Kim Allah’ın dünyada ve ahirette ona yardım etmeyeceğini sanıyorsa, göğe bir yol uzatsın, sonra o ipi kessin de baksın, hilesi onu öfkelendiren şeyi giderecek mi?
Diyanet Vakfı
Her kim, Allahın, dünya ve ahirette ona (Resulüne) asla yardım etmeyeceğini zannetmekte ise, (Allah ona yardım ettiğine göre) artık o kimse tavana bir ip atsın; (boğazına geçirsin); sonra da (ayağını yerden) kessin! Şimdi bu kimse baksın! Acaba, hilesi (bu yaptığı), öfke duyduğu şeyi (Allahın Peygambere yardımını) gerçekten engelleyecek mi?
Kurtubi Tefsiri
Allah’ın ona dünyada ve âhirette yardım etmeyeceğini sanan kimse tavana bir ip bağlasın, sonra kessin. Sonra başvurduğu bu yol öfkelendiği şeyi giderir mi bir baksın?
“Allah’ın ona dünyada ve âhirette yardım etmeyeceğini sanan kimse tavana bir İp bağlasın.” Ebû Ca’fer en-Nehhâs der ki: Bu hususta yapılan en güzel açıklamalardan birisine göre buradaki mana şudur: Kim yüce Allah’ın Muhammed (sallallahü aleyhi ve sellem)a yardım etmeyeceğini zannediyor ve ona verilmiş bulunan ilâhî yardımın kesilebileceğini kabul ediyorsa…
“tavana bir ip bağlasın” yani kendisi vasıtasıyla semaya ulaşabileceği bir çare arasın.
“Sonra kessin.” Yani imkân bulursa ona verilen yardımın sonunu getirsin,
“Sonra başvurduğu bu yol” ve bu çaresinin
“öfkelendiği şeyi” Peygamber (sallallahü aleyhi ve sellem)ın yardıma mazhar oluşundan dolayı öfkelenirini
“giderir mi bir baksın?”
Bu âyetin anlatmak istediği şudur; Böyle bir kimse bunun gibi bir işi yapabilmeye yol bulamayacak ve bu doğrultuda bir tuzak hazırlayamayacak olduğuna göre; ona verilen ilâhî yardımı da keısemez,
İbrı Abbas da böyle demiştir. Buna göre “Allah’ın ona… yardım etmeyeceğini” âyetindeki zamir Muhammed (sallallahü aleyhi ve sellem)a râci’dir. Her ne kadar daha önceden onun ismi zikredilmemiş ise de bütün sözler zaten buna delâlet etmektedir. Zira îman Allah’a ve Muhammed (sallallahü aleyhi ve sellem)a îman demektir. Dinden dönmek ise Muhammed (sallallahü aleyhi ve sellem)ın getirdiklerinden dönmektir. Yani Muhammed (sallallahü aleyhi ve sellem)a düşmanlık eden ve yüce Allah’a bir tarafından ibadet eden kimseler arasından bizim Muhammed’e yardımcı olmayacağımızı zannedenler varsa onlar da şunu şunu yapsın demektir.
Yine İbn Abbâs’tan nakledildiğine göre buradaki zamir “kimse”ye aittir. Mana da şöyle olur; Her kim Allah’ın kendisine rızık vermeyeceğini zannedecek olursa, haydi kendisini boğarak kendi kendisini öldürsün. Zira Allah’ın yardımından uzak bir hayatın hiçbir hayrı yoktur.
Bu görüşe göre buradaki “yardım” rızık demektir. Nitekim Araplar şöyle derler; Bana yardım edene Allah da yardım etsin, yani kim bana bir şeyler verirse Allah da ona versin. Yine Arapların “yardım görmüş bir arazi” ifadeleri de bu kabilden olup yağmur isabet eden, yağmur alan arazi demektir. Nitekim el-Fek’asî şöyle demektedir:
“Ve sen hiçbir kimseye hakkından fazlasını vermiyorsun,
Üstelik yağmurun yardım ettiği (yağdığı) tarafa da malik değilsin.”
İbn Ebi Necih de, Mücahid’den şöyle dediğini rivâyet etmektedir: “Allah’ın ona… yardım etmeyeceğini” asla rızık vermeyeceğini “sanan kimse…” demektir, Bu Ebû Ubeyde’nin de görüşüdür,
Buradaki “ona” zamirinin dine ait olduğu da söylenmiştir, mana şöyle olur: Allah’ın, dinine yardımcı olmayacağını sanan kimse…
“Tavana bir ip bağlasın” âyetindeki “sebeb” ip demektir. Sebeb kendisi vasıtasıyla bir şeye ulaşılan bir şey demektir.
Âyetteki “semâ” kelimesi de evin tavanı anlamındadır. İbn Zeyd, bildiğimiz sema kastedilmiştir demektedir.
Kûfeliler “Sonra kessin” âyetini “lâm” harfini sakin olarak okumuşlardır. en-Nehhâs der ki: Ancak bu, Arapça bakımından doğru olma ihtimali uzak bir okuyuştur, çünkü “Sonra” vav ile fâ gibi değildir. Zira onun üzerinde vakıf yapılabildiği gibi, tek başına da kullanılabilir. Abdullah (b. Mes’ûd)un kıraatinde ise “Sonra onu kessin, sonra baş vurduğu bu yol öfkelendiği şeyi giderir mi bir baksın?” diye okumuştur.
Bu âyetteki: “Şey” kelimesinin ism-i mevsul anlamında olduğu söylenmiştir. Yani onun baş vurduğu bu yol, öfkelendiği o hususu giderir mi bir baksın? demektir. Buna göre; “Öfkelendiği o husus” ifadesinde daha hafif olsun diye “he” zamiri hazfedilmiştir.
“Şey” kelimesinin mastar anlamını verdiği de söylenmiştir. Onun başvurduğu bu yol öfkelenmesini giderir mi?… demektir.