeldir.
“Sıradan kimseler” ile ilgili yeterli açıklamalar daha önceden Hud Sûresi’nde (11/27, âyet, 2, başlıkta) geçmiş bulunmaktadır. Burada ise buna ek bir açıklamada bulunalım ki bu da bir sonraki başlığın konusunu teşkil etmektedir.
2- Nûh (aleyhisselâm)’a Îman Edenler:
Denildiğine göre ona îman edenler; oğulları, kızları, gelinleri ve oğullarının oğulları olmuştur. Beraberlerinde başkaları olup, olmadığı hususunda görüş ayrılığı vardır. Her iki halde de hepsi de salih kimseler idi. Nûh (aleyhisselâm) da: “Beni ve beraberimdeki mü’minleri de kurtar” diye dua etmişti. Onunla beraber olanlar, ona tabi olanlardı. Kâfirlerin onlar hakkında söyledikleri sözlerden dolayı onlar hakkında herhangi bir kusur ya da yerilmeyi gerektirecek bir husus söz konusu olamaz. Bilakis asıl bayağı kimseler onları yalanlayan kimselerdir.
es-Süheylî dedi ki: Avamın bir çoğu bu âyetin tefsirinde rivâyet edilmiş şu sözlere aldanmıştır: Güya ona îman edenler dokumacılar ve hacamatçılar imiş. Eğer iddia ettikleri gibi burilar dokumacı kimseler olsaydı, hiç şüphesiz Allah’ın peygamberine îman etmeleri ve ona tabi olmaları onlar için şereflendirici bir husus olurdu. Tıpkı Bilal ve Selma’nın erken müslüman olmakla şerefyab olmaları gibi. Her İkisi de Peygamber (sallallahü aleyhi ve sellem)’ın ashabının ileri gelenlerinden ve büyüklerindendir. Ama Nûh (aleyhisselâm)’ın çoluk-çocuğu dokumacı ve hacamatçı olmadığı gibi; dokumacı ve hacamatçılar da hakkında söyledikleri sözler eğer o peygamberlere îman etmiş iseler kâfirlerin söyledikleri gibi hiçbir şekilde bayağı kimseler olamazlar. Nitekim bugün bizim dokumacılarımıza da herhangi bir yergi veya bir eksiklik ulaşamaz. Çünkü bu, kâfirlerin söyledikleri sözlerin nakledilmesinden ibarettir. Kâfirlerin bu söylediklerine dair herhangi bir delil ileri sürmeleri ise asla mümkün değildir. Bunun bir ayıp olarak görülmesi de çok büyük bir cahilliktir. Esasen yüce Allah da sanat ve mesleklerin din açısından kişiye hiçbir şekilde zararlı olamayacağını açıkça bildirmiştir.